Технологио эзэмшиж илүү их итгэл үнэмшилтэй болж татварын хөнгөлөлттэй хууль эрхзүйн орчноо бүрдүүлж мега төслүүдээ хөдөлгөх шаардлагатай. Үүнээс өөр ийм их нүүрсийг дотооддоо хэрэглэж үр шимийг нь хүртэх боломж бидэнд байхгүй.

-Таны хувьд богино хугацааг хэрхэн харж байгаа вэ?

-Үзүүлэх үйлдвэрийг гурван жилийн дотор барьж болно. Дараа нь нүүрснээсээ хийн түлш үйлдвэрлэж утаагүй гэр хорооллын халаалтад ашиглах боломжийг туршиж, хуванцар үйлдвэрлэж гадаад руу экспортолно. Дараа нь том төслүүдээ хөдөлгөнө л дөө. Анх "Говь” үйлдвэрийг барихад контейнер үзүүлэх үйлдвэрээс эхэлсний дараа том үйлдвэр барьж байлаа. Үүнтэй адил шинэ том салбар байгуулахад жижгээр эхлэх ёстой.

-Бид байгалийн баялгаа хог болгоод удаж байна. Үнэгүй шахам болсон хүрэн нүүрсийг цаашид өндөр үнэ хүргэх боломж бий юу. Угтаа бол эрчим хүчний эх үүсвэр гэдэг шүү дээ?

-Монголын зүүн өмнөд нутгуудаар эрчим хүчний нүүрсний нөөц ихтэй. Гэвч нүүрсний 1/3 буюу 35-45 хувь тэн хагас нь ус байдаг тул илчлэг багатай. Иймд уртын тээврээр экспортоход хүндрэлтэй. Богино зайд л боломжтой. Гэхдээ хангалттай үнээр биш. Дэд бүтцээ сайжруулж тээврийн зардлаа багасгаж чадвал хүрэн нүүрсийг экспортолж болно. Гэхдээ бага зэрэг боловсруулж илчлэгийг нь 30 хувиар өсгөвөл борлуулалт нь нэмэгдэж зах зээлд өндөр үнэтэй болно. Энэ хэмжээгээр Монголд ирэх ашиг нэмэгдэнэ. Хэрэв Хятадууд хүрэн нүүрс худалдан авч байгаа тохиолдолд аль болох экспортлох нь бидэндэ хэрэгтэй. Дээр дурдсанчлан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх шаардлагатай. Нефттэй өрсөлдөхүйц болгохын тулд нүүрснээс химийн үйлдвэрлэл хөгжүүлэхэд татварын хөнгөлөлт хэрэгтэй. Ижил түвшинд сонирхол татаж байж Монголд энэ салбар хөгжинө.

-Улсын төсвийг хэт өөдрөгөөр төсөөлсний үр дагавар нь ирэх намар нь л мэдэгддэг. Сонгуулийн дараах нийгэм эдийн засаг ч хүндрэх вий гэх болгоомжлол ч байна. Нүүрсний экспорт буурч байгаа нь магадгүй эхний дохио байх?

-Улс төрийн амлалтаас болж том хэмжээний мөнгийг урьдчилан авч замбараагүй зарцуулдаг нь үргэлж эрсдэл дагуулж байсан. Харин өнгөрсөн хоёр жил нэлээн том дэвшил гарлаа. Цаашид улс төрийн амлалт авахын тулд бэлэн мөнгө, урьдчилгаа төлбөр авахаас гадна янз бүрийн үйлдвэр барьж төсөл хэрэгжүүлэх нэрээр илүү их хөрөнгө оруулалттай төслийг бодит байдлаас илүү бага үнэтэй нүүрсээр эргүүлэн төлөх үзэгдлийг зогсоох хэрэгтэй. Үгүй бол ийм бодлогын чанартай шийдвэр гэж урьдчилгаа төлбөр авсны дараа нүүрсээр төлөхөө амладаг нь зах зээлийн бодит үнээс бага хөрөнгө оруулалт хийх үр дагаварт хүргэж алдагдалтай ашиггүй бүтэлгүй болох эхлэл тавих жишээнүүд байдаг. Аль болох нүүрсний борлуулалтыг улс төрийн элдэв том бодлогоос тусад нь зах зээлийн бизнесийн зарчим руу оруулах төрөөс хувийн хэвшил рүү шилжүүлэх нь монголчуудад ирэх үр ашиг нь нэмэгдэнэ.

-Одоогоор төрийн оролцоо өндөр байна уу?

-Тийм. Өндөр байгаа шүү дээ.

БИД ӨӨРСДИЙГӨӨ БООМИЛЖ БАЙНА

-Хүрэн нүүрс өндөр зардалтай атал худалдах нь үнэгүйдэж байгаа нь уурхайнууд алдагдалд орж улмаар эрчим хүчний сөрөг нөлөө үзүүлэх боллоо. Асуудал нь ирэх өвөл уурхай тэг зогсож, бид гал алдаж болзошгүйг та анхааруулсан?

-Төрийн өмчийн нүүрсний уурхайн борлуулалтын үнэ өртгөөсөө бага байх нь байж болзошгүй. Цаашлаад цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэж буй борлуулалтын үнэ өртгөөсөө бага. Өр тавьж олон жил хүү төлдөг ийм байдалтай удаан хугацаанд үргэлжлэх боломжгүй. Үнийн томъёо инфляци, дизелийн түлш, тэсэлгээний материалын үнээс хамаарч өөрчлөгддөг индекстэй.

Эсрэгээрээ хатуу бодлогоор бага үнэ барьж байгаа нь ирэх жил уурхайнууд ажиллаж чадахгүй, цахилгаан станцууд зогсоно гэсэн үг. Тиймээс Засгийн газар дахин нэг газраас өр тавьж нөхөх нь тодорхой.