Түүхий эд нийлүүлэгч олон орон, тэр дундаа Африкийн улс орнууд эдийн засгийн удаашралыг хангалттай амсч, эдийн засгийн ганцхан тулгуур хэзээ ч бат бэх, найдвартай нөхцөл байж чаддаггүйг маш тод томруунаар харуулсаар байгаа билээ.

Нигери Улс 167 сая буюу Монголоос 60 дахин их хүнтэй.  Манай улсын гуравны хоёртой тэнцэх газар нутагтай тус улс газрын тосны нөөцөөрөө дэлхийд 10 дугаар байранд ордог. Тус улсад анх 1973-аас 1983 оны хооронд газрын тосны "галзуурал” болсон боловч улс орны хөгжилд энэ нь огтхон ч үр ашиггүй өнгөрсөн байна. Төрийн харалган бодлого, үр ашиггүй зарцуулалтаас болж баялгаас олсон орлого зөвхөн баячуудын халаасанд орж хүн амын дийлэнх хэсэг ядуу хэвээр үлдсэн улс бол Нигери юм. Нигерийн Засгийн газрууд баялагтаа тооцоо муутай, үрэлгэн хандаж олон том дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэхийн тулд ээлж дараалан тавьсан гадаад өрийн хэмжээ нь нэмэгдсээр, тус улс дампуурлаа зарласан. 1970-аад оны газрын тосны үнийн түр зуурын өсөлтөд "хууртсан” Нигер Улс  Засгийн газрын удирдлагын болон төсвийн  бусад зарлагыг маш их  нэмэгдүүлж, их хэмжээний өр тавьсан  байна. Гэтэл 1980 онд газрын тосны ханш баррель тутамдаа 30 ам.доллараас 18 ам.доллар хүртэл унахад төсвийн орлого хомсдолд орж, өрийн шоконд орсон байдаг. Байгалийн  баялгийн явцуу бодлого нийгэмд тогтворгүй байдал үүсгэж сөргөлдөөн , тэр битгий хэл дайн, мөргөлдөөний эх үүсвэр болох нь бий. Нигери ч үүнийг  тойроогүй бөгөөд 1960-аад онд Баэфрийн дайны уршгаар үндэстнүүд салан тусгаарласан нь угтаа ашигт малтмалын орлогын асуудлаас үүдэлтэй байв. Мөн байгалийн баялгийг шүтсэн Нигер бусад салбараа орхигдуулж 1970-2000 гэхэд хөдөө аж ахуйн экспортоо үгүй хийсэн гашуун түүхтэй. Нигери газрын тосны дэлхийн хамгийн том олборлогчдын нэг  хэдий ч  эцсийн бүтээгдэхүүн хийх сонирхолгүй байв. Тус улс  дөрвөн газрын тос нэрэх үйлдвэртэй байсан ч Засгийн газар нь эцсийн бүтээгдэхүүн гаргахаас илүү гадаадаас боловсруулсан бүтээгдэхүүн оруулж ирдэг компаниудад үйлчилсэн гэж болно.  Засгийн газар нь ийм компаниудаас бэлэн бүтээгдэхүүн зах зээлийн үнээр аваад иргэддээ татаастайгаар хямдруулан зарж, зөрөөг нь өөрсдийн хэлхээ сүлбээтэй импортлогч компаниудад төсвийн мөнгөөр төлөх маягаар олон жил "хамтран ажиллаж" иржээ. Төсвийн тогтвортой байдлыг урт хугацаанд ханган, хойч үедээ баялгийг тэгш хуваарилахын тулд уул уурхайгаас орж ирэх орлогоос хуримтлал бий болгох ёстой гэдэгт  баялагтай орнууд  санал нэгддэг. Нигерь, Венесуэль Улс ч ийм сантай болохоор оролдсон ч  газрын тосны үнийн ирээдүйд буурах төсөөллийг буруу тооцсоноос болоод төдийлөн амжилтад хүрээгүй байна. Эдүгээ тус улсын гадаад өрийн хүү нь үндсэн зээлээсээ давж, Засгийн газар нь зөвхөн хүүг нь арай гэж төлж байна. Хүн амын дийлэнх нь ядуу энэ орны Засгийн газар дээрх алдаатай бодлого нь тэдэнд ядуурал, ажилгүйдэл, муу дэд бүтэц, гэмт хэргийн огцом өсөлт гэсэн сорилтуудыг тулгаж байна. Ядуу иргэд нь төр засаг мөнгө өгөхгүй, цалингаа нэмэхгүй бол орон нутгийн зам, бусад дэд бүтцийг эвдэж устгахаар сүрдүүлж, газрын тосны арвин үүцтэй атал бензиний үнэ хоёр дахин өсч иргэд нь бухимдлаа  гудамжинд байгаа машин, эд хөрөнгөд халдан устгах зэргээр илэрхийлж, тогтворгүй байдал гарах болсон байна. Нигери Улс сүлийн жилүүдэд авлигын үзүүлэлтээрээ дэлхийн орнуудад сүүл мушгисаар  байгаа бөгөөд уул уурхайгаас бусад эдийн засгийн салбар өрсөлдөх чадваргүй болжээ. Адилхан  байгалийн баялгаа түшиглэн хөгжих бодлого барьсан ч  Арабын Нэгдсэн Эмират  улсын дотоодын худалдан авах чадвар Нигериэс 144,77 хувь  илүү байгаа нь нэгийг өгүүлэх  биз ээ.

Ц.Мягмарсамбуу

http://www.24tsag.mn/a/162954