Арваннэгдүгээр сард газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг санхүүжүүлэх 1.2 тэрбум ам.долларын хөнгөлөлттэй зээлийг хаасан. Газрын тос боловсруулах үйлдвэр барих ажил ямар шатандаа явж байна вэ?

-Монгол Улсын эрчим хүчний аюулгүй байдлыг хангахад чухал ач холбогдолтой нэг  тэрбум 236 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалттай газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн төсөл  дөрвөн жилийн өмнө анх хэрэгжиж эхэлснээсээ хойш байнгын анхаарлын төвд байсаар байна. Ковид цар тахлын улмаас тулгарсан сорилтуудыг үл харгалзан энэхүү мега төсөл нэлээд амжилттай үргэлжилж, нэг ч өдөр  зогссонгүй. 2021 оны нэгдүгээр сарын 15-нд хасах 30  хэмд цар тахлын улмаас  хязгаарлагдмал орчинд эхэлсэн барилгын эхний үе шат одоо дуусах шатандаа явж байна. Нэгдүгээр шатны ажил 80 орчим хувьтай байна. Түүнчлэн 2, 3-р шатны ажлын гэрээнүүд дуусаж, Монголын холбогдох албан тушаалтнууд болон  Энэтхэгийн "Megha Engineering International” LTd (MEIL) компанитай 2022 оны арваннэгдүгээр сард гарын үсэг зурсан. Төгсгөлийн буюу дөрөвдүгээр шатны тендерийн ажиллагаа 2023 оны хоёрдугаар сарын сүүлчээр дуусах төлөвтэй байна. 2, 3-р үе шатны ажлуудыг 2023 оны хавар хамт эхлүүлэх бол  дөрөвдүгээр үе шат төлөвлөсөн хугацаанаасаа бага зэрэг хожимдаж эхлэхээр байна.

-Газрын тос боловсруулах үйлвэрийн бүтээн байгуулалтын ажилд цар тахлаас өөр юу саад  болж байна бэ?

- Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн төсөлд саад учруулсан хамгийн том цорын ганц хүчин зүйл бол Ковид  цар тахал байсан. Цар тахлын улмаас  төлөвлөсөн ажлуудыг хугацаанд нь хийж чадахгүйд хүрсэн. Цар тахлын улмаас үүссэн саатал, тодорхойгүй байдлын улмаас  далайд гарцгүй Монгол Улсад тээвэрлэлтийн зардал өсөж, шаардлагатай материал, ажиллах хүч дутагдаж,  импортын өртөг огцом нэмэгдсэн зэрэг нь төлөвлөсөн дөрөвдүгээр шатны барилгын ажлын хуваарьт нөлөөлсөн. Нэмж дурдахад, дэлхийн тогтворгүй байдал, Украины мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй геополитикийн нөхцөл байдлаас болж, эдийн засаг хумигдаж байгаа зэргээс үүдэн эдгээр тодорхойгүй байдлын нөлөөллийг бууруулахын тулд Энэтхэг, Монголын эрх баригчдаас маш болгоомжтой, шийдэмгий, шинэлэг сэтгэлгээ шаардагдаж байсан. Гэсэн хэдий ч, эдгээр сорилтуудыг үл харгалзан "M/s JMC India” нь 2022 оны эцэс гэхэд нэгдүгээр шатны ажлын 80 орчим хувийг гүйцэтгэж чадсан гэдгийг  хэлэхэд таатай байна.

Хэдийгээр энэ тодорхойгүй байдал ирээдүйд ч гэсэн  үргэлжлэх төлөвтэй байгаа ч Энэтхэг улс Монгол Улсад нэн чухал ач холбогдолтой энэхүү эрчим хүчний төслийг тохиролцсон хуваарийн дагуу дуусгахаар  тууштай ажиллаж байна. Дорнод аймаг дахь газрын тосны ордуудаас олборлосон түүхий тосыг дамжуулах 530 км урт  хоолойг Сайншанд дахь Нефть боловсруулах үйлдвэрийг ашиглалтад орохоос багадаа зургаан сарын өмнө бэлэн болгох тал дээр Монгол Улсын Засгийн газар  анхаарч ажиллана гэдэгт итгэлтэй байна.

Найрамдлын сургуулийн бүтээн байгуулалт эхэлсэн тухай та өмнөх ярилцлагадаа дурдсан. Сургууль, барилгын бүтээн байгуулалтын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө үү?

 - Энэтхэг-Монголын найрамдал дунд сургуулийн шав тавих ёслолд  Энэтхэгийн Батлан ​​хамгаалахын сайд болон Монгол Улсын Боловсролын сайд  Энх -Амгалан нар оролцсон. Сургуулийн шавыг 2022 оны есдүгээр сард тавьсан бөгөөд Америкийн олон улсын сургуулиас холгүй, Зайсан толгойд 2.9 га хоосон газарт бүтээн байгуулалт хийнэ. Үүний дараахан олон улсын чанартай боловсролыг боломжийн үнээр олгохыг зорилгоо болгож буй дөрвөн давхар уг дунд сургуулийн барилгын тендерийг Энэтхэгийн "M/s WAPCOS” компани Монголын Боловсролын яамтай хамтран зохион байгуулж, хяналт тавьж ажиллахаар томилогдсон.

Найрамдал сургуулийн барилгын ажлыг энэ онд багтаан эхлүүлнэ гэж найдаж байна.

Энэтхэгийн Засгийн газраас санхүүжүүлж буй хоёр томоохон төслийн нэг нь газрын тос боловсруулах үйлдвэр, нөгөө нь Атал Бихари Важпайи мэдээллийн технологи, харилцаа холбооны төв юм. Төвийн барилгын ажил эхэлсэн үү?

- Монгол Улсын Засгийн газраас үйл ажиллагаагаа цахимжуулах, өргөжүүлэхэд анхаарал хандуулж байгаа энэ үед  20 сая ам.долларын өртөгтэй мэдээлэл, технологи  аутсорсингийн төвийг цаг тухайд нь барьж дуусгах нь 2023 онд дэвшүүлсэн зорилтын минь нэг хэсэг. Ковид  цар тахлаас үүдэлтэй хүндрэл бэрхшээлийг үл харгалзан Энэтхэгийн "M/s P K Saxena” компани энэхүү төвийн барилгын ажлыг 2021 оны наймдугаар сард эхлүүлж, бүтээн байгуулалт өвлийн улирал эхэлтэл үргэлжилсэн. Төвийн барилгын ажлыг 2023 оны хавраас дахин үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байна. Үүний зэрэгцээ Энэтхэгийн нэр хүндтэй их сургууль болох  LPU нь Монголын мэдээллийн технологийн салбарын хэрэгцээ, ур чадварын шаардлагад нийцсэн, хиймэл оюун ухаан, том өгөгдөл зэрэг хичээлүүдийг багтаасан монгол, англи хэлний 16 төрөлжсөн сургалтад хамруулж эхлээд байна. Энэтхэгийн Боловсролын яамнаас 16 курсын заримыг тус төвийн барилгын ажил дуусах хүртэл өөр байранд  түр хугацаанд эхлүүлэхэд бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн. Төвийн өөр нэг давуу тал нь ашиглалтад орсны дараа тус төв 650 гаруй хүнийг ажлын байраар хангах боломжтой болно. Мөн 2022 оны есдүгээр сард Энэтхэг улс Монголд Кибер аюулгүй байдлын сургалтын төв байгуулсан бөгөөд мэдээллийн технологи, кибер аюулгүй байдлын чухал салбарыг чадавхижуулахад тус дөхөм болсон сайхан мэдээг хуваалцахдаа баяртай байна.

- Одоогийн байдлаар хоёр улсын Засгийн газар хооронд ямар яриа хэлэлцээ, төсөл, хэлэлцүүлэг өрнөж байгаа вэ?

 -Бид оюун санааны хөрш Монгол Улстай эдийн засаг, соёлын хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэхийн тулд Монгол Улсын Онцгой байдлын ерөнхий газар (ОБЕГ) Энэтхэгийн мэргэжил нэгтнүүдтэй, Дотоод хэргийн их сургууль Энэтхэгийн Шүүхийн шинжлэх ухааны үндэсний их сургууль хамтран ажиллаж, Монгол Улсын Хилийн агентлагийн барилга байгууламжийг шинэчлэх, чадавхийг бэхжүүлэхэд туслах, Боловсролын яамтай хамтран 1000  англи хэлний багш бэлтгэх. Монгол Улсын Хууль зүй, Энэтхэгийн Дотоод хэргийн яам, Монгол Улсын Санхүүгийн зохицуулах хороо, Энэтхэгийн Үнэт цаас, биржийн зөвлөл хоорондын хоёр талын хамтын ажиллагааны хэлэлцээр, манай хоёр улсын Хөрөнгө оруулалтыг хамгаалах хоёр талын гэрээ, хамтын ажиллагааны санамж бичгийг тус тусад нь эцэслэн баталлаа. Одоо хэрэгжиж буй Соёлын солилцооны хөтөлбөрийн хүрээнд бид өнгөрсөн жил 15 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй соёлын багийг Энэтхэг улс руу илгээсэн бол  2023 оны нэгдүгээр сард Залуучууд солилцооны хөтөлбөрийн хүрээнд Монгол Улсаас 12 цэргийн сургуулийн сурагч мөн манай улсыг зорьсон. 2023 оны гуравдугаар сард бид "Ганга мөрний аялгуу” Энэтхэгийн бүжгийн наадмыг 22 дахь удаагаа зохион байгуулахаар төлөвлөж байгаа бөгөөд үүнд 18 аймгийн 5-15 насны хүүхэд оролцох төлөвтэй байна. Буддын шашны хамтын өв соёлоо бататгах зорилгоор 2022 оны зургаадугаар сард Гандантэгчинлэн хийдэд Гэгээн Буддагийн дурсгалын үзэсгэлэнг зохион байгуулж, 108 боть тус бүр 50 ширхэг Ганжуурыг өнгөрсөн онд Монголын сүм хийдүүдэд тараасан. Гандантэгчинлэн хийдэд хадгалагдаж буй эртний буддын шашны нэг сая гар бичмэлийг цахимжуулах чухал төсөл одоогоор эцсийн шатандаа явж байна.

Энэтхэг улс 2023 онд Хорийн бүлэг болон ШХАБ-ыг даргалж байгаатай холбоотойгоор манай хоёр орны хооронд өндөр түвшний айлчлал хийснээр хоёр улсын харилцааг улам ахиулж, эрчимжүүлэх болно гэж найдаж байна.

 

Өнгөрсөн 2022 оны гуравдугаар сард зохион байгуулсан Монгол, Энэтхэгийн худалдаа, технологийн салбарын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх уулзалтын үеэр энэ зунаас эхлэн хоёр улсын хооронд шууд нислэг үйлдэхээр  "Хүннү Эйр” компанитай хамтран ажиллахаар төлөвлөж байгаа талаар та дурьдсан. Энэ асуудалд тодорхой шийдэлд хүрсэн үү?

 -Манай хоёр улсын хооронд байгуулсан Агаарын харилцааны хэлэлцээрийн хүрээнд Монгол Улсын Засгийн газар  өнгөрсөн онд УБ-Шинэ Дели чиглэлд шууд нислэг хийх боломжийг судлах зорилгоор "Хүннү Эйр” компанийг нэр дэвшүүлсэн. Монгол Улс 2022 оны аравдугаар сард Энэтхэгийн Иргэний нисэхийн холбогдох хүмүүс болон дамжин өнгөрөх орнуудаас шаардлагатай зөвшөөрлийг авах үйл явцыг эхлүүлсэн.

Хүннү Эйр ойрын саруудад шууд нислэг хийж, 2023 онд тогтмол шууд нислэг үйлдэж эхэлнэ гэж найдаж байна. Үүний зэрэгцээ, Хүннү Эйр компани Энэтхэг рүү шууд нислэг хийх талаар илүү их туршлага, туршлага хуримтлуулах зорилгоор Энэтхэг рүү тусгай захиалгат шууд нислэг үйлдэж байгаа.

-Болливудын алдартнууд Монголд ирж хоёр киноны зураг авалт хийхээр төлөвлөж байгаа талаар та мөн дурдсан?

 -Монгол Улстай кино урлаг, соёлын салбарт хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэн хөгжүүлэхийн тулд сүүлийн гурван жил, ялангуяа Монгол Улсын өнөөгийн Засгийн газрын алсын хараатай нийцэж байгаа тул бид маш шаргуу ажиллаж байна. Болливудын нэрт дуучин Мохит Чаухан 2021 оны арванхоёрдугаар сард Монгол Улсын Соёлын элчээр томилогдсон бөгөөд 2022 оны зургаадугаар сард Улаанбаатарт айлчилж, Соёлын сайдтай Энэтхэгийн Болливудын салбарыг хөгжүүлэх талаар ярилцсаныг та бүхэн мэдэж байгаа байх. Монголд зураг авахаар төлөвлөж буй кино нь арилжааны шинж чанартай тул Монгол, Энэтхэгийн холбогдох  талуудын хооронд уг асуудлаар хэлэлцүүлэг өрнөж байгаа бөгөөд удахгүй энэ асуудлыг эцэслэн шийдвэрлэнэ гэж найдаж байна. Мохит Чаухан Монголд хоёр дуу бичүүлсэн бөгөөд 2023 оны зун зураг авалтаа хийхээр төлөвлөж байна. Үүний зэрэгцээ ЭСЯ-наас МҮОНРТ, TM телевизийг Энэтхэгийн Болливудыг монгол хэлээр орчуулан тогтмол дамжуулахыг дэмжиж байгаа. 2022 онд Монголын телевизүүд Энэтхэгийн Болливудын 69 киног монгол хэлээр орчуулан үзэгчдийн хүртээл болгосон нь  Монголын олон нийтийн Болливудыг сонирхох сонирхол нэмэгдсэний илрэл юм.

Та Энэтхэгээс Монгол Улсад суух Элчин сайдаар томилогдоод дөрвөн жил орчим болж байна. Элчин сайдаар ажилласан хугацаагаа хэрхэн дүгнэх вэ?

- Монгол Улсад хүлээсэн үүргээ хэрхэн биелүүлсэн талаараа дүгнэлт хийх нь миний хувьд шударга бус хэрэг болно. Дөрвөн  жилийн хугацаанд манай хоёр орны харилцаа соёлын хүрээнээс хальж, олон салбар дахь эдийн засгийн хүчирхэг хамтын ажиллагаа болон өргөжсөнд туйлын  сэтгэл хангалуун байна.

Бид  газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн төсөл, мэдээлэл, харилцаа холбооны төвийн бүтээн байгуулалт,  Найрамдал сургуулийн шав тавих ёслол,  Буддын шашны нэг сая гар бичмэлийг цахимжуулах зэрэг ажлыг эхлүүлж чадсан. Үүнээс гадна бид Кибер аюулгүй байдлын сургалтын төв ашиглалтад оруулсан болон  олон өндөр түвшний айлчлалыг зохион байгуулсан.  Сүүлийн дөрвөн жилийн хугацаанд цар тахлыг үл харгалзан Элчин сайдын яамнаас 663  хүнд бүрэн тэтгэлэг олгосон. Хоёр талын худалдаа 2019 онд 34 сая ам.доллар байсан бол өнгөрсөн онд  91 сая ам.долларт хүрч, 2023 онд зорилтот 100 сая ам.долларт хүрнэ гэж найдаж байна. Ковид тахлын үеэр Энэтхэг улс Монголд вакцинжуулалтын хөтөлбөрийг анхлан  эхлүүлж 150 мянган тун вакцин 200 мянган Ремедесивир эм нийлүүлсэн нь олон нийтийн талархлыг хүлээсэн. Монгол Улстай бидний найрамдал, хөгжлийн түншлэлийн харилцаа бат бөх байгаа хэдий ч цаашид улам бэхжүүлэхийн төлөө хичээн зүтгэнэ гэдэгт би чин сэтгэлээсээ итгэж байна.