Ногоон хөгжлийн зорилт хоёр үе шаттай. Нэгдүгээрт, 2014-2020 он буюу ногоон хөгжлийн суурийг тавих үе, хоёрдугаарт, 2021-2030 он буюу ногоон хөгжилд шилжих үе. Тэгэхээр одоо бид  баримт бичгийн дагуу бол шилжих үедээ яваа. Гэтэл харин энэ зорилтынхоо эсрэг чиглээд байна уу гэмээр. Үүнд тодорхой хэдэн салбар, зорилтыг авч үзье.

Ядуурлын түвшин нэмэгдсэн

Дэлхийн банк, Үндэсний статистикийн хороо хамтран хоёр жил тутамд  ядуурлын түвшин тодорхойлж, судалгаа явуулдаг. Эл судалгааг 2002 оноос хойш явуулж, өрхийн орлого, зарлага дээр үндэслэн гаргадаг. Тэгвэл 2014 онд буюу энэхүү зорилтыг дэвшүүлж байх үед ядуурлын түвшин 21.6 хувь байжээ. Харин хоёр жилийн дараа буюу 2016 онд ядуурлын түвшин 29.1 хувь болж найман функтээр өссөн. Үүнээс хойш ядуурлын түвшинг  тодорхойлоогүй байгаа ч дээрдээгүйг өнөөдрийн нөхцөл байдлаас харж болно.

Ногоон байгууламжийн хэмжээ нэмэгдээгүй

Эл зорилтод Улаанбаатар болон хот суурин газрын ногоон байгууламжийн эзлэх хувийг 2020 онд 15, 2030 онд 30 хувь болгохоор зорьсон. Энэхүү зорилтын эхний шатны биелэлтээ ирэх жил дүгнэх учиртай. Мөн Захирагчийн ажлын албаныхны өгсөн мэдээллээр Улаанбаатар хотын ногоон байгууламжийн нэг хүнд ногдох цэцэрлэгжсэн талбайн хэмжээ  2.4-2.6 м.кв байгаа. Нийслэлд нийтийн эзэмшлийн 98 га гудамж талбай байдаг юм. Энэ нь стандарт хэмжээнээс зургаа дахин бага тоо. Дээрх зорилтод хүрэхийн тулд дор хаяж жилд 20 тэрбум төгрөгийг зөвхөн ногоон байгууламжид зориулах хэрэгтэй. Гэтэл манай улс жилд 7.5 тэрбум төгрөг төсөвлөдөг. Харин төсвийн зарцуулалт нь үр дүнгүй байсаар жилийн жилд дуншсаар дуусдаг.

52.6 мянган га талбай ойн сангаас устав

Манай улс 14.4 сая ойтойгоос 1.4 сая нь доройтжээ. Харин 52.6 мянган га талбай ойн сангаас бүр мөсөн устсанбайна. Ой хомсодсон шалтгааны тэргүүнд хүний буруутай үйл ажиллагаа буюу хулгайгаар мод бэлтгэх, түймэр, хортон шавжаас хамгаалдаггүй зэрэг нь нөлөөлжээ. Түүнчлэн өнгөрсөн 15 жилийн хугацаанд манай улсад  жилд дунджаар 3520 удаа аюулт үзэгдэл, осол тохиолдож, 200 гаруй хүн амь насаа алдаж, 80 гаруй тэрбум төгрөгийн эдийн засгийн хохирол учирчээ. Дээрх тохиолдлын 90 гаруй хувийг объектын гал түймэр, 84 хувийг  ой хээрийн түймэр эзэлж байна. Түймэрт ийнхүү ой сүйдэж байхад, эсрэгээрээ ойжуулах ажил "унтарсан” байдаг. Харин энэ зорилтод нийт газар нутагт ойгоор бүрхэгдсэн талбайн эзлэх хувийг 2020 онд 8.5, 2030 онд есөн хувьд хүргэхээр зорьж буй. Гэвч эсрэгээрээ тусгай зөвшөөрөлтэй талбайн эзлэх хувь нэмэгдсээр байгаа. Өнөөдөр манай улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 5.5 хувь нь тусгай зөвшөөрөл бүхий талбай байна. Өөрөөр хэлбэл, хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй талбай 8.9 сая га байгаа юм. 

Нар, салхины станцыг дагаад нүүрснийх бас нэмэгдэж байгаа

Энэхүү зорилтын хамгийн сайн хэрэгжиж, хөгжиж байгаа салбар нь сэргээгдэх эрчим хүч юм. 2020 онд эрчим хүчний суурилагдсан хүчин чадалд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 20 болгох зорилт байгаа. Энэ хувь одоогоор 17 байгаа юм. Удахгүй ашиглалтад орох хэд хэдэн станц байгаа бөгөөд ирэх онд зорилтоо бүрэн хүрэх боломжтой. Гэвч нүүрсний эрчим хүчний хэрэглээ дагаад өсөж байгаа нь бодит байдалд биеллээ олоогүйн жишээ юм. Тодруулбал, өнгөрсөн онд эрчим хүчний хэрэглээ 9.4 хувиар өссөн.  Үүнээс гадна ганц амжилттай хэрэгжиж яваа сэргээгдэх эрчим хүчээ хуулиар боомилж, гацаах хүсэл байгааг Сэргээгдэх эрчим хүч үйлдвэрлэгчдийн холбооны зүгээс танилцуулаад буй. Түүнчлэн, нүүрсний эрчим хүчний станцуудаа дагуулан дэмжээд байгаа нь зөрчилдөх байдалд хүрнэ гэдгийг дурдав. Тухайлбал, эрчим хүчний салбарын дунд хугацааны хөтөлбөрийг 2018 оны аравдугаар сард Засгийн газрын хуралдаанаар баталсан. Үүнд ДЦС-уудыг өргөтгөх үүний нийлбэр чадал нь 300 МВт гаруй болсон. Мөн Тавантолгойг 300 МВт-ын чадалтай байгуулахаар болсон. Үүнээс үзвэл 2023 онд 600 гаруй МВт-ын нүүрсний цахилгаан станц, өргөтгөлүүд хийгдэх юм.

Дээрх жишээгээр дуусахгүй хөдөө аж ахуйн салбарт боловсруулах үйлдвэрийн эзлэх хувь нэмэгдээгүй. Шинжлэх ухаан, технологийн салбараа нэг нүдээрээ ч хараагүй. Энэ мэт хэдхэн жишээнээс үзэхэд олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэг, тэр дагуу баталсан Ногоон хөгжлийн бодлогынхоо эсрэг зүглэсээр байгаа юм.

Eagle.mn