Шат ахисан хэлэлцээ эхлүүлэх үү? Монголын эдийн засгийн хамгийн том төслийн нэг нь Оюутолгой. Үүнийг тойрсон маргаан тасралтгүй үргэлжилсээр өдийг хүрсэн. Энэ удаа ч мөн л шинэ хэлэлцээ эхэлж байна.

Учир нь Монгол Улсын Засгийн газар тус төслийн эдийн засгийн үр өгөөж, санхүүгийн нөхцөлийг дахин хэлэлцэх асуудлыг идэвхтэй хөндөж эхэллээ. Энэ удаа Засгийн газар илүү тодорхой шаардлага, илүү хатуу байр суурь илэрхийлж эхэлсэн нь анхаарал татаж байна.

АЛТ НЬ РИОГИЙНХ, АВДАР НЬ МОНГОЛЫНХ БАЙХ УУ?

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өнгөрсөн нэгдүгээр сард Оюу толгой компани болон Рио Тинто группийн удирдлагуудад захидал илгээсэн. Улмаар Рио Тинто группийн Зэсийн группийн захирал Кейти Жаксон тэргүүтэй төлөөлөгчид Засгийн газартай уулзалт хийсэн хэрэг. Тэд менежментийн төлбөр болон хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүтэй холбоотой тодорхой санал танилцуулсан. Гэвч Монголын талын тавьж буй шаардлагыг бүрэн хангах хэмжээнд хүрээгүйг Ерөнхий сайд уулзалтын үеэрээ онцлон, хүлээж авахгүй гэдгээ хэлэв.

Тэрбээр “2009 онд хэлж байсан байр суурин дээрээ одоо ч баттай зогсож байгаа. Үндсэн хуулийн зургаадугаар зүйлийн хоёр дахь заалт, УИХ-аас 2025 оны арванхоёрдугаар сард Оюутолгойн асуудлаар баталсан 120 дугаар тогтоолыг хэрэгжүүлэхийн тулд тавьсан шаардлагаасаа буцахгүй” гэдгээ хатуу сануулав. Ямартай ч Ерөнхий сайд “Эзэн нь юмаа мэдэж, эрэг нь усаа хашдаг” гэдгийг эгц өөдөөс нь харж суугаад шулуухан хэлсэнд нь "Браво" гэж хэлэх хүн олон буй. Алтыг нь аваад авдрыг нь хаяж болохгүй гэдгийг ч тэрбээр анхааруулж байгаа харагдсан. Мэдээж хоёр тал харилцан ашигтай байх нь бизнесийн зарчим л даа.

ТЭНЦВЭРГҮЙ ӨГӨӨЖ

Монгол Улс Оюутолгой төслийн 34 хувийг эзэмшдэг ч бодит үр өгөөжийн асуудал үргэлж маргаан дагуулж ирсэн. Онолын хувьд хувь эзэмшил өндөр мэт боловч бодит байдал дээр Монголын тал зээлийн өндөр хүүтэй өр хуримтлуулж, ногдол ашиг хүртэх хугацаа 20-30 жилээр хойшилсон бүтэц бий болсон. Энэ нь “хувь эзэмшил байгаа ч ашиг байхгүй” гэсэн шүүмжлэлийг олон нийтийн дунд төрүүлдэг.

Ерөнхий сайд энэ асуудлыг мөн хөндөж, “34 хувь Монголд ямар бодит ашиг авчирч байна вэ?” гэсэн асуулт нийгэмд тавигдаж байгааг онцолсон.

Монголын тал төслийн үйл ажиллагаанд бодит хяналт тавих боломж хязгаарлагдмал. Мэдээллийн хүртээмж хангалтгүй байгаа талаар олон нийт сануулсаар ирснийг уулзалтын үеэр Ерөнхий сайд Г.Занданшатар хэлээд “Монголчууд төслийн санхүүгийн бүтцэд шүүмжлэлтэй хандаж ирсэн” гэдгийг дахин сануулав.

НЭГ ШУГАМ ДЭЭР ОГТЛОЛЦОХ УУ?

Хэдийгээр Оюутолгой төсөл нь Монгол Улсын эдийн засгийн хамгийн том гадаадын хөрөнгө оруулалтад тооцогддог ч зарчмын шаардлагыг хатуухан тавихаас аргагүй байгаа аж. Магадгүй өнгөрсөн жилүүдэд улсын төсөв, экспорт, валютын урсгалд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлж стратегийн ач холбогдолтой байсан хэдий ч бизнесийн зарчмыг алдагдуулж болохгүй юм.

Иймээс төслийн эдийн засгийн өгөөж, санхүүгийн нөхцөлийг Монгол Улсад ашигтай байдлаар өөрчлөх асуудал нь зөвхөн нэг компанийн хэлэлцээ бус, улс орны эдийн засгийн бодлогын томоохон асуудал болж байгааг эдийн засагч, судлаачид сануулсаар байна.

Рио Тинто компанийн Зэсийн группийн захирал Кейти Жаксон уулзалтын үеэр Оюу толгой төслийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх чиглэлээр хэлэлцээг үргэлжлүүлэхэд бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн байна. Ийнхүү хоёр тал “шат ахисан” хэлэлцээ хийж эхлүүлбэл Монголын тал байгалийн баялгийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааны зарчмыг бодитоор хэрэгжүүлэх боломж бүрдэх учиртай. Нэгэнт талууд нэг шугаман дээр огтлолцохоо илэрхийлсэн бол эцсийн дүндээ ард түмэн байгалийн баялгийн өгөөжөө хүртэх гарц нь болох юм.