УИХ-ын хаврын чуулган завсарлах хугацаа тулсан энэ өдрүүдэд Засгийн газар хэд хэдэн чухал хуулийг өргөн барилаа. Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ажлыг эрчимжүүлэх тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг яаралтай дэгээр хэлэлцүүлэхээр өргөн барьж, хэлэлцүүлж байна. Ямартай ч энэ төслийг баталж, Засгийн газарт чиглэл өгөөд завсарлана гэсэн улс төрийн тохироонд парламент хүрсэн байна лээ. Сөрөг хүчин АН ч дэмжих байр суурьтай байгаагаа мэдэгдсэн. Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ажлыг эрчимжүүлэх тогтоолын төслөө батлуулахын тулд Ерөнхий сайд ч айлчлалаа хойшлуулаад байгаа.

Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд МАН төрийн эрхийг барьсанаар ОУВС-гийн хөтөлбөрт хамрагдан эдийн засгийг сэргээх хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа.Өнгөрсөн оноос хэрэгжиж эхэлсэн ОУВС-гийн Өргөтгөсөн санхүүгийн хөтөлбөрийн хүрээнд энэ оны төсвийг баталж, валютын нөөцөө нэмж, гадаад өр, зээлийн хүүгээ төлж чадсан гэдгийг эрх баригчид хэдэнтээ давтсан.  Санхүүгийн сахилга батыг барих хүрээнд төсвийн ерөнхийлөн захирагчдын зардал танагдаагүй ч хүүхдийн мөнгийг олгох хүрээ хумигдсан нь гашуун үнэн.

Ямартай ч эрх баригчдыг хаврын чуулганаар хийсэн ажилтай, хэлэх үгтэй байх нэг том гарц нь Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ажлыг эрчимжүүлэх  тогтоолын төсөл яах аргагүй мөн. Түүнээс бус гишүүдийнхээ ёсзүйн асуудлыг хаврын чуулганы турш ярьж, түдгэлзүүлэх  үндэслэлгүй гэсэн тогтоолоо Ерөнхийлөгч хориг тавьсанаар буцаан татаж, нэг гишүүнээ өөрийнх нь хүсэлтээр чөлөөлснөөр 75-уулаа боллоо гээд дан дотоод асуудлаа дурдалтай биш. Тэгээд ч хуулиараа  энэ долоо хоногт Хэнтий аймагт дахь УИХ-ын 42 дугаар тойрогт нөхөн сонгууль зарлана. Харин Ерөнхий прокурор дахин нэг гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэхт санал хэзээ өргөн барихыг таашгүй.

Хаврын чуулган эхэлснээс хойш хоёр сар хүүхдийн мөнгөн тэтгэмжийн олгох хүрээг нэмэгдүүлэх эсэхийг хэлэлцэж дуншсан парламент Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ажлыг эрчимжүүлэх төслийг ганцхан долоо хоногт гэрлийн хурдаар хэлэлцэн батлах гэж байна.  Тогтоолын төсөл дэх гол агуулга нь олон улсын зах зээлд  IPO гаргах гэсэн гарц. Харин олон улсын зах зээлд IPO бэлтгэлт ажил хангагдсан эсэх нь эргэлзээтэй. Чуулганаар хэлэлцэх үед зарим гишүүд үүнийг Засгаас дахин дахин асууж, лавлаж байсан ч тодорхой хариулт авч чадаагүйдээ сэтгэл хангалуун бус байна лээ. Тиймээс ч эдийн засгийн үр өгөөжийг баттай тооцож, эрсдлийг урьдчилан харах хэрэгтэй гэсэн байр суурийг тэд илэрхийлж байгаа юм. Энэ тогтоол батлагдсан ч 1072 хувьцаа  "амь орж” иргэдийн гар дээр ногдол ашиг болон хүртлээ төдий хол юм билээ.

Тиймээс өнөөдрийн тухайд төр, засаг тогтоолоо шуурхай батлан хэрэгжүүлсэн ч иргэд хувьцааны хишиг хүртэх битүү хүлээлт горилох хэрэггүй.

Учир нь тогтоолын төсөлд тусгасанчлан эхлээд  "Эрдэнэс-Тавантолгой” ХК-ийн хувьцааны 30 хүртэлх хувийг  гадаад, дотоодын хөрөнгийн биржээр үе шаттайгаар арилжаалах бэлтгэлт ажлыг зохион байгуулна. Манайханд итгэл алдарсан гадаадын хөрөнгө оруулагчид энэ удаад хэр нааштай хандахыг таашгүй. Гэрээ хэлэлцээ байгуулах явцад өөрсдийн саналаа тулгана уу гэхээс манай саналыг шууд хүлээж аваад байхгүй. Гэхдээ 30 хувийг "өмчлөх” сонирхол ямар том бизнесмэний хорхойг хүргэх нь тодорхой. Гэрээ хэлэлцээ амжилттай явагдаж, гадаадын хөрөнгө оруулагч тал тодорч, хөрөнгө оруулалт татагдвал Тавантолгойн дэд бүтцийн болон шаардлагатай бусад төсөл, хөтөлбөрүүдийн тодорхой хэсгийг санхүүжүүлж, Тавантолгой-Гашуунсухайт, Тавантолгой-Зүүнбаян, Тавантолгой-Оюутолгой-Ханги, Тавантолгой-Барууннаран чиглэлийн авто замын төгсгөлөөс Цагаандэл уул чиглэлийн тусгай зориулалтын авто зам болон Тавантолгой-Гашуунсухайт, Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам зэрэг төслийг эхлүүлнэ гэж байгаа. Цаашлаад өмнөд бүсийн уул уурхайн төслүүдийн эрчим хүчний хэрэгцээг хангах цахилгаан станцыг Тавантолгойн ордыг түшиглэн барих асуудал ч тусгагдсан. Энэчлэн тогтоолд дэд бүтэц хөгжүүлэх тухай сонгуулийн мөрийн хөтөлбөр шиг л гоё гоё ажлууд хийгдэхээр дурдагдсан байна лээ.  Хэрвээ энэ бүхэн хэрэгжиж эхэлвэл  Тавантолгойн ордын эдийн засгийн үр өгөөж нэмэгдэж, энэ хэрээр  иргэдийн эзэмшиж буй хувьцааны ханш өсөх юм билээ.

Тиймээс иргэд бидний хувьцаа төрөөс батлагдах тогтоолын "хурд"-аар  гар дээр амилан ирэхгүй, уртын урт зам туулна. Замын дунд эрх баригчдын бүрэн эрхийн хугацаа ч дуусгавар болж, сонгууль дөхсөн байх биз. Эрх баригчид бүрэн эрхийн хугацаа дуусгавар болох жилдээ иргэдэд хувьцааны хишиг хүртээвэл их юм.

Н.Энхбат