Энэ намрын гол сэдэв уул уурхайн лиценз, үйл ажиллагаа болоод буй. Эдгээрээс хамгийн удаан үргэлжилж буй нь Ноён уулын алтны орд, түүний ойр орчимд байх эртний Хүннүгийн булш бунхныг тойрсон элдэв хэрүүл маргаан нийгмийг хоёр хувааж байна. Уурхай, орд түшиглэсэн эдийн засгийн сэргэн мандалтыг мөрөөдсөн Монголын Засгийн газар сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд уул уурхайгаас олсон ашгаар улс орноо тэнгэрт тултал хөгжүүлээгүйг бид бэлхнээ харж байгаа. Гэсэн ч энд зөвхөн эрх баригчдын буруу байхгүй. Уурхайг тойрсон элдэв улстөрийн шантааж, томоохон компаниудыг дарамталж мөнгө олох хүсэлтэй популизм өнгөрсөн жилүүдэд улам л хөгжин цэцэглэж ирэв. Хоёр асуулт байна Ноён уулыг тойрсон маргаанд популистууд оройлох болсон гэх хардлага нийгэмд буй.

Магадгүй 13 өдөр өлсгөлөн зарласан "Босоо Хөх Монгол” бүлгэмийнхэн "Сентерра Гоулд” компанийг шантаажлан мөнгө "хийх” гэж оролдсон хэмээн үзэгсэд цахим ертөнцөд сэтгэгдлээ хүчтэй илэрхийлэх болсноор харж болох юм. Ер нь Ноён уулыг ухах нь манай эдийн засагт ашигтай юу. Татвар, уул уурхайн баяжуулалт, олборлолт, нөхөн сэргээлт, тээвэрлэлт гээд бүхий л техник эдийн засгийн үндэслэлээрээ Ноён уулаас 200 хүрэхгүй сая ам.долларын ашиг хүртэнэ гэж зарим нь үзэв. Үнэхээр тийм бол Таван Толгой, Оюу Толгойг "бантан” болгож орхисон эрх баригчид Ноён уулын бэл дэх Гацууртын ордоос ашиг хүртэнэ гэж үү. Нөгөө талаар Ноён уулыг ухуулахгүй гэсэн тэмцэгчид үнэхээр эх нутаг, байгаль газар шорооныхоо төлөө яваа юу. "Босоо Хөх Монгол” бүлгэмийн тэргүүн Х.Бээжин гэх мэт иргэд Ноён уулыг ухуулахгүйн төлөө ийн улайрсан нь зөвхөн газар шорооны халдашгүй дархан байдлын төлөө санаа зовсон бол нүдэн дээр нь үгүйрэн сүйдэж буй өөр олон жишээ бий.

Тухайлбал, өдрөөс өдөрт ширгэн алга болж арьс шир үйлдвэрлэгчдийн өмхий угаадсаар цутгуулж буй Туул гол. Модны хулгайчдын гарт нүцгэрэн үгүйрсээр байгаа Богд уул. Зөвхөн нэр нь л үлдээд байгаа Дунд гол. Энэ бол Улаанбаатар хотод оршин буйнхаа төлөөсөнд хохирон үлдэж байгаа байгаль эхийн цөөхөн жишээ. Амь нь тулаад байгаа Туул гол, Богд уулын төлөө жагсаагүй байж Ноён уулын төлөө амь насаа дэнчин тавин олон хоног өлсгөлөн хүртэл зарлаж байсан.

Хэмжээ хязгааргүй тэмцэл зарласан тус бүлгэм шүүгчдийн биед халдаж "хулгайч", "лалрууд"-аар нь харааж эхлэв. Шүүх хурал 39 дэх удаагаа хойшилж дургүйцэл төрж байгааг ойлгож болох ч аливаа зүйлд хэм хэмжээ бий. Ямартай ч эл хурлын бичлигийг олон нийтийн сүлжээнд цацсан даруйд "эх орончид” ба "гадны гар хөл” гэж хоёр хуваах үзэгдэл хүчтэй явагдаж байна. Үүнээсээ болж тэд хуулийн хариуцлага ч хүлээж болно. Гэвч асуух ялаас үл айн Ноён уулаа "аврагсад” Туул гол, Богд хан уулын төлөө санаа зовних болов уу. Үгүй бол үнэхээр тэд Ноён уулын ордыг эзэмшэгчдээс их хэмжээний мөнгө шантаажилж байгаа гэх хардлага оргүй гэх үндэслэлгүй юм. 

Ямартай ч эдгээр байгууллагын маргаан нэг хэсэг нь Ноён уулын ордыг ашиглах явцад эртний Хүннүгийн булш бунхан сүйтгэгдэхгүй, тэндээс тодорхой хэмжээний олборлолт явуулж, эдийн засгаа сэргээх боломж байгаа гэж харж байна. Гэтэл үлдсэн хэсэг нь "Уурхайн далд олборлолтын үед тэсэлгээ явуулахад ойр орчмын хэдэн зуун метр сүйдэх тул булш бунхан алга болно” хэмээн халаглаж буйгаас эхлэлтэй гэх. 

http://erennews.mn/index.php?view=article&type=item&val=12496