Монголын банкны салбарт тэргүүлэгч "Голомт" банкны таван хувийг 21.2 тэрбум төгрөгөөр өдгөөгөөс зургаан жилийн өмнө худалдан авч байсан Трафигура компани Монголын коксжих нүүрс, зэс, алт, төмрийн хүдрээс олсон орлогоо охин компаниуддаа хуваан байршуулдаг гэнэ.

Улмаар уг мөнгийг барилга, орон сууц, махны үйлдвэрлэл, уул уурхайд хөрөнгө оруулах замаар угааж, эргэлдүүлдэг байна. Ингээд зогсохгүй хөрөнгө оруулсан дотоодын компаниудыг Н.Жононбаяр хууран мэхлэхийг оролдсон тохиолдол ч цөөнгүй аж.

Тодорхой жишээ дурдвал, өнгөрсөн жил нэгэн алтны лицензтэй уул уурхайн компанид зургаан сая 250 мянган ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж, хамтран үйл ажиллагаа явуулсан ч уурхайгаас гарч буй алтнаас нь тус компанийн ажилтнууд удаа дараа хулгайлж байгаад баригдсан байна. Ийм маягаар тухайн компанийг алдагдалд хүргэж, хөрөнгө оруулсан зардлаа "Нөөц багатай орд байсныг нуун дарагдуулж хөрөнгө оруулуулсан байж болзошгүй" хэмээн шалтаглаж, гаргасан хөрөнгөө буцааж нэхэмжлэхийг оролддог аж.

Түүнчлэн тухайн орд газрын нөөцийг бага, ашиггүй гэсээр орхиулаад дараа нь өөрсдөө хямд үнээр худалдан авч ашиглахыг байнга оролддог тухай эх сурвалж дурдаж байлаа. Ийн дотоодын компаниудад хохирол учруулчхаад хууль хяналтынхнаас айхгүй байгаагийн шалтгаан нь тус компани Монголын хууль хяналтын том газруудыг гартаа атгаж, бүх талын мэдээллийг гаргуулан, хүссэнээ хийдэг гэнэ.

Хамгийн наад захын жишээ гэхэд ТЕГ-ын мэргэжилтнүүдээр алт, зэсийн орд бүхий газруудын мэдээллийг гаргуулж, хүчингүй болгосон лицензүүдийг сэргээх маягаар олборлолт явуулдаг байна. Түүнчлэн хууль бус үйл ажиллагааных нь талаар ямар нэгэн мэдээлэл хуулийн байгууллагад өгвөл "Байж болох хамгийн хүнд хэлбэрээр гүйцэтгэх ажиллагаа явуулж, шоронд хатаана” хэмээн сүрдүүлдэг тухай ч эх сурвалжууд дурдаж байлаа.

Тэгвэл энэхүү компанийг Монголд ийнхүү дураараа дургих боломжийг хэн олгоод байна вэ. Эндээс Монголын хууль хяналт болоод гааль, татварын газрынхан хэрхэн бүлэглэлээр ажилладгийг харж болохоор сүлжээг анзаарч болно. Тодруулбал, Трафигура компанийн хуурамч шатахуун үйлдвэрлэх ажлыг Н.Жононбаяр хэмээх 1987 онд төрсөн залуу гүйцэтгэдэг байна.

Харин хил, гаалийн асуудлыг түүний ээж, ГЕГ-ын Хяналт шинжилгээ, үнэлгээ, дотоод аудитын хэлтсийн дарга н.Эрдэнэсүрэн гэгч эмэгтэй хариуцдаг гэдгийг эх сурвалж онцоллоо. Иймдээ ч дээр нэр дурдсан нефтийн бүтээгдэхүүнүүдийн гаалийн албан татварыг нэмүүлэхгүй байхын төлөө холбогдох албаныхан сүүлийн жилүүдэд ихэд хичээн ажиллаж байгааг эх сурвалж дурдаж байлаа.

Харин хууль хяналтын хамгаалалтыг нь өдгөө Монгол Улсаас гаднын нэгэн оронд суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд хийдэг бололтой. Тэрбээр өмнө ТЕГ-ын даргаар ажиллаж байсан төдийгүй олон оронд Элчин сайдаар томилогдон ажилласан нэр нөлөө бүхий хүн юм. Эх сурвалжийн мэдээлж байгаагаар Трафигура хэмээх гаднын компанийн хууль, хяналтын бүх асуудлыг дээрх эрхэм хариуцаж, хамгаалдаг байх магадлал өндөр аж.

Ингэхдээ хуулийн байгууллагад тус компанийн талаар мэдээлэл, гомдол очсоныг тэрбээр хамгийн түрүүнд мэдэж, хал ам гаргахгүй өнгөрүүлэх, дараад өнгөрөх бүх асуудлыг нь зохицуулдаг байна. Ингээд зогсохгүй хамтран ажиллаж байсан компаниудтайгаа зөрчилдөхөд маргааныг тус компанийн талд шийдвэрлүүлэх бүх нөлөөллийг оруулж өгдөг гэх яриа ч байна.

Хамгийн сүүлд гэхэд дээр дурдсан 6 сая 250 мянган ам долларын хөрөнгө оруулалтын асуудал дэгдэхэд хэдхэн цагийн дотор Монголд ирүүтээ тус маргааны хэлэлцэж байсан байгууллагын дотоод хурал дээр орж ирээд "Трафигура компани хөрөнгө оруулалтын асуудалд ямар ч хамаагүй. Тэр мөнгийг тухайн үед би өөрөөсөө танай компанид өгүүлэхээр зээлүүлсэн.

Гэхдээ та нар нөөцгүй орд авсан байна лээ шүү дээ’’ хэмээсэн байдаг. Ингээд зогсохгүй уг компанитай болоод хууль бус бусад үйл ажиллагаатай нь холбоотой ямар нэг зүйл бусдад ярихгүй байхыг ч сануулж байсан гэнэ. Тус компани хууль, хяналтын байгууллагад насаараа ажилласан шүүгч, прокуроруудаар халхавч хийн Монголд хэрхэн дураараа дургиж байгаа бусад баримтыг дараагийн дугаартаа хүргэх болно. Харин дэлхийн улс, орнуудад Трафигура компани ямар нэр хүндтэй байгааг доор хүргэе.

ДЭЛХИЙД: ТРАФИГУРАГИЙН ШИЙДЭГДЭЭГҮЙ ХЭРГҮҮД