Баянзүрх дүүргийн XI хороо буюу нийслэлчүүдийн нэрлэж заншсанаар Хонхор 600 ам км газар нутагтай, тэнд 1927 өрх, 5800 хүн, 3641 толгой малтай. Гүний 140 гаруй худаг бий гэж хорооны танилцуулгад дурджээ. 3641 толгой малынх нь цөөнгүй хэсэг нь Холбоо гурван нуур, Хөлийн гол орчимд төмөр замынхаа далангийн нүхэн гарцаар гарч бэлчин, дээрх нуур, голын усаар ундаалдаг аж. Биднийг газар дээр нь очиж сурвалжлахад бэлчээртээ гараад удаагүй үхэр, адуу Холбоо гурван нуурыг чиглэн идээшилж байсан юм.

Хятадынх гэж нэрлэгдсэн зай хураагуур боловсруулах нэр, хаяггүй үйлдвэр орчмоос мөс болж тогтсон ус хайлан хүн зориуд татсан болов уу гэмээр судгаар нуур руу урсаж байв. Тухайн орчимд нутагладаг 2-3 малчинтай уулзахад "Мал бэлчиж яваад л үдэш нь ирэхдээ ямар нэг зүйлээс хордсон л бололтой, гэдэс нь цэрийгээд хэд тийчлээд үхдэг. Хонхорын малын эмч Оргодол, Эрдэнэбаатар гэдэг хүмүүс ирж үзээд химийн бодисоос хордсон гэж дүгнэсэн.

Гэтэл тэр дүгнэлтийг худлаа, үндэслэлгүй, ард түмний толгойг эргүүллээ хэмээгээд хордоогүй л гэж үзсэн. Түүгээр ч зогсохгүй химийн бодист хордсон гэсэн дүгнэлтдээ итгэлтэй байсан малын эмч Эрдэнэбаатар гэдэг залууг ажлаас нь халсан байна лээ. "Заламт гол”-ынхон ойрд ажиллаагүй. Цаана нь газар авсан компани ч ажиллаагүй. Ажиллахаараа андашгүй. Хар утаа гаргаад, урдаасаа салхилбал нүүр, нүд хорсоод тун чиг бэрх болдог юм.

Хэд хоногийн өмнө манай садангийн нэг залуу ирээд явсан. Урд үйлдвэрт 40 тн аккуммулятор тушаасан гэж байв. Тэгэхээр маш их хэмжээний хар тугалга, хүхрийн хүчил ялгарч байгаа нь мэдээж шүү дээ. Харин хүхрийн хүчлээ яадгийг нь бид мэдэхгүй. Налайхаас энд ажиллаж байсан гэх залуучууд хөрсөнд асгасан гэж яриад байдаг гэнэ лээ. Харсан биш бид мэдэхгүй. Гэхдээ мал хордоод байхыг бодоход үнэний ортой ч байж болох юм.

Малын элэг, цөс, уушги хордож, өнгө нь өөрчлөгдсөн байдаг. За малаа байг гэхэд хүнээ бодмоор байна. "Заламт гол”-той залгаа байдаг фермийн манаачийн ач ч билүү, зээ нар ч гэл үү, гурван хүүхэд хар тугалгаар хордсоныг мэргэжлийн байгууллага дүгнэсэн байсан. Энэ асуудлыг манай тойргоос сонгогдсон Ж.Батзандан гэх мэт УИХ-ын гишүүнд хэлэхээр анхааралдаа авна л гэдэг. Одоо болтол таг чиг” гэлээ.

Хаягдал зай хураагуур боловсруулах гурван үйлдвэрээс холгүй Налайх дүүргийн иргэдийн ногоо тарьдаг талбай байв. Тэндхийн манаач эмэгтэйтэй уулзахад "Манай энэ хавьд аккуммуляторын үйлдвэрийн нөлөөнөөс болж мал үхлээ гэдэг. Мал нь үхсэн хэд хэдэн айл үйлдвэрээс холгүй хаваржиж байна. Хөрс, усаар нь л дамжин хордуулдаг байх даа. Магадгүй бидний ногооны талбайг хордуулчих юм биш биз гэж түгшиж сууна” гэсэн юм.

Гамшгийн эсрэг үндэсний төвийн ерөнхий зохицуулагч Ж.Ганбаатар "Улаанбаатар хотынхны хэрэглээний цэвэр усны орчны хамгаалалтын бүсийн хил дотор ийм үйлдвэр байгуулах нь буруу гэдгийг би хэлсээр байдаг юм. Уг нь хаягдал аккуммуляторыг боловсруулна гэдэг бол дэмжүүштэй ажил. Бусад улс руу хаягдал зай хураагуур экспортолж болохгүй учраас ийм үйлдвэрийг дэмжих нь зүйн хэрэг. Гэхдээ ундны усныхаа хилийн бүсэд химийн хор аюултай хүнд үйлдвэр ажиллуулна гэдэг нь байж боломгүй.

Монгол Улсын Үндсэн хуульд хүн эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй гэж заасан шүү дээ. Харин хэдэн жилийн дараа энэ эрх маань зөрчигдөж болзошгүй. Тэр их хэмжээний хүхрийн хүчлийг хаана устгаж байгааг, хар тугалгаар хордсон гурван хүүхдийн хувь заяаг хэрхэх талаар одоо л ярихгүй юм бол хожимдоно. 8-14 настай гурван хүүхдийн цуснаас хар тугалга их хэмжээгээр илэрсэн гэдгийг хуучин нэрээр Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэнгийнхэн баталсан.

Манай мэргэжлийн хяналтын байгууллага авлига, ашиг сонирхлын зөрчлөөсөө болдог юм уу, хор аюул учраагүй гэж дүгнэдэг. Гэтэл Япон болон ХБНГУ-ын эрдэмтэд тухайн үйлдвэр орчимд шинжилгээ хийгээд хар тугалга зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэд дахин өндөр байна гэсэн хариу ирүүлсэн” гэж ярилаа.

Ийнхүү хаягдал зай хураагуураас гарсан хүхрийн хүчлийг хэрхдэгийг сурвалжилсан ч жилд гарч буй Монгол Улсын хэрэглээнээс хэтэрсэн 400 тн хүхрийн хүчлийг хаана булшилдаг нь тодорхойгүй үлдэв. Бидний авсан мэдээллээр нийслэлийн Прокурорын газар, дүүргүүдийн Цагдаагийн хэлтсийнхэн манай сонинд гарсан нийтлэлийн дагуу хамтарсан шалгалт хийж, зарим аж ахуйн нэгжид хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээсэн гэнэ.

Энэ талаар болон улстөрчид химийн хор, аюул өндөртэй хаягдал зай хураагуур боловсруулах үйлдвэрийг хэрхэн хамгаалдаг болохыг бид эргэн мэдээлэх болно.

Эх сурвалж: "Өнөөдөр” сонин