Дэлхийн олон оронд коронавирусийн улмаас хөл хорьсон нь агаарын бохирдол буурч, амьтад үржих зэрэг экологийн таатай нөхцөл бүрдүүлж байна. ДЭМБ-ын мэдээлснээр дэлхий даяар 26 мянга гаруй хүн уг халдварын улмаас амиа алдаад байгаа юм. Гэхдээ энэ тахал эргээд хүмүүсийн үрэлгэн хэрэглээг хумьж, байгалийн нөөц, баялгийн олборлолтыг багасгаж, агаар, ус, хөрсний бохирдлыг бууруулах зэргээр эх дэлхийд эергээр нөлөөлнө гэж таамаглах ажиглагч ч цөөнгүй. 

АГААР ЦЭВЭРШИНЭ

Европын сансрын агентлаг, НАСА-гийн хиймэл дагуулаас авсан гэрэл зураг, цуглуулсан мэдээллээс харвал агаар мандалд ялгардаг хорт бодис, утаа, бохирдлын хэмжээ бүс нутаг, тивээсээ хамаараад буурсан байна. Тухайлбал, БНХАУ-ын аж үйлдвэрийн төв болон Гуаньжөү, Шэньжэн, Хөх мөрний бэлчир хавийн бүсийн агаарын чанар эрс сайжирчээ. Европын орнуудад ч байдал хамаагүй дээрдэж буй. Тухайлбал, жилийн аль ч улиралд жуулчдын хөл дарагдаж байдаг Италийн Венец хотын усан сувгуудад загас үржиж, тус улсын зарим нуур, голд хун, галуу нутаглаж эхэлсэн нь сүүлийн хэдэн арван жилийн турш байгаагүй үзэгдэл юм. Францын нийслэл Парис хотын агаарын чанар сүүлийн 40 жилд байгаагүйгээр сайжирсан үзүүлэлт гарлаа. 

Судлаачдын үзэж буйгаар, эдийн засгийн болон аж үйлдвэрлэлийн хурд саарснаар агаар мандлын бохирдол цаашид буурах төлөвтэй байна. 2008 оны эдийн засгийн хямралын үеэр агаарт ялгардаг угаарын хий, утаа бүсээс хамааран 15-50 орчим хувиар багасаж байсан гэсэн тооцоо бий. "Carbon Brief” сэтгүүлээс гаргасан судалгаанд онцолсноор, хүлэмжийн хийн хамгийн том үйлдвэрлэгч Хятадын хувьд өнгөрсөн нэгдүгээр сараас өнөөг хүртэлх хугацаанд аж үйлдвэрийн гол салбаруудын бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ 15-40 хувиар буурсан байна.

Ингэснээр агаарт ялгаруулдаг нүүрсхүчлийн хийн хэмжээ гуравдугаар сарын байдлаар 25 хувиар багассан гэнэ. Мөн Европ, Италид ч хүлэмжийн хийн ялгаралтын хэмжээ эрс багассаныг Европын сансрын агентлагийн хиймэл дагуулаас авсан зургаас харж болно. Үүний зэрэгцээ "Earth Economics” төслийн удирдагч Жордан Уайлдишийн онцолж буйгаар, АНУ-ын томоохон хотуудад автомашинаар зорчих нь буурснаар агаар дахь метан, нүүрстөрөгчийн давхар ислийн хэмжээ буурч буй ажээ. 

ХОГ ХАЯГДЛЫН ХЭМЖЭЭ БУУРНА 

Дэлхий нийтээр хөл хорионд орсноор байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлдөг нэг удаагийн аяга, халбага, сэрээ, гялгар уут, хуванцар эдлэлийн хэрэглээ буурах магадлалтай. Завгүй, хоногийн ихэнх цагийг гэрээсээ гадуур өнгөрүүлдэг хэмнэлээс үүдэлтэй энэ хэрэглээ хөл хорионд байгаа иргэдэд төдийлөн шаардлагагүй. Мөн олон нийтийн газар, дэлгүүр, худалдааны төвүүд хааснаар хувцас, гоо сайхны бүтээгдэхүүн, эдлэл зэрэг хэмнэх, татгалзах боломжтой эд зүйлсийн гүйлгээ, худалдаа буурна. Ингэснээр хүмүүс энэ бүхнийг үйлдвэрлэх, тээвэрлэх, худалдахад зарцуулдаг эрчим хүч, түүхий эдийг богино ч атугай хугацаанд хэмнэнэ. 

Гэхдээ зарим судлаачийн үзэж буйгаар, коронавирусийн халдварын тархалт буурч, хүмүүс хэвийн амьдралын хэмнэлдээ эргэн орсноор хог хаягдлын хэмжээ огцом нэмэгдэж болзошгүй гэнэ. Нөгөө талаар, эмнэлгийн зориулалттай, резинэн бээлий, амны хаалт, элдэв халдвар үүсгэгчээс тусгаарлах зориулалттай хуванцар болон нийлэг эдлэлээр хийсэн хаалт, хамгаалалтын хэрэгслүүд зэрэг өмнө нь байгаагүй хог хаягдлын хэмжээ ихсэж байгаа аж.

ҮРЭЛГЭН ХЭРЭГЛЭЭГЭЭ "ХАЗААРЛАНА”

Байгалийн баялаг, түүхий эдийг ашигласан эдийн засгийн хөгжлийн загвар тийм ч оновчтой зүйл биш гэдгийг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрч эхэллээ. Ой мод, газрын тос, ус, хөрсөнд халтай бизнес, аж үйлдвэр эргээд хүний амьдрах таатай орчинг бүрдүүлж буй нөхцөлийг өөрчилж байна. Нэрт эрдэмтэн, зохиолч Дэвид Кваммений "Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic” номд онцолсноор, ширэнгэн ой, ус, хөрсөнд хэдэн мянган жилээр амьдарч, экологийн хувьд тодорхой үүрэг гүйцэтгэж буй нян, бактер хүний ухамсаргүй, үрэлгэн хэрэглээний улмаас амьдрах орчноо сольж буйн нэг жишээ нь амьтан, ургамлаас хүнд халдварласан нянгаар үүсгэгддэг өвчнүүд аж.

Өөрөөр хэлбэл, гахай, тахиа, далайн амьтны бие организмд төдийлэн хор учруулдаггүй нян, бактеруудын "амьдрах үүр”-ийг үгүй хийснээр тэд өөр "гэр” хайдаг агаад тэр нь хүн төрөлхтөн болдог. Их Британийн Байгалийн ухааны мэдлэгийг түгээх, хөгжүүлэх Хатан хааны нэрэмжит нийгэмлэгээс гаргасан судалгаанд онцолсноор, эбола, САРС, шувуу, гахайн томуу зэрэг амьтнаас хүнд халдсан нянгийн гаралтай халдварт өвчин цаашид ч олонтаа гарч магадгүй. Тухайлбал, халуун орны ой, ширэнгэд гардаг байсан Денге зэрэг өвчин сүүлийн 10 жилийн дотор Хойд ба Өмнөд Америк, Азийн орнуудад тархсан билээ. Энэ мэт өвчин тархахаас сэргийлэх хамгийн эхний алхам бол үрэлгэн, хэтийдсэн хэрэглээгээ "хазаарлах” юм. Уур амьсгалын өөрчлөлт, экологийн доройтлын улмаас зөвхөн халдварт өвчин төдийгүй хөрс, ус,агаарын бохирдол нэмэгдэх, байгалийн гамшиг ч тохиох нь олширч буй. 

Тиймээс байгальд ээлтэй хэрэглээ, амьдралын хэв маягийг эрхэмлэх, сурталчлах, түгээх, байгалийн хязгаартай нөөц, түүхий эдийг хэмнэх, хувцас, эд материалыг дахин хэрэглэх, хог хаягдлаа багасгах нь хүн төрөлхтний цаашид амь үлдэх, оршин тогтнох нөхцөл, боломжийг бүрдүүлэх гол хүчин зүйл болохыг ойлгох хэрэгтэй болно. 

БАЙГАЛЬ ХАМГААЛАХАД ЗАРЦУУЛДАГ ХӨРӨНГӨ БАГАСНА 

Сүүлийн 100 шахам жилийн хугацаанд дэлхий нийтийг хамарсан ийм өргөн хүрээтэй хөл хорио тогтоож байсангүй. Коронавирусийн халдвар, хөл хорионоос бизнесийн олон салбар, аж үйлдвэрлэл зогсонги байдалд орсон нь байгаль орчинд олон талаар эергээр нөлөөлж буй. Гэтэл үүний нөгөө талд эдийн засгийн хямралыг дагасан сөрөг нөлөөллүүд ч бий. Экологийн доройтолтой тэмцэхэд хүн төрөлхтөн чамгүй хөрөнгө, хүч зарцуулдаг. Дэлхийн дулаарал, биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах, нөхөн сэргээгдэх эрчим хүч зэрэг байгаль орчны төлөө хэрэгжүүлдэг, өндөр өртөгтэй, амин чухал төсөл хөтөлбөрүүд, судалгаа зогсож болзошгүй. Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн мэдээлж буйгаар, эдийн засаг хямарснаар томоохон корпорациуд, үйлдвэрүүд богино хугацаанд үйл ажиллагаагаа тогтворжуулахын тулд байгальд ээлтэй гэхээс илүү үр дүн өндөртэй технологи, арга замыг сонгох нь гарцаагүй. 

Үндэсний шуудан