Хятад АНУ-ын хооронд худалдааны маргаан дэгдэж, хоёр улс импортын бараа, бүтээгдэхүүндээ харилцан өндөр татвар ногдуулсантай холбоотойгоор дэлхийн зах зээл дээрх түүхий эдийн ханш тогтворгүй байгаа билээ. Тэгвэл Дэлхийн банкны ахлах эдийн засагч Баффес "Ихэнх түүхий эдийн ханш өнгөрсөн 2017 оноос буурч эхэлсэн. Харин ирэх оноос эрэлтээс шалтгаалан өсөх хандлагатай байна. Гэсэн хэдий ч бодлогын өөрчлөлт нь энэ чиглэлийг өөрчилж болзошгүй” гэдгийг онцолжээ.

ЗЭСИЙН ҮНЭ ХЭЛБЭЛЗЭЛТЭЙ БАЙНА

Өнгөрсөн баасан гарагийн хаалтын ханшаар дэлхийн зах зээл дээр зэсийн ханш 5951 ам.доллар байна. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард зэс тонн тутамдаа 6818 ам.доллар байв. Шинжээчдийн үзэж буйгаар ойрын хоёр жил ханш нь тогтвортой байх гэнэ. Зэсийн ханш өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард 7000 ам.доллар давсан. Өсөлт 2018 оны эхний гурван сар хүртэл үргэлжилсэн бөгөөд үүнээс хойш аажмаар унасаар 6100 ам.долларт хүрсэн. ОУВС-гийн шинжээчид энэ онд нэг тонн зэсийн дундаж үнэ 6191 ам.доллар байхаар төсөөлсөн. Харин ирэх онд дэлхийн зах зээл дэх зэсийн эрэлт, Хятадын эдийн засгийн өсөлт, макро бодлого, олон улсын геополитикоос хамаарч ханш хэлбэлзэхийг анхааруулаад буй. Энэ онд дэлхийн хэмжээнд 21.4 сая тонн зэс хэрэглэх тооцоо бий. Тэгвэл ирэх онд хэрэглээ 22.3 сая тонн болох төсөөлөл гараад байна. Хэдийгээр зэсийн ханш буурсаар байгаа ч Дэлхийн банкнаас 2025 он хүртэл тонн нь 7000 ам.доллараас буурахгүй гэх эерэг таамаг дэвшүүлжээ. Тэгвэл "WoodMack” байгууллагын судлаачид энэ сарын шинэчилсэн судалгаандаа ирэх жил зэсийн үнэ дунджаар 6500 ам.доллар тонн байна гэв. Олон улсын судалгааны байгууллагууд ойрын хугацаанд зэсийн үнэ өсөх эсвэл буурах хандлагатай гэж таамаглаж байгаа ч дэлхийн зах зээл дээрх ханш нэлээн хэлбэлзэлтэй байна гэдэгт санал нэгдэж байна.

"GOLDMAN SACHS”: АЛТ УНЦИ ТУТАМДАА 1475 АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРНЭ

Алтны ханш унци тутамдаа 1400-1430 ам.долларын хооронд хэлбэлзэж байна. Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд алтны үнэ 100 орчим ам.доллараар өсөөд байгаа бөгөөд цаашид ч өсөх хандлагатай байгааг шинжээчид онцолж байна. Алт нь худалдааны баталгаат хэрэгслийн хувьд эдийн засгийн өсөлт тогтворгүй байгаа энэ үед олон улс алтны нөөцөө нэмэгдүүлэхэд ихээхэн анхаарч эхлээд байна. "Goldman Sachs” алтны ирэх жилийн ханшийг унци тутамд нь 1475 ам.доллар болгож, алт, төмрийн хүдрийн үнэ өснө Зэсийн үнэ хэлбэлзэж, таамгаа 50 ам.доллараар өсгөжээ. БНХАУ өнгөрсөн жил 984.5, Энэтхэг 848.9, АНУ 192.8, ХБНГУ 123.8 тонн алт хэрэглэсэн. Эдгээр улс нөөцөө нэмэгдүүлэх бодлого баримтлах нь тодорхой билээ. Европчууд XIX зууны үед "Алтан стандарт” гэгчийг бодож олсон бөгөөд мөнгөн тэмдэгтийн ханш нь Төв банкинд хадгалагддаг алтныхаа хэмжээгээр үнэлэгддэг журмыг нэвтрүүлсэн байдаг. Учир нь алт бол хэзээ ч үнэ цэнээ алдахгүй байх онцгой чанартай металл юм. Энэ цагаас хойш үнэт цаас, мөнгөн тэмдэгтийн ханш тогтворгүй, яах нь мэдэгдэхгүй бүрхэг болсон үед иргэдээс эхлээд улс гүрэн хүртэл хадгаламжаа алт болгодог бичигдээгүй хууль үйлчилж ирсэн.

ЦАЙРЫН ХАНШ НЭГ ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД ХОЁР ДАХИН ӨСЧЭЭ

Өнгөрсөн 2016 онд тонн тутамдаа 1400 ам.долларт дэнжигнэж байсан тус металлын ханш 2017 оны хоёрдугаар улиралд 3100 ам.доллар болоод байсан. Ингэснээр цайрын ханш нэг жилийн хугацаанд хоёр дахин өсөөд байсан юм. Үүгээр ч зогсохгүй 2007 оны есдүгээр сараас хойших буюу сүүлийн 10 жилийн түүхэн дээд цэгт тулжээ. Харин өнгөрсөн баасан гарагийн байдлаар цайрын ханш 2473 ам.долларт хэлбэлзэж байна. Сүүлийн жилүүдэд олон улсын зах зээлд цайр нийлүүлдэг томоохон уурхайнуудын нөөц дундарч, олборлолт багассан. Цаашлаад Австралийн "Century”, Ирландын "Lisheen” томоохон тоглогчид үүдээ барьсан нь цайрын зах зээлд хүчтэй нөлөө үзүүлсэн гэж хэлж болно. Дэлхий даяар ийнхүү олборлолт буурснаас цайрын баяжуулах үйлдвэрүүд ч гарцаа хумиад байна. Ялангуяа, Хятадын цайр болон хар тугалгын баяжуулах үйлдвэрүүд ирэх онуудад үйлдвэрлэлээ бууруулах төлөвтэй байгаа ажээ. Цайрын олборлолт 2005 онд огцом багасч, ханш нь үлэмж хэмжээгээр нэмэгдэж байсан. Олон улсын хар тугалга, цайрын судалгааны группийн мэдээлснээр ойрын таван жилийн хугацаанд цайрын ханш 2000 ам.доллараас доошлохгүй аж. Үүнтэй адил таамгийг Дэлхийн банкны шинжээчид мөн дэвшүүлж байна. Олон улсын валютын сангийн таамаглаж буйгаар, ирэх онд цайрын ханш 2700 ам.доллараас буурахгүй бол цаашид алгуур буурч, 2020 он гэхэд 2400-2500 ам.долларт хүрнэ гэж үзэж байна. Гэхдээ цайвар металлын томоохон уурхайнуудын насжилт өндөрсөж, гарц багасах төлөвтэй байгааг шинжээчид онцолж буй учир нийлүүлэлт татрах үйл явц ирэх онуудад үргэлжилж, энэ хэрээр цайрын ханш цахиур хагалсаар байх төлөвтэй.

ТӨМРИЙН ХҮДЭР ТОНН ТУТАМДАА 120 АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРЭЭД БАЙНА

Төмрийн хүдрийн хамгийн том хэрэглэгч Хятадын гангийн үнэ нь оны эхний улиралд огцом өсч, сэргэсэн. Үүний дараагаар Дэлхийн банкны зүгээс төмрийн хүдрийн ирэх таван жилийн таамаглалаа өсгөлөө. Хамгийн сүүлийн таамаглалаар тус түүхий эдийн үнэ ирэх онд тонн тутамдаа 100 ам.долларас буухгүй ажээ. Өнгөрсөн баасан гарагийн Лондоны биржийн ханшаар төмрийн хүдрийн ханш тонн тутамдаа 120 ам.доллартай байна. Төмрийн хүдрийн ханш сүүлийн 3-4 жил ийм өндөрт хүрээгүй. Төмрийн хүдрийн үнийн таамаглалаа нэмэгдүүлсэн шалтгаанаа Дэлхийн банкнаас "Хятадын бүтээн байгуулалтын улирал эхэлж байгаатай холбоотой 2-3 сард гангийн үнэ огцом өссөн. Мөн далайн чинадаас ирж буй төмрийн хүдрийн нийлүүлэлтэд тасалдал гарсан. Хятадын шинэчилсэн бүтээн байгуулалтын хандлагаас хамаарч өнгөрсөн сараас төмрийн хүдрийн үнэ өсч байна” гэжээ. 2016 он бол төмрийн хүдрийн үнийн эргэлтийн цэг болсон. Өнгөрсөн гуравдугаар сард Хятадын гангийн үйлдвэрлэл хурдтай өссөнөөр төмрийн хүдрийн үнэ өссөн. Хэдий төмрийн хүдрийн үнийн таамаглалаа өсгөсөн ч нийлүүлэлт нэмэгдсэн хэвээр байхыг Дэлхийн банкны зүгээс онцолжээ. Ирэх 2-3 жилийн хугацаанд бага зардалтай, ихээхэн нөөц бүхий уурхайнууд хаагдах магадлалтай байгаа. Харин өндөр зардалтай уурхайнууд зах зээлийн шаардлагаар үйл ажиллагаагаа түр зогсооход хүрээд байна. Ган болон төмрийн хүдрийн үнэ өссөн нь Хятадын Засгийн газраас үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийг сэргээх нь тэргүүлэх чиглэл болгосонтой холбоотой байна. Өнгөрсөн гуравдугаар сард БНХАУ-д орон сууцны борлуулалт 71 хувиар өссөн. Гэхдээ Хятадын жижиг хотууд эзэнгүй хэвээр байгаа. Хэрэв жижиг хотуудад хүмүүс шилжин суурьшиж, бүтээн байгуулалт өсөхөөр бол ган болон төмрийн хүдрийн эрэлт улам өсөхөөр байна.