Монгол Улсын эдийн засагт 2017 он гэрэл гэгээ авчрав. Эдийн засгийн үзүүлэлт нь -1.6 хувь руу шилжиж, олон улс биднээс нүүр буруулж, элгээрээ газар хэвтэх шахсан өдрүүд яг жилийн өмнө тохиож байлаа. Харин 2017 он гармагц нүүрс болон бусад ашигт малтмалын дэлхийн зах зээл дээрх үнэ өссөн нь уруудаж явсан эдийн засгийг бага ч болов өндийлгөсөн юм. Гэсэн ч энэ нь хангалттай байгаагүй. Тэр үеийн Засгийн газрын гишүүд, агентлагийн дарга нар хэсэг бүлгээрээ хуваагдан олон улсын байгууллагууд болон донор орнуудаас тусламж гуйх аян эхлүүлэв. Эцэст нь ОУВС-гийн хөтөлбөр Монголд хэрэгжихээр болсон. "Засгийн газар завьныхаа залуурыг гаднынханд атгууллаа” гэж зарим нэг нь шүүмжилсэн ч тус хөтөлбөр Монголд хэрэгжээд хагас жил боллоо. Сайн тал нь гаднаас орж ирэх валютын урсгал нэмэгдэж 2.7 тэрбум ам.долларт хүрсэн ч, долоон төрлийн татвар нэмэхээр болсон нь олон хүний дургуйцлыг хүргээд байна. Ямар ч байсан өнөөдөр эдийн засгийн өсөлт 5.8 хувьд хүрлээ.

 

Дэлхийн банк болон Азийн хөгжлийн банкны таамагаар Монгол Улсын эдийн засгийг энэ онд 2.6-7 хувийн өсөлттэй байна гэж таамагласан нь буруу байсангүй. Төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханш харьцангуй тогтворжиж, өнөөдрийн байдлаар 2427 ам.доллар байна. Харин инфляци хасах хувиас нэмэгдсээр Улаанбаатарт 7.6, улсад 6.5 хувьтай байгааг Үндэсний статистикийн хорооноос мэдээлж буй. Монголбанк инфляци энэ онд найман хувьд хурнэ гэж таамагласан. Энэ нь биелэлээ олж байх шиг байна. Инфляци нэмэгдэх нь мэдээж иргэдийн худалдан аөах чадөарт дарамт нэмж, ядуурлыг гааруулдаг сөрөг талтай. Ямартай ч Монголбанк мөнгөний бодлогоо нэг нэгж хувиар бууруулж, 11 хувь болгоод хэд хонож байна. Ингэснээр банкны зээлийн хүү буурч, эдийн засагт эерэг нөлөө үзүүлнэ гэдгийг Монголбанк тайлбарладаг. Эдийн засаг хэдий сэргэж, эерэг үзүүлэлтүүд бий болсон ч ард иргэдийн амьдрал сайжраагүй, банкны өрийн зээл, татварын дарамттай 2017 оныг үдэж байна. Ингээд 2017 онд Монгол Улсын эдийн засагт тохиосон онцлох үйл явдлыг тоймлон хүргэе.

 

ОУВС-ГИЙН ӨРГӨТГӨСӨН САНХҮҮЖИЛТИЙН ХӨТӨЛБӨРТ ХАМРАГДЛАА
Өнгөрсөн тавдугаар сарын 24-нд Олон улсын валютын сангийн захирлуудын зөвлөл хуралдаж, Монгол Улсад зориулж гурван жилийн хугацаатай Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр батлах шийдвэрийг гаргасан. Хөтөлбөр батлагдсан даруйдаа эхний ээлжийн 38.6 сая ам.долларын санхүүжилт Монголбанкинд орж байлаа. Гурван жилийн хугацаанд ОУВС-гаас 440 сая ам.долларын санхүүжилтийг олгох бөгөөд ОУВС болон олон улсын байгууллагууд, хандивлагч орнуудаас нийтдээ 5.5 орчим тэрбум ам.долларын хөнгөлөлттэй санхүүжилтийг төсвийн алдагдал төлбөрийн тэнцлийн зориулалтаар ашиглах тохиролцоонд хүрсэн юм. Тэгвэл энэ сарын 15-нд ОУВС-гийн Захирлуудын зөвлөл хуралдаж, 79.1 сая ам. долларын санхүүжилтыг Монголбанкны дансанд шилжүүлэв. Тус хөтөлбөрийн хүрээнд нийтдээ 118.6 сая ам. долларын санхүүжилт олгогдоод байна.

 

ОЛНЫ ТААШАААЛ ХҮРТСЭН БҮТЭЭГДЭХҮҮНЭЭР МОНЦЕМЭНТИЙГ НЭРЛЭВ

"Монполимет" групп, Монпол Улсын Хөгжлийн банк болон Европын Сэргээн босголт хөгжлийн банкны санхүүжилтээр говийн бүс нутагт жилд нэг сая тонн цемент үйлдвэрлэх Монголын анхны хуурай аргын үйлдвэрийг ашиглалтад оруулав. "Монполимет” групп анх 2007 оноос хойш Дорноговь аймгийн Өргөн сумын нутагт орших Сэнжит Худаг шохойн чулууны ордыг түшиглэн "Монцемент” үйлдвэрийг дэд бүтэц, технологи болон бизнес төлөвлөгөөг цогцоор нь олон улсын хэмжээнд боловсруулж хөрөнгө оруулагчдыг амжилттай татаж чадсан байна.

 

Тэгвэл хоёр оны зааг дээр Ж.Эрдэнэбатын танхим Газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих шийдвэрийг гаргаж улмаар төрийн өмчит компани байгуулсан. Дорноговь аймгийн Сайншандад газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг БНЭУ-ын Экспорт-Импорт банк хоорондын зээлийн ерөнхий хэлэлцээрийн хүрээнд нэг тэрбум ам.долларын зээлээр санхүүжүүлэхээр төлөвлөж байгаа юм. Үйлдвэр жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулж, евро-4,5 стандартын шаардлага хангасан 560 мянган тонн автобензин, 670 мянган тонн дизель түлш, 107 мянган тонн шингэрүүлсэн шатдаг хий, бусад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх юм. Түүнчлэн Зэсийн баяжмал боловсруулах үйлдвэрийг Өмнөговь аймгийн Ханбогдод баригдахаар болсон. Зэсийн баяжмал боловсруулах үйлдвэр нь жилд нэг сая тонн баяжмап боловсруулах хүчин чадаптай байх бөгөөд 2020 он гэхэд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байгаа аж.

 

"ЧАЛКО” КОМПАНИЙН ӨРИЙГДАРАВ"

"Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК БНХАУ-ын "Чалко” компаниас нүүрсээр төлж барагдуулах нөхцөлтэйгээр 2011 онд 350 сая ам.долларын зээлийг урьдчилан авсан байдаг. Үүнээс хойш "Эрдэнэс-Тавантолгой" компани "Чалко" компанийн
өрөндөө Цанхийн зүүн уурхайгаас олборлосон нүүрсээ нийлүүлсээр өнгөрсөн хаврыг хүрсэн. Тэгвэл энэ онд зургаан жил орчим үргэлжилж буй "Чалко"-гийн өрийг болгон 100 хувь төлж барагдуулав. Тодруулбап, "Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК БНХАУ-ын "Чалко” компаниас нүүрсээр төлж барагдуулах нөхцөлтэйгээр 2011 онд 350 сая ам.долларын урьдчилан зээлсэн. Энэ өр төлбөрийн үддэгдлийг 2017 оны гуравдугаар сарын 30-ны өдрөөр дуусгавар болгон 100 хувь төлж барагдуулсан юм.

 

"ГЭРЭГЭ” БОНД БОСГОВ

Монгол Улс олон улсын хөрөнгийн зах зэал дээрээс санхүүжилт босгох хэлалцээрийг амжилттай хийж 5.625 хувийн хүүтэй 5.5 жилийн хугацаатай 800 сая ам.долларын санхүүжилтийг татсан юм. Тус хөрөнгөөр 2018 онд төлөгдөх "Чингис” бондын 500 сая ам.доллар болон "Димсам" бондын 175 сая ам.долларын эргэн төлөлтийг хийхэд зарцуулагдах юм. Ийнхүү 2017 онд Хөгжлийн банкны 580 сая ам.долларын бонд, Хятадын Ардын банктай хийсэн 15 тэрбум юанийн своп хэлцэл, "Чингис” бонд болон "Димсам" бондын эргэн төлөлт шийдвэрлэгдсэнээр Монгол Улс 2021 он хүртэл гадаад төлбөрийн эргэн төлөлтийн дефолтын эрсдэлээс гарах нөхцөл бүрдлээ. Эдгээр гадаад эргэн төлөлттэй холбоотой байсан тодорхой бус байдап арилснаар зах зээл дээрх итгэл нэмэгдэх, гадаад болон дотоодын хөрөнгө оруулагчдын хүлээлтэд эерэг нөлөө үзүүлэх зэрэг ач холбогдолтой гэдгийг холбогдох албаныхан мэдээлж байна.

 

ДОЛООН ТӨРЛИЙН ТАТВАР НЭМНЭ

ОУВС-гийн "Өргөтгөсөн санхүүжилтын хөтөлбөр”-ийн хүрээнд хувь хүний орлогын албан татварыг орлогын төвшнөөс нь шалгаалан ирэх сарын 1-нээс 10, 15, 20 хувь болгохоор шийдвэрлэсэн. Мөн нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 2017-2019 онд 2,1,2 хувиар нэмэгдүүлж, архи, тамхи, шатахуун, суудлын албан татварыг нэмэгдүүлэхээр болсон. Түүнчлэн хадгаламжийн хүүгийн орлогод татвар ногдуулахаар болоод байгаа юм.

 

Эдгээр татвар тэртээ тэргүй худалдан авах чадвар нь муудсан иргэдийн нуруунд хүнд ачаа болох нь тодорхой. Дээрээс нь банкны зээлийн хүүнд дарамтлуулж, өсч өндийж чаддаггүй бизнес эрхлэгчдэд хүндээр тусах нь дамжиггүй. Энэ татварыг эсэргүүцэж, Монголын бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүд төр засгийнханд шаардлага хүргүүлж, болохгүй бол өвлийн хүйтэнд нүцгэлнэ гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм.

 

ТАВАНТОЛГОЙН НҮҮРС 71.5 АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРЧ, АЛТ, ЗЭСИЙН ҮНЭ ТОГТВОРЖИВ

НҮҮРС: Манай улсын эдийн засаг уул уурхайгаас бүрэн хамааралтай. Ашигт малтмалын ханш буурвал эдийн засаг нь дагаад урууддаг. Харин тэнгэр ивээж дэлхийн зах зээл дээр нүүрс, алт, зэс, төмрийн хүдрийн үнэ өссөн нь манай эдийн засгийг аварсан.Тухайлбал, энэ оны нэгдүгээр сарын 21-нээс Тавантолгойн ордын Цанхийн баруун уурхайн нүүрсийг нэг тонн тутмыг нь 71.5 ам.доллараар борлуулж эхэлсэн юм. Монголын эдийн засгийг нүүрс аврах шалтгаан нь, далхийд коксжих нүүрснийхээ чанараар тэргүүлдэг Австрапийн зүүн хойд эрэг орчмыг хар салхи дайрч, дэд бүтцэд нь гэмтэл учруулсан явдал байв. Тиймээс Австралийн нийлүүлэлт багасаж, Хойд Америк, Монгол, ОХУ-ын экспорт нэмэгдсэн юм.

 

Гэвч хятадууд манайхаас авах нүүрсний чанарт илүү өндөр стандарт тогтоолоо. Төд удалгүй буюу энэ оны долдугаар сард нүүрсний экспортод дилломат хориг тавьж, нүүрс тээврийн ачааны машинууд хууль бус бараа хил нэвтрүүлж байна гэв. Ингэснээр хил нэвтрүүлэх машин цөөрч, Таван толгойн бүлэг ордоос Гашуун сухайт хүртэлх авто зам дээр 140 км урт машины цуваа бий болсон юм. Харин энэ сарын 20-ны байдлаар 24 км болж буурсан гэдгийг холбогдох яамнаас нь мздээлэв.

 

АЛТ: Алтны зах зээлийн үнэ 2017 оноос аажмаар өсч 2018-2020 онд унц нь 1210-1230 ам.доллар хүрнэ гэдэг төсөөлөл биелэлээ олж, өчигдрийн байдлаар 1265 ам.долларт хүрлээ. Энэ жил Засгийн газар "Алт-2” хөтөлбөр хэрэгжүүлж, өнөөрийн байдлаар Монголбанк 19.6 тонн алт худалдан аваад байна. Энэ нь 2016 онд 18.3 тонн алт худалдан авснаас 1.5 тонн илүү буюу найман хувиар өссөн үр дүн аж.

 

"МОНГОЛ ЗЭС” КОРПОРАЦИЙН ХЯНАЛТ "ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭР”-Т БИЙ БОЛСНООР ҮР АШИГТАЙ АЖИЛЛАЖ ЭХЭЛЛЭЭ
ЗЭС: Монголын экспортын гол бүтээгдэхүүн болох тонн зэсийн ханш өнгөрсөн жилийн арваннэгдүгээр сарын 11-нд Лондонгийн металын бирж дээр 5.900 ам.долларт хүрсэн нь сүүлийн 17 сарын хамгийн өндөр үзүүлэлт байв. Ийнхүү зэсийн үнэ өсөх болсон шаптгааныг Олон улсын зэсийн судалгааны байгууллагууд хэрэглээ нэмэгдсэнтэй холбон тайлбарлаж байгаа юм. Тодруулбал, зэсийн хэрэглээ гурав дахин өсч, 22 сая тонн болох төлөвтэй байна. Өчигдрийн байдлаар тонн зэсийн ханш 7000 ам.долларт хүрчээ. Тэгвэл энэ жил ‘‘Эрдэнэт үйлдвэр” 650 мянган тонн зэсийн баяжмап, 4,219 тонн молибдены баяжмал олборлож, төсөвт 175.4 орчим тэрбум төгрөгийн орлогыг төвлөрүүлэхээр төлөвлөсөн нь биелэлээ олжээ.

 

Монголын хувийн хэвшлийн төлөөлөл "Монгол зэс" корпораци "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн 49 хувийн хувьцаа эзэмшигч болохыг Дээд шүүх баталгаажуулсан. "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн 49 хувийн эзэмшилтэй холбоотой улс төрийн маргаан ийнхүү нэг тийш болсон юм. Энэ нь эдийн засгийн хүндрэлийг давахын тулд гадаадын хөрөнгө оруулалтыг өсгөхөөр зорьж буй Монгол Улсын хувьд хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээхэд эерэг дохио болсон юм. "Монгол зэс" корпорацийн оролцоо, хяналт "Эрдэнэт үйлдвэр"-т бий болсноор ил тод байдал сайжирч, бизнесийн зарчмаар илүү үр ашигтай ажиллаж эхэллээ. Тус үйлдвэр 2016 онд ганцхан удаа нээлтгэй тендер явуулсан бол хувийн хэвшлийн хяналт бий болсноор 2017 онд энэ тоо 491-д хүрчээ. Мөн худалдан аваптыг илүү үр ашигтай болгох менежмент хэрэгжүүлснээр зөвхөн бараа материал, сэлбэг хэрэгслийн үнийн зөрүүнээс гэхэд 15.1 тэрбум төгрөг хэмнэсэн байна.

У.САРАНГЭРЭЛ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/