• Сонгуулиар "Оюутолгой”-н асуудал популистуудын гол сэдэв байх нь тодорхой 
• "Оюутолгой"-н асуудлын дийлэнхийг нь ярьж, шийдсэн гэж байгаа боловч сонгуулийн үеэр хурцдаж л таарна

-Ирэх жил сонгууль болох учраас улс оронд томоохон байр суурь эзэлдэг аливаа нэгэн төсөл, тэр дундаа "Оюутолгой”-н асуудал популистуудын гол сэдэв байх нь тодорхой. Өөрөөр хэлбэл, хэсэг хугацааны өмнө "Оюутолгой”-н асуудлын дийлэнхийг нь ярьж, шийдсэн гэж байгаа боловч сонгуулийн үеэр хурцдаж л таарна. Гэхдээ энэ цэвэр улс төрийн зорилготой, түр зуурын үзэгдэл байх болов уу. Зарчмын хувьд "Оюутолгой” шиг том төслийг хоёр өнцгөөс олж харах ёстой юм. Нэг нь гадаадын хөрөнгө оруулалтыг төлөөлдөг хамгийн том төсөл гэдгийг ойлгох ёстой. Өөрөөр хэлбэл зах зээлийн нийгэмд шилжиж орсноос хойших 30-аад жилд Оюутолгой шиг хэмжээний хөрөнгө оруулалтыг нэг төсөлд оруулж байсан жишээ байхгүй. Ойрын жилүүдэд ийм том төсөл Монголд орж ирэхгүй болов уу. Хоёрдугаарт, уул уурхайн салбарын төсөл гэдгийг ярих хэрэгтэй. Өөр өөрийн онцлогтой хандлага байгаа юм. Гадны хөрөнгө оруулалтаар Монгол Улс маш их ангаж байгаа. Түүнгүйгээр ойрын нэг хоёр жил төдийгүй 40, 50 жилээс наашгүй хугацаанд Монгол Улс хөгжиж чадахгүй. Яагаад гэвэл асар том газар нутагтай ч, гуравхан сая хүн амтай байгалийн баялаг ихтэй ч дотоод эх үүсвэрээр ашиглах ямар ч боломжгүй. Зам харилцаа, дэд бүтэц, эрчим хүч гээд уул уурхайгаас бусад салбарынх байсан ч Монгол Улс том төслийг өөрийн хөрөнгөөр хэрэгжүүлэх ямар ч боломжгүй. Өнгөрсөн хугацаанд ч байгаагүй. Анхны томоохон төсөл 1950, 60-аад онд хэрэгжиж эхэлсэн ч бас л гаднын хөрөнгө оруулалтаар явж байсан. Тиймээс улс орны хөгжлийг 20, 30 жилээр авч явъя гэж байгаа л бол улс төрийн болон хууль эрх зүйн тогтвортой байдлыг хангах хэрэгтэй. Мөн нэгэнт хуульдаа тусгасан зүйлийг байсхийгээд өөрчилдөг, янз бүрийн мэдэх мэдэхгүй хүний үгээр төрийн бодлогыг захируулж, байнга гомдоллодог, хэрэлддэг, эргэлзээ төрүүлдэг байх юм бол уул уурхайн салбар төдийгүй бүх салбарт гаднын хөрөнгө оруулагч орж ирэхгүй.

-Turquoise Hill Resources компанийн хувьцааны ханш гаднын хөрөнгө оруулалтын гол илэрхийлэл болох байх. Хөрсний нөхцөл байдал таагүй байгаа талаарх мэдэгдэл гарсны дараа тус компанийн хувьцааны ханш унаж байсан бол сүүлийн нэг сарын дотор буюу УИХ-ын тогтоол гарснаас хойш нэлээн өссөн. Энэ сар гарсаар хувьцааны ханш 40 хувиар өссөн байна. Өгөөж нь манай эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөх вэ? 

-Янз бүрийн саатал, өртөг зардлын өсөлт, өгөөж орж ирэх хугацаа хойшлох гэх мэт асуудал нь хоёр үндсэн шалтгаантай. Технологийн буюу геологи, уул уурхайн шалтгааныг бид ойлгож болно. Газар дорх нөхцөл байдалд хүн таамаглах боломжгүй хүндрэлтэй зүйлүүд гарна. Хөрсний хатуулаг, ашигт малтмалын агуулга, технологи гээд олон зүйл өөрчлөгдөж байна. Тэр тусмаа гүний уурхай их эрсдэлтэй салбарт ордог. Нөгөө шалтгаан нь улс төр. Улс төрийн шалтгаанаас болоод олон сарын турш жигд өсөх байсан хувьцааны ханш хааж, унтарч ирсэн. Эцсийн дүндээ "Оюутолгой”-н асуудлыг улс төрийн хүрээнд шийдсэн гэдэг мэдээлэл нь хувьцааны ханшийг огцом 40 хувь өсөхөд нөлөөлж байна гэдэг нь өнгөрсөн хугацаанд алдагдсан боломжоо нөхөж байгаа хэрэг. Түүнээс биш гэнэт урьд өмнөхөөсөө цоо шинээр сайхан болчихоод өсөж байгаа юм биш. Нөгөөтэйгүүр өгөөж гэдгийг хугацаатай авч үздэг. Өнөөдөр том жижиг нь хамаагүй ямар нэгэн аж ахуйн нэгжийн төслөөрөө банкнаас зээл аваад, хийж байхад "Алив миний ногдол ашгийг яг одоо өг” гэж хэлэх нь утгагүй. Өнөөдөр би зээл авсан бол барилга байшингаа барьж дуусаад, анхны өртөг зардлаа нөхөж эхэлтэл нэлээн хугацаа орно. Тэр тусмаа их хэмжээний хөрөнгө оруулалттай, 100 гаруй жил ажиллах тооцоотой "Оюутолгой” шиг том төслийн ногдол ашгийг өнөөдөр нөхнө гэдэг ойлгомжгүй зүйл. 

-Таны бодлоор УИХ-ын тогтоолд тусгасан "Монголын талын эзэмшлийн 34 хувиа бүтээгдэхүүн хуваах нөхцөл эсвэл ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрөөр орлуулах” гэдгийг юу гэж харж байна вэ? 

-Практик ач холбогдлын тухайд 100 эсвэл 0 болгох аль ч хувилбарт өгөөж нь өнөөдөр ирэхгүй. Ямар нэгэн уурхай эсвэл бусад төслөөс гурван янзаар өгөөжөө хүртдэг. Тэр нь байгалийн нөөц ашигласны төлбөр, янз бүрийн татвар, эцсийнх нь ногдол ашиг. Аливаа төсөл эхлээд өртгөө нөхсөний дараа л ашгаа өгдөг. Turquoise Hill Resources, "Рио Тинто”, Монголын Засгийн газрын аль алиных нь хувьд энэ хамаатай. Энэ асуудлыг харьцангуй тайван, заавал сонгуультай холболгүйгээр ярих хугацаа бидэнд хангалттай бий. 10 гаруй жилийн дараа өртгөө нөхнө гэдэг тооцоог 10 жилийн өмнө хийж байсан. Түүнээс хойш янз бүрийн геологийн, улс төрийн, инженер техникийн өөрчлөлтүүд ороод ирсэн. Тиймээс хугацааг бас хэдэн жилээр ухрааж байна. Энэ мэдээж сайхан мэдээ биш, гэхдээ 34 хувиа яах вэ гэдгийг тайван, улс төргүйгээр, юм мэддэг хүмүүстэй шийдэж болно. Харин татварын асуудал тусдаа. Анхны баяжмал гаргаж эхэлснээс хойш Монгол Улс татвараа аваад эхэлсэн. Олон төрлийн татвар бий. Тиймээс Оюутолгой төсөл Монголд орж ирснээр манай төсөв эрс тэлж, ДНБ огцом өссөн.