Монголын барилгачдын холбооны ерөнхийлөгч Б.Батбаатартай ярилцлаа.

-Энэ жил төсөвт өртөг нь хэтэрсэн 240 гаруй барилгаас 140-ийнх нь хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэж барилгын ажлыг үргэлжлүүлэхээр болсон. Ер нь жил ирэх тусам барилгын өртөг зардал нэмэгдэж байгаа нь үнэ бүрдүүлэлтийн арга буруу байгаагаас болсон гэж үзээд УИХ-аас барилгын салбарын үнэ бүрдүүлэлтийн талаархи журмыг хүчингүй болгосон. Энэ хэр зөв шийдвэр юм бэ?

-УИХ-ын гишүүд төсвийн тооцоолол буруу байснаас өртөг зардал нэмэгдсэн гэж ярьдаг. Гэтэл бодит байдал дээр ажиллаж байгаа барилгын салбарынхан материалын үнэ, зах зээлийн байдлаас болж төсөвт өртөг нэмэгдэж байна гэж хэлдэг. Өнгөрсөн сарын 27-нд УИХ-ын 30 дугаар тогтоолоор 2008 оноос хойш мөрдөж байсан барилгын салбарын үнэ бүрдүүлэлтийн системийн журмыг хүчингүй болгох чиглэлийг Засгийн газарт өгсөн. Авлигажсан төсөв буюу царцаасан барилгуудын төсөвт өртгийн ихэссэн шалтгаан нь үнэ бүрдүүлэлтийн системээс болсон гэж үзээд хүчингүй болгож байгаа нь энэ л дээ. Барилгын салбарынхантай зөвлөхгүйгээр гэнэт л хүчингүй болгох шийдвэр гаргалаа. Хэрвээ төсөв зохиодог, үнэ бүрдүүлдэг аргачлалыг баталсан журам хүчингүй болбол ноднин, уржнан жил барьж эхлээд, одоо ашиглалтад өгч чадаагүй байгаа барилгуудын төсөвт өртгийн хэмжээ хэд байх, энэ жил тендер нь зарлагдсан барилгуудын төсөвт өртөг ямар байх вэ гэдэг дээр асуудал үүснэ. Магадгүй 2008 оны төвшинд эргээд очих байх. Тэгвэл бүх барилгын өртөг нь 30-40 хувиар доошоо буурна. Энэ хэрээр барилгын салбарынхан хохирно. Бүтээн байгуулалтын ажил зогсч, барилгын салбарын үнэ бүрдүүлэлтийн системд будилаан, үл ойлголцол үүснэ.

-Ер нь барилгын салбарын үнэ бүрдүүлэлтийн системийг өөрчлөх цаг болсон юм биш үү. Хэдэн жилийн өмнөх аргачлалаар тооцож байгаа гэдэг?

-Үнэ бүрдүүлэлтийн системээ суу-риар нь өөрчилье гэдэг асуудлыг манай холбооноос 2-3 жилийн өмнөөс тавьж ирсэн. Оросын барилгын үнэ бүрдүүлэлтийн системийг Монголын нөх-цөлд тааруулан ашиглая гэдэг саналыг ч дэвшүүлж байсан. Мэдээж монголчууд барилгын салбартаа хэрэглэх норм, норматив, үнэ хөлсний системийг шинэчлэх шаардлагатай байгаа. Энэ шинэчлэлийг хийх ч ёстой. Гэхдээ одоо энэ цаг үед биш. Эдийн засаг хямарсан, хямраагүй гэж талцаж байгаа үед барилгын салбарыг "самарч" болохгүй. Хуучин, шинэ хоёроо уялдуулсан байдлаар алгуур байдлаар хийх шаардлагатай. Гэнэт л үнэ бүрдүүлэлтийн системийг байхгүй болгож шинийг гаргаж ирнэ гэвэл бүтэхгүй.

-Зарим хүн хамаг мөнгөө барилгын салбарт хийснээс болж эдийн засаг хямарлаа гэж ярьж байсан. Та үүнтэй санал нийлэх үү?

-Ер нь эдийн засаг хүндхэн байгаагийн цаана барилгын салбар ч мөн хүндхэн л байна. Гэхдээ барилгын салбарт хамаг мөнгөө оруулаад эдийн засаг хүндэрлээ гэдэг нь өөрөө өрөөсгөл ойлголт. Учир нь, барилга дэд бүтэц рүү хийсэн мөнгө эргээд үл хөдлөх хөрөнгө болдог. Найман хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийг хөдөө орон нутагт долоон хувиар өгч байна. Энэ зээл саараагүй үргэлжилж байгаа. Энэ нь өөрөө үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлж байна шүү дээ. Ер нь дэлхийн улс орнуудын эдийн засгийн хямралын үеийн байдлыг харахад бүгд л бүтээн байгуулалт руу хөрөнгө шидсэн байдаг. Америк улс эдийн засаг нь хямрахад шинэ Нью-Йоркийг барьж хямралаас гарсан гэдэг. Үүнтэй адил хямрал болох юм бол бүтээн байгуулалт руу бүх хөрөнгөө шийдэхээс өөр аргагүй. Өнөөдөртөө л бүх мөнгө нь цемент болж газар булагдаж, дөнгөж баригдаж буй барилга болж харагдаж байгаа ч ирэх жил гэхэд бүгд орон сууц, эмнэлэг, сургууль болж эргээд хөрөнгө оруулалт болно. Үүнийг барьцаалж үнэт цаас гаргаж улам өргөжүүлэх боломж байгаа. Иргэдийн авч байгаа найман хувийн хүүтэй орон сууцны зээл чинь эргээд орон сууцаар барьцаалагдсан үнэт цаас болно. Тэрийг нь гадаад зах зээл дээр гаргаж хоёрдахь зах зээлийг нээнэ гэсэн үг. Манай барилгынхан хараахан хоёр дахь зах зээлээ нээгээгүй байна. Үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасыг зах зээлд гаргаж эхэлбэл барилгын салбар өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлж, хөгжих боломжтой болно. Тэгэхээр барилга руу хөрөнгө оруулж байгаа нь учиртай.

-Өнгөрсөн онд хэчнээн мянган орон сууц шинээр ашиглалтад орсон бэ. Энэ жил хэдийг оруулах юм бэ?

-Өнгөрсөн онд 12400 гаруй айлын орон сууц шинээр ашиглалтад орсон. Үүнээс 1000 гаруй нь Төрийн орон сууцны корпорацад хамаарч байгаа. Ер нь нийслэлийн хэмжээнд барилгын ажил харьцангуй гайгүй байгаа. Нийслэлийн төсвийн хөрөнгө, хөрөнгө оруулагчдын хөрөнгөөр баригдаж байгаа орон сууц, цэцэрлэг, сургуулийн барилга нэлээд эрчимтэй хийгдэж байгаа. Ер нь Улаанбаатар хот өөрийн эзэмшлийн газар дээр 380 мянган айлын орон сууц барих боломж бий. Дээр нь гэр хорооллыг чөлөөлж байгаа учраас ойрын жилүүдэд барилгын ажил эрчимтэй хийгдэнэ. Харин улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийх зарим барилгын ажил зогсонги удаашралтай байгаа.

-Манай улсын жилийн цементийн хэрэглээ 1.8 сая тонн гэж ярьдаг. Одоогоор яг хэд байгаа юм бэ?

-Жилийн цементийн хэрэглээ янз бүр л дээ. Ер нь орон сууц барилгын хэрэгцээнд жилдээ нэг сая тонн цемент хэрэглэдэг. Дотоодын бусад хэрэглээ нь 500-600 мянган тонноор хэмжигдэж байгаа. Өнгөрсөн жилээс Хөшигтийн хөндийн нисэх онгоцны буудал, төмөр замын ажил эхэлсэн учраас дараа жилээс манай цементийн хэрэглээ гурван саяд хүрнэ.

-Өнгөрсөн долоо хоногт Хөтөлийн цемент шоохойн үйлдвэрийн өргөтгөл ашиглалтад орж нэг сая тонн цемент үйлдвэрлэх хүчин чадалтай болсон. Тэгэхээр энэ үйлдвэр дангаараа барилгын орон сууцны цементийн хэрэгцээг бүрэн хангах боломжтой болж байна гэж ойлгож болох нь ээ?

-Тэгж ойлгож болно.

-Хөтөлийн цемент үнийн хувьд импортын цементийнхээс өндөр байвал барилгын компаниуд авахгүй байх талтай байх?

-Хөтөлийн цементийг Хятадын импортын цементээс 30-40 мянган төгрөгөөр хямд үнээр худалдаалж байгаа. Мөн чанарын хувьд импортын цементээс хамаагүй илүү. Дотоодынхоо түүхий эдээр хуурай аргаар үйлдвэрлэж байгаа учраас Хятадаас  оруулж    ирсэн цементээс чанарын хувьд маш сайн. Ер нь цементийн үнийг тогтворжуулахад Хөтөлийн цементийн үйлдвэр маш чухал нөлөө үзүүлнэ. Мөн хоёр жилийн дараа гэхэд дотоодынхоо цементийн хэрэгцээг бүрэн хангах үйлдвэрүүд баригдаж байна. Үнэ, хангалт хоёроос болж л Хятадаас авч байсан. Тэгвэл Хөтөлийн цементийн үйлдвэр бүрэн ашиглалтад орсноор цементийн хангалт 50 гаруй хувиар нэмэгдэж байгаа. Энэ үйлдвэр дангаараа барилгын цементийн хэрэглээг бүрэн хангана гэж хэлсэн шүү дээ. Тэгэхээр цементийн хувьд Монголын барилгачид толгой өвдехгүй болсон. Мөн темерлөгийн үйлдвэрийн чиглэлд ахиц гарч байна. Тодруулбал, Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр дэргэдээ төмөр хайлуулах үйлдвэртэй болчихлоо. Орон нутгуудад төмрийн жижиг үйлдвэрүүд барьж байна. Ямар ч байсан ойрын 3-4 жилийн дараа арматурын төмрийн 60-70 хувийг дотоодоосоо хангах боломжтой болно.

-Цемент, арматурын хэрэгцээгээ дотоодоосоо хангадаг болсноор орон сууцны үнэ одоогийн байгаагаас хэр хэмжээгээр буурах боломжтой вэ?

-Цемент, арматураа дотооддоо үйлдвэрлэвэл орон сууцны үнэ 30-40 хувиар буурна гэсэн тооцоо байдаг. Ер нь үнэ буухаас илүү орон сууцны үнэ тогтворжино. Ам метр нь 1.2 саяд тогтворжих боломжтой. Барилгад хоёр л үнэ байдаг. Тухайн барилга босч байгаа өөрийнх нь өртөг. Хоёр дахь нь худалдаалах үнэ. Зах зээлийн худалдааны зарчмаар хамгийн дээд талын ашиг олох хувилбар нь барилгын өөрийн өртгийг 15-20 хувиар л нэмж зарна гэж үздэг. Дотооддоо барилгын материалаа үйлдвэрлэснээр өртөг зардал айхтар их буурахгүй, харин худалдаалах үнэ тогтворжино. Өөрөөр хэлбэл, өөрийн өртгөөс 100, 200 хувь нугалж зарна гэдэг нь байж болохгүй. Үнийг тогтворжуулахад цемент арматураа дотооддоо үйлдвэрлэхээс гадна төрөөс тодорхой дэмжлэг хэрэгтэй.

-Төрөөс ямар дэмжлэг хэрэгтэй гэж?

-Газраа үнэгүй өгч, дэд бүтцийг шийдвэрлэж, барилга угсралтын байгууллагуудад арилжааны банкаар дамжуулан хөнгөлөлттэй зээл олгох. Энэ гурван дэмжлэгийг төрөөс тогтвортой үзүүлбэл орон сууцны үнийг тогтвортой барих бүрэн боломж бий. Төр барилга барих бололцоог нь олгож, барьсан барилгыг нь худалдаж авах амлалтаа биелүүлбэл барилгынхан мөнгө олоод барилгаа бариад өгч чадна. Мөнгө олдоно. Төрөөс барилгын салбарыг зөв бодлогоор дэмжиж болдогийг "Буянт-Ухаа" хорооллын барилга харууллаа. Засгийн газраас барилгын компаниудыг хөнгөлөлттэй зээлээр дэмжиж, дэд бүтцийг нь шийдвэрлэж барилгачдад итгэл үзүүлээд явбал толгой өвтгөхгүйгээр хороолол, хорооллоор нь орон сууц барьдаг болно. Төр ганцхан компанийг дэмжих биш барилгын бүх компанийг нэгдсэн зохион байгуулалтад оруулж дэмжих хэрэгтэй. Үүний хариуд барилгын компаниуд тогтвортой үнэ, найдвартай чанартай барилгыг хугацаанд нь барьж ашиглалтад оруулах асуудлыг хариуцна шүү дээ.

-Эдийн засгийг эрчимжүүлэх 100 хоногийн хөтөлбөрийн хүрээнд барилгын салбарт ямар ямар ажил хийхээр төлөвлөсөн байна вэ?

-Эдийн засгийг эрчимжүүлэх 100 хоногийн хүрээнд барилгын салбарынханд лизингээр тоног төхөөрөмж олгохоор тусгасан байсан. Эдийн засаг хүндхэн байгаа үед ийм арга хэмжээ авна гэж байгаа нь зөв. Элс хайрга, зуурмагийн үйлдвэр, ханын материалын чиглэлээр төнөг төхөөрөмжийг нийлүүлэх шаардлага зайлшгүй байгаа. Энэ чиглэлийн дэмжлэгийг өнөө маргаашгүй өгөх шаардлага байгаа. Барилгын ажил ид эхэлж байна шүү дээ. 100 хоногийн дараа өгнө гэвэл ямар ч үр ашиггүй болно. Мөн компаниудад хөнгөлөлттэй зээл өгөх шаардлага байгаа. Хөтөлийн цементийн үйлдвэр хөнгөлөлттэй зээл авч өргөтгөлийн ажлаа дуусгах боломжтой болсон. Үүн шиг үр ашигтай төслүүдэд өгөх хөнгөлөлттэй зээлийнхээ хүрээг өргөжүүлэх хэрэгтэй.

"Үндэсний шуудан"