Дэлхийн хоёр том дайны хооронд Францын Радикал намаас Сенатад сонгогдсон Рене Реногийн "pas d’ennemis а gauche” хэмээх алдартай үг бий. Утга нь "Дайсан биш л бол холбоотон мөн”. АНУ-ын шатдаг хий, газрын тосны үйлдвэрлэл ерөнхийдөө ийм зарчмаар ажилладаг. Аюул тулгарсан нүүрсний салбарыг нефть, шатдаг хий үйлдвэрлэгчид дэмжих, ядаж л өрөвдсөн царай гаргах нь саяхан болтол мөрдлөг байв.

Гэтэл нүүрсэн галлагаат болон цөмийн цахилгаан станцуудыг дэмжих зорилгоор шинэ төлбөр дэвшүүлсэн Трампын засаг захиргаа анх удаа АНУ-ын шатдаг хий, нүүрсний үйлдвэрлэлийн хооронд шаантаг зоож орхилоо. Төлбөр одоохондоо төлөвлөгөө төдий. Гэхдээ л нүүрс, шатдаг хий хоёрын өрсөлдөөн ирээдүйд нээлтэй сөргөлдөөн болж болзошгүй.

Обамагийн засаг захиргаанаас дэвшүүлсэн Цэвэр эрчим хүчний төлөвлөгөө нь олборлодог түлшний үйлдвэрлэл ах дүүгийн ган бат холбоотойг харуулж өгсөн. Эрчим хүчний үйлдвэрлэлээс ялгардаг нүүрстөрөгчийн давхар ислийг багасгах төлөвлөгөө нүүрсэн галлагаат цахилгаан станцууд хаагдах явцыг хурдасгана. Хаагдсан нүүрсний цахилгаан станцын заримыг нүүрстөрөгчийн давхар исэл бага ялгаруулдаг шатдаг хийн галлагаат эрчим хүчинд шилжүүлэх учраас энэ арга хэмжээ байгалийн хий олборлогчдод ашигтай.

АНУ-ын шатдаг хийн гол олборлогчдыг төлөөлдөг Америкийн нефтийн хүрээлэн (API-American Petroleum Institute) Обамагийн төлөвлөгөөг шүүмжилж байсан. Тус байгууллага 2015 онд Обамагийн төлөвлөгөө "онцын хамааралгүй талд хамгийн өртөгтэй тусаж болзошгүй”- г анхааруулсан юм. Өмнөх Ерөнхийлөгчийн төлөвлөгөөг хог дээр хаях Трампын санаачилгыг дэмжиж байгаагаа API-гийн ерөнхийлөгч Жэк Жерар энэ сард илэрхийллээ. Зах зээлийн хүчин зүйлийн нөлөөгөөр нүүрсний хэрэглээ шатдаг хийнд аяндаа шилжих явцыг Обамагийн засаг захиргаа бусниулсан хэмээн API буруутгадаг. Өмнөх засаг захиргаа шатдаг хийн үйлдвэрлэлийг нүүрснийхтэй адилтгасан нь алдаа байсныг ноён Жерар тайлбарласан.

Трампын захиргааны үед шатдаг хий олборлогч нар дахиад л шинэ зохицуулалтыг эсэргүүцлээ. Гэхдээ энэ удаад эрх баригчдын бодлого нүүрсний үйлдвэрлэлийг боомилоход бус, дэмжихэд оршиж байна. Нүүрсний болон цөмийн цахилгаан станцуудад нөхөн олговор олгох замаар эрчим хүчний зах зээлд өрсөлдөх чадварыг сайжруулах журмыг АНУ-ын эрчим хүчний сайд Рик Перри дэвшүүллээ. Уг санаачилга нь хямралт нөхцөлд байгаа нүүрсний эрчим үйлдвэрлэгчдэд гэгээтэй мэдээ юм. Ийм зохицуулалт нь шатдаг хийгээр ажилладаг шинэ үеийн цахилгаан станцуудад цохилт болох аюултайг эрчим хүчний компаниуд анхааруулж байгаа.

Энэ удаад нүүрсний үйлдвэрлэлийн ашиг сонирхлыг сөрөн зогсогч болж хувирсан Aмерикийн нефтийн хүрээлэн сэргээгдэх эрчим хүч үйлдвэрлэгч нартай хамтран ноён Перригийн санаачилгыг эсэргүүцэж байгаагаа мэдэгдлээ. Гэхдээ нүүрсийг шүүмжлэхдээ болгоомжтой хандаж буй тус байгууллага "түлшний дайн”-д хутгалдах сонирхолгүйгээ тайлбарлав.

Ийм дайн дэгдвэл үр дагаврыг нь таахад бэрх. АНУ-д хэмжээгээрээ хоёрдугаарт ордог шатдаг хийн үйлдвэрлэгч Chesapeake Energy-г үндэслэгч Обри МакКлендон 2000-аад оны эцсээр хүрээлэн буй орчныг хамгаалах хөдөлгөөнөөр далимдуулан нүүрсний үйлдвэрлэл рүү довтолсон түүхтэй. Тэрбээр нүүрсний цахилгаан станцуудыг хаах хөдөлгөөн өрнүүлэгч Sierra Club-д 26 сая ам.доллар чимээгүйхэн "атгуулах” замаар өрсөлдөгчөө унагахаар оролдсон юм.

Мөнгөний холбоо муухай төгссөн. Sierra Club-ийн удирдлагад 2010 онд гарч ирсэн шинэ захирал Майкл Брун олборлодог түлшний үйлдвэрлэлээс мөнгө авахыг зогсоов. "Байгалийн хий нь эрчим хүчний эелдэг зөөлөн эх сурвалж гэж үздэг явдалд цэг тавих цаг боллоо” хэмээн захирал бичжээ. АНУ-д шүүмжлэлийн бай болсоор ирсэн занарын хий олборлоход ашигладаг hydraulic fracturing буюу фракинг аргыг хүрээлэн буй орчинг хамгаалагч нар эсэргүүцдэг нь шатдаг хий үйлдвэрлэгчдэд тулгамдаад буй бэрхшээл.

Европ тивд байдал өөр. Энэ оны зургадугаар сард Европын шатдаг хий олборлогч гол компаниуд Vestas, First Solar зэрэг сэргээгдэх эрчим хүчний группүүдтэй хамтран "Эрчим хүчийг цэвэршүүлье” кампани эхлүүлээ. Уг кампани нь хүлэмжийн хий бага ялгаруулдаг цахилгаан станцуудад тусгай нөхөн олговор олгох бодлогыг Европын бодлого тодорхойлогч нараар гаргуулах зорилготой. Шатдаг хийн цахилгаан станцууд хүлэмжийн хийн ялгаралд тогтоосон шалгуурт нийцдэг тул ийм нөхөн олговор авна. Харин нүүрсний цахилгаан станцуудад олгогдохгүй.

Төлөвлөгөө зөрчилтэй. Хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах зорилтод энэхүү төлөвлөгөө "шалихгүй” тустай хэмээн Европын эрчим хүч үйлдвэрлэгчдийн Eurelectric групп үзжээ. Гэхдээ дээрх кампани нь сүүлийн хэдэн жилд зах зээлийн хүнд нөхцөлд байгаа Европын шатдаг хийн үйлдвэрлэл ядаж л шинэ нөхцөлд санаачилгыг гартаа авах эрмэлзэлтэйг харуулдаг.

Бодлого хаашаа ч эргэсэн АНУ-ын шатдаг хийн үйлдвэрлэл хямд өртөгтэй занарын олборлолтын ачаар ирээдүйгээ өөдрөг төсөөлж байна. АНУ-ын шатдаг хийн үйлдвэрлэлд дарамт ихсэх тохиолдолд компаниуд бүтээгдэхүүнээ бусад олборлодог түлшнээс давуутайг тайлбарлаж болох юм. Байдал бүр хүндэрвэл хэдий байр суурь зөрөөтэй ч бусад олборлох түлш үйлдвэрлэгчидтэй хүчээ нэгтгэх хэрэг ч гарч болзошгүй.

Эд Крүүкс

Засгийн газрын мэдээ