140 орны удирдах түвшний 16 мянга гаруй бизнес эрхлэгч Монголын улс төрийн тогтворгүй байдлыг бизнесийн гол эрсдэл хэмээн нэрлэснийг дэлхийн эдийн засгийн форум ээлжит тайландаа онцолжээ. 

Улс төрийн энэхүү тогворгүй байдал нь засаглалын хямрал ч биш, бослого үймээн төдий ч бас биш. 

Харин "State collapse” буюу тусгаар тогтносон улсын төрийн эрх барих, гүйцэтгэх байгууллагууд нь үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй болсон буюу нэг ёсондоо "төрийн уналт” хэмээн харж байна. Тэгж ч нэрлэж. 

Сонгуулийн дараа үнэмлэхүй олонхыг улс төрийн нэг хүчин бүрдүүлсэн нь гадаадын хөрөнгө оруулалт, бизнес эрхлэгчдийг татах таатай нөхцөл байдал болно хэмээн горьдож байсан ч Монголын талаарх мессеж улам дордож байгааг энэ мэт томоохон судалгаанаас харж болно. 

Бүс нутагт бизнес эрхлэхэд хамгийн том таван эрсдэлд тооцогдож буй цахим халдлага, ажилгүйдэл, хөрөнгийн хөөсрөлт, эрчим хүчний үнийн шок, өгөгдлийн хулгай зэрэг манайд байхгүй. Харин төрийн тогтворгүй байдал, төсвийн  хямрал, гадаад орчны эрсдэл, инфляц л Монголыг сонирхож хөрөнгө оруулж, бизнес эрхлэх гэсэн эрхмүүдийг цүнхээ үүрээд буцаад нисэхэд хүргэж буй аж. 

Нөгөөтэйгүүр, энэ бүх эрсдэл эргээд манай улсын өрсөлдөх чадварыг дордуулсан байна. Өнгөрсөн жил Монгол Улс дэлхийн өрсөлдөх чадварын индексээр 140 орноос 95 дугаарт эрэмбэлэгдэж байсан бол энэ жил дөрвөн байраар ухарч 99 дүгээрт бичигджээ. Өрсөлдөх чадварт нөлөөлдөг ямар үзүүлэлтүүд жилээс жилд улам дордож байгааг лавшруулаад харвал, ихэнх нь хууль журам хэрэгжүүлж байна гээд гууль өнгөлөөд байна уу гэж ойлгохоор. Тухайлбал, зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, шүүхийн бие даасан байдал, хууль сахиулах байгууллагад итгэх итгэл, хэвлэлийн эрх чөлөө, эрх зүйн шинэчлэлийн үр дүн, авлига, өмчлөх эрх, гүйцэтгэх засаглалын алсыг харсан бодлого, шийдвэр үр дүнтэй байх зэрэг үзүүлэлтээр эрс дорджээ. Ялангуяа, Засгийн газрын бодлого үйл ажиллагаагаар 140 улсаас 128 дугаарт, маргаан шийдвэрлэх хууль эрхзүйн боломжоор 112 дугаарт, оюуны өмчийг дээдлэх, өмчлөх эрхийн халдашгүй байдлаар 127 дугаарт орж, өмнөх жилүүдийнхээс эрс ухарсан нь харамсалтай. Үндсэндээ дэлхийн хамгийн сул хөгжилтэй 10-20 улсын тоонд л явж байна гэсэн үг. 

Эрх баригчдыг улсын өрийн дарамтаа бууруулж чадаагүй гэв

Мөн хувийн хэвшилдээ үзүүлэх дэмжлэг, жижиг, дунд үйдвэрлэлийн санхүүгийн хүртээмж, хувийн өмчийн халдашгүй байдлаар байр ухарсан нь яах аргагүй Монгол Улсын өрсөлдөх чадварыг хойш чангааж, бизнес эрхлэгчдийн өмнө бүдрэх нөхцөл болсон байна. 

Гэтэл бид дотроо эдийн засаг 6.5 хувиар өссөн, гадаад худалдаа ашигтай гарлаа, дундаж цалин нэмэгдлээ хэмээн хөөрч, дарвисаар. Зүйрлэвэл, байшин маань энд тэндээ цуурч, юу юугүй нурж унахад ойрхон байхад засаж янзлахын оронд харин энд тэнд нь торгоож тогтоогоод байна уу гэлтэй. 

Францын хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн үйлчилгээний олон улсын Societe Generale банк хөрөнгө оруулагчдад зориулсан гарын авлагадаа Монголд бизнес эрхлэх боломжийн талаар "Хэдийгээр 2017, 2018 онд Монголын гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт 2016 оныхоос нэмэгдсэн ч энэ нь дэлхийн зах зээл дээр түүхий эдийн үнэ өссөнтэй л холбоотой. Монгол уг нь гадаадын хөрөнгө оруулалтад нээлттэй улс. Төрөл бүрийн түүхий эдийн бэлтгэл болон уул уурхай, хүнс үйлдвэрлэл, хөдөө аж ахуй, харилцаа холбоо, аялал жуулчлалын салбарт мөнгө татах боломж асар их. Харамсалтай нь, эдийн засгийн бодлого, зохицуулалт тогтвортой биш, газарзүйн хувьд тусгаарлагдсан, авлига, тээвэр ложистикийн үр ашиггүй байдал нь гадаадын хөрөнгө оруулалтыг үргээх гол саад бэрхшээл болж байна. Дэлхийн банкны бизнес эрхлэлтийн эрэмбээр Монгол улс 62 дугаар байрт явж байна” хэмээн онцолжээ. 

Дэлхийн өрсөлдөх чадварын индексээр бол монголчуудын интернэт хэрэглээ, технологийн дэвшил нэвтрүүлэх чадварыг л гялайж гялтайх үзүүлэлтэд нэрлэж болно. Түүнээс биш хөгжлийн гол ноён нуруу болсон тогтвортой байдал, инновац нэвтрүүлэх чадавх, дэд бүтцийн хөгжил, эдийн засгийн төрөлжилт, засаглалын ил тод байдал зэргээрээ ухарсан үзүүлэлттэй байна. Ийнхүү Монгол Улс дэлхийн эв хамтын байгууллагын нэгэн гишүүний хувьд өнгөрсөн нэг жилд олон улсын бизнес эрхлэгчдээс тун базаахгүй үнэлгээ авлаа.