"Урд нь ч гэсэн угаартаад гэл бүлээрээ үхэцгээдэг л байсан” гэх тайлбар хэлээд амь насаа алдсан иргэдээ үл тоомсорлоод орхих хандлагатай дарга нар болон нийгмийг бүрдүүлэгч бусдын анхааралд нэг "жижиг” асуудлыг хүргэх гэсэн юм. 
Үнэхээр тэдний зөв, 2016-2018 онуудад 10 орчим хүн угаарын хийн хордлогоор нас барсан байна. Харин энэ намар буюу 10, 11 дүгээр сард шахмал түлш түлээд угаартаж нас барсан 10 иргэнд галлах зааварчилгааг дэлгэрэнгүй хүргэсэн бол одоо амьд байх боломжтой байсан гэж өмөөрмөөр байна. Учир нь тэдэнд урьдынх шиг утаа униартаж, нүүрс үнэртэж мэдэгдэхгүй тул галлагаа дууссан гэж үзээд дулаанаа хадгалах үүднээс хаалтаа хааж, зарим нь яндангаа авч, өрхөө бүтээсэн байв. Өнөө цагт захын нэг электрон барааны дэлгүүр цахилгаан халаагуур худалдахдаа галын аюулгүй байдал, дотоод орчны агаарын найрлагад гарч болзошгүй өөрчлөлт, гарах эрсдлийг нэгд нэгэнгүй тайлбарлаж, зөвлөөд туршилтын хугацаа, сэтгэл ханамжийн баталгаа өгдөг соёл тогтсон. Хэрэв хэрэглэгч хохирсон бол тухайн байгууллага нөхөн төлбөр төлж, уучлалт гуйдаг.Тэгвэл төрийн шийдвэрээр ямар ч мэдээлэл, зааварчилгаагүй албадан тулгасан
түлшийг түлэх явцад амь насаа алдсан тохиолдол бүрт нөхөн төлбөр төлж, угаартсанаас болж эрүүл мэндээ алдсан иргэдийн эмчилгээг төрөөс дааж эрүүл саруул болгох хариуцлагаа хүлээх ёстой. Гэвч хэргийн газрын үзлэгээр өөрсдийнх нь буруу гэдгийг "хөдөлшгүй нотолсноор” амь нас, эрүүл мэндээрээ хохирогсдыг "арчаагүй нэгэн” хэмээн элэг доог болгон хаяж байна. 12 дугаар сарын 11-ний байдлаар угаартай холбоотой 1289 дуудлага ирснээс 571 хүүхэд, 718 том хүн хордлогод хүнд, хөнгөн хордсон байна. Үүнээс 10 хүн амь насаа алдаж, 97 хүн долоо хоногоос нэг сар хагас хүртэл хугацаагаар эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлжээ. Өмнөх жилүүдэд дунджаар 57 хүн хэвтэж эмчлүүлж байсан ба одоо ч угаарын хордлогын ул мөр болсон толгой байнга өвдөх, зүрх судас, уушгины өвчтэй болсон иргэд чимээгүйхэн амьдарсаар байна. Угаарын хийн хүнд хордлого тархи, дотор эрхтэнд хүчтэй нөлөөлж, эрүүл мэндээ 15-80 хувиар алддаг. 10, 11 дүгээр саруудад угаартаад амьд үлдсэн иргэдээс одоо болтол ухаан ороогүй, хэвтрийн асаргаатай, эмчилгээгүй гэж гэртээ гарсан хохирогчид ч бий. Тэрчлэн байнга зүрх, толгой өвддөг зовиуртай олон хүн байна. Энэ мэтчилэн нийслэлээ утаанаас салгах гэсэн шийдвэрээс болж амь нас эрүүл мэндээрээ хохирсон иргэдэд төрийн зүгээс ямар ч тусламж дэмжлэг үзүүлээгүйгээр үл барам "арчаагүйнхээ төлөө хохирсон” гэх ойлголтыг олон нийтэд төрүүлж байгаа нь харамсалтай. Яндангаа хөөлдөггүй, пийшиндээ завсартай, хаалтаа хаадаг, сүүлдээ бүр галаа түлчихээд яндангаа салгаж, өрхөө бүтээдэг "дүүрсэн тэнэгүүд” л хорвоог орхиж байна гэх мэдээллийг албаныхан хэвлэлийн хурлаар хээв нэг зарладаг. "Танилцаж амжаагүй” түлшний туршилт болж хорвоог орхисон тэдний араас эмгэнэл илэрхийлсэн ганц ч тохиолдол алга. Бид "галаа түлчихээд яндангаа салгадаг” гэх хачирхалтай шалтгаанаар хохирсон хоёр тохиолдлыг нэн түрүүнд сурвалжилсан юм. 

Амиа хорлогсод уу, хөгжлийн золиос уу

2019 оны 11 дүгээр сарын 02-нд СБД-ийн 13 дугаар хороонд 25 настай М яндангаа авч, өрхөө бүтээсэн байдалтай угаартаж нас баржээ. Тэрбээр Завхан аймгаас ирсэн түр оршин суугч байсан аж. Долдугаар сараас нэг эрэгтэй найзтайгаа хоёул тухайн хаяг дахь айлын хашааг харахаар гэр барьж буусан аж. Тэднийх голдуу эзгүй байдаг ч шахмал түлшний зааварчилгаа хуудас тараах үед байж таараад "Өмнөговь аймаг руу ажлаар явдаг, удахгүй нүүнэ” гэж хэсгийн ахлагчид ярьсан байв. Харин эмгэнэлт явдал гардаг өдөр найз нь эзгүй байсан ба М яндангаа авч, өрхөө бүтээсэн байдалтай хорвоог орхисон байлаа. Хэрэг гарснаас хоёр хоногийн дараа найз нь гэрээ буулгаж нүүн одсон байв. Энэ хэргийг цагдаагийн байгууллага эрүү үүсгэн шалгаж байгаа гэсэн мэдээлэл өгч байсан ч одоо энэ талаар тодруулга өгөх эрхтэй эрүүгийн төлөөлөгч олдсонгүй. Бид талийгаачтай хамт амьдарч байсан найзынх нь яриаг дараагийн дугаарт хүргэх болно. Түүнчлэн угаарын хийн хордлогод өртөж, амь насаа алдагсдын ар гэр, одоо ч ухаан ороогүй гэр бүлийн гишүүнээ асарч байгаа иргэдийн дуу хоолойг цаашид цувралаар хүргэх болно. Эрх баригчид эрсдлийг тооцоогүй, дутуу дулимаг ажлынхаа золиос болгосон иргэдээсээ уучлалт гуйх ёстой. 

Хаалга эвдээд ороход зээ маань аль хэдийн амьсгал хурааж, охин маань дутуу хагас ухаантай байсан

СХД-ийн долдугаар хороонд 11 настай хүү угаартан нас барж, ээж нь сэхээнд орсон хэрэг гарсан. Мөн л яндангаа авч, өрхөө бүтээсэн байдалтай. Хаягийн дагуу очтол цасаа шүүрдэж, зам гаргасан цэмцийсэн хашаанд тоосгоор гадарласан өвлийн байшин, түүний зүүн урд өрхийг нь бүтээсэн таван ханат гэр, гэрийн ард агуулах маягаар ашигладаг бололтой хуучин байшин, хашааны баруун талд хашлага бүхий ногооны талбай гэмээр тэгш газар, бага сага техник оролддог аавуудын хобби болсон машины зарим эд анги, дугуй зэргийг байрлуулсан булан байв. "Арчаагүй гэж лав хэлэхээргүй юм” гэх анхны сэтгэгдэлтэй байшинг зорилоо. Талийгаач хүүгийн эмээ ганцаараа байв. Түүнийг Баасанхүү гэдэг бөгөөд, болсон явдлын талаар ярилцлага өгөхийг зөвшөөрсөн юм. Тавдугаар ангийн зээ хүү нь амьсгал хурааж, охин нь бүсэлхий хүртлээ хөрчихсөн, ухаан нь балартсан байдалтай нүүр тулсан эмэгтэйн сэтгэлийн шархыг дахин хөндсөндөө уучлал хүсье. 

-Хүнд гарз тохиосонд гүн эмгэнэл илэрхийлье. Тухайн өдөр юу болсон талаар ярьж өгөхгүй юу?