Бүтээн байгуулалтын оргил үед "Оюутолгой”-д 3000 ажилчин шинээр авна

Ажилгүйдэл дээд "амжилт” тогтоож байна. Энэ оны эхний улиралд ажилгүйдлийн түвшин 11.6 хувьд хүрснийг Улсын бүртгэл, статистикийн ерөнхий газраас (УБСЕГ) мэдээлэв. Монгол Улс хэдий үеэс ажиллах хүчээ ангилж, ажилгүйдлийн түвшинг тогтоож эхэлсэн нь тодорхойгүй.

Гэвч статистикийн цахим хуудсыг сөхөн үзвэл ажилгүйдлийн үзүүлэлт 1989 оноос эхэлнэ. Тэгэхээр бид лав сүүлийн 27 жилийн турш ажилгүйдлийн түвшнээ тасралтгүй тогтоож байна. Энэ ил үзүүлэлтийг эш үндэс болгон, сүүлийн 27 жилийг нэг мөчлөг гэж үзвэл ажилгүйдлийн түвшин дээд цэгт хүрчихээд байна. Ажилгүйдэл туйлдаа тулж, түүхэн дээд хязгаарыг давж байна. Тэгвэл уншигч танд ажилгүйдлээс үүдсэн "амжилт”-уудыг хүргэе.

Нийтлэлийн эхэн д өгүүлсэнчлэн ажилгүйдлийн муруй түүхэн дээд утгаа авсан. Монголын эдийн засаг олон ч удаа өгсөж, уруудан, цөөнгүй хямралтай нүүр тулсан. 

Гэсэн ч ажилгүйдлийн түвшин нь өнөөгийнх шиг дээд цэгтээ хүрсэн удаа нэгээхэн ч үгүй. Өнөө хэр үргэлжилж буй гэгддэг 2009 оны дэлхийн эдийн засгийн хямралын үед ч ажилгүйдэл ингэтлээ ахиж байсангүй. Дэлхий даяар туйлдсан тэр амаргүй үед энэ дүн 10 хувьд хүрсэн байдаг.

Үүнээс өөр өдгөө дээд утгаа аваад буй 11.6 хувьд дөхөж очсон нэг тохиолдол бий. Тэр нь ардчилал, зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн, 1990-ээд оны шилжилтийн богино хугацаанд ажилгүйдлийн түвшин хос оронтой тоонд хүрч байв. Гэхдээ л 11 хувийг давж байсангүй. Тэгвэл эдийн засгийн шилжилт, эх дэлхийн хямралын үеийнхээс илүү ажилгүйдэлтэй бид нүүр тулаад байна.

Ер нь өвлийн саруудад уурхай амарч, барилга зогсож, ажилгүйдэл өсдөг. Иймд жилийн эхний саруудыг "унтаа” үе гэж тодорхойлох нь бий. Тэгвэл энэ идэвхгүй үеийн тоо, баримтыг ашиглан, шуугиан тарилаа гэж уншигч та зэмлэж магадгүй. Тэгвэл өмнөх онуудын "унтаа” үеийн үзүүлэлттэй өнөөгийн дүнг харьцуулахад ч өндөр байна. Сүүлийн хэдэн жилийн эхний улирлын дүнд дүгнэлт хийцгээе.

2013 оны эхний улирал. Ажилгүйдлийн түвшин жилийн өмнөхөөс нэг хувиар татарч, 9.3 хувьд хүрч байжээ. Харин 2014 онд нь үл ялиг буюу 0.1 хувиар өссөн. Тэгвэл 2015 онд ажилгүйдэл хоёр хувиар буурсан байдаг. Энэ онд ч мөн ажилгүйдэл өссөн. Өсөх, өсөхдөө бүр 4.2 хувиар эрчимжжээ. Тэгвэл энэ хурд нь сүүлийн таван жилийн хамгийн өндөрт тооцогдож буй нь бас нэгэн "амжилт”. Ажилгүйдлээс үүдэлтэй "амжилт” үүгээр дуусахгүй ээ.

55 мянган иргэн өнгөрсөн онд ажилгүйчүүдийн эгнээнд элсчээ

Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн хэмжээ талийлаа. Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын мэдээлснээр өнгөрсөн онд 18.7 мянган иргэн ажилгүй болж, тэтгэмж авсан. Эдгээр иргэнд нийт 22.3 тэрбум төгрөг олгожээ. Энэ нь тухайн жилийн сангийн орлогоос 20 орчим хувиар илүү зарлага аж. Өөрөөр хэлбэл, ажилгүйдлийн сангийн зарлага нь орлогоо давав.

Энэ байдал 2016 онд ч давтагдаж байна. Оны эхний дөрвөн сарын байдлаар 6.9 мянган хүн ажилгүйдлийн тэтгэмж авсан. Үүнд нийт 9.5 тэрбум төгрөг зарцуулсан нь орлогоосоо даруй 30 орчим хувиар давсан дүн. Ажилгүйдлийн сан дахь мөнгөн орлого нь зарлагаа нөхөж гүйцэхгүй байна. Энэ жишээ хөдөлмөр эрхлэлт хэр хурдтай хумигдаж буйн бодит илрэл.

УБСЕГ-ын мэдээлснээр өнгөрсөн онд 55 мянган иргэн ажилгүйчүүдийн эгнээнд элсчээ. Ингэснээр оны эхний улирлын байдлаар Монгол Улсын хэмжээнд нийт 143.5 мянган иргэн ажилгүй байна. Бас Хөдөлмөр эрхлэлтийн үйлчилгээ, судалгаа, мэдээллийн үндэсний төвийн нэгэн судалгааны дүнг танилцуулъя. Уул уурхай хумигдсанаар сүүлийн гурван жилд 9.3 мянган хүн ажлын байргүй болжээ.

Ер нь ажилгүйчүүдийн арми тэлж буй бодит дүр зураг нүдэн дээр ил байгаа. Таксины жолооч нарын тоо олширч, хөршийн залуу, хамаатны дүү хүртэл ажлаасаа халагдсанаа хэлэлгүй нууж л явна. Тоон дүн олон мянгаар илэрхийлэгдэж, бодит байдал таагүй дүр зургийг дагуулж байна. Ажилгүйдэл ядуурлыг дагуулдаг бичигдээгүй хуультай.

Тухайлбал, өнгөрсөн онд Улаанбаатар хотод ажилгүйдлийн хэмжээ хоёр дахин өсөхөд нийслэлийн өрхийн орлого 10 жилд анх удаа буурчээ. Улсын хэмжээнд нэг өрхийн дундаж орлого 100 мянган төгрөгөөр хумигдсан. Ингээд иргэдийн худалдан авалт хумигдаж, чанаргүй зээлийн хэмжээ тэлж байна. Цаашлаад гэмт хэргийн гаралт өсөж байна. Долоон настай хүүхдүүд бүлэглэн дээрэм үйлдсэн хэрэг гарч, олон нийтийг цочроож буй. Бас банк, шатахуун түгээх станц дээрэмдсэн хэрэг олширч, эд зүйлийн хулгай ч огцом өссөнийг албаныхан баталж байгаа.

Сүүлийн 27 жилийг нэг мөчлөг гэж үзвэл ажилгүйдлийн түвшин дээд цэгт хүрлээ 

Угтаа улс орнууд ажилгүйдлийг хөгжлийнхөө жанжин шугам болгодог. Өндөр эдийн засгийн өсөлтөөс илүү нэг ч гэсэн иргэнээ ажилтай болгох нь эрх баригчдын эн тэргүүний зорилт байдаг.

Дэлхийн тэргүүлэх эдийн засаг АНУ л гэхэд ажилгүйдлийн түвшинг ажигласаар мөнгөний бодлогоо есөн жил хумиагүй. Улмаар 10 хувь байсан ажилгүйдлийн түвшин нь таван хувьд хүрэхтэй зэрэгцээд бодлогын хүүгээ хөндөж байгаа юм. Улс орнууд ажилгүйдэлд ингэж анхаарлаа хандуулж, бодлогынхоо луужин болгож байна. Тэрчлэн Америк ажилгүйдлээ долоо хоног тутам хэмжиж, мөнгөний бодлогоо тодорхойлоход ашигладаг.

Гэхдээ энэ оны хоёрдугаар хагаст томоохон төслүүдийн бүтээн байгуулалт эрчимжиж, ажлын байр нэмэгдэх төлөвтэй байгаа. Тухайлбал, "Оюутолгой” төслийн хоёрдугаар шатны бүтээн байгуулалтыг дагасан ажлын байр шинээр бий болж эхэлсэн. Ням гарагийн байдлаар л гэхэд "Оюутолгой” компанид дөрвөн ажлын байранд ажилтан сонгон шалгаруулж авах тухай зарыг албан ёсны цахим хуудастаа байрлуулжээ.

Энэ онд "Оюутолгой” болон түүнийг түшсэн туслан гүйцэтгэгч, гэрээт компанид 1000 орчим хүн шинээр ажилд орох боломжтой, харин бүтээн байгуулалтын оргил үед "Оюутолгой”-д 3000 ажилчин шинээр авна гэж албан тушаалтнууд мэдэгдэж байна.

"Оюутолгой” төслийн хоёрдугаар шатны бүтээн байгуулалт ийнхүү эхэлснээр бусад салбарт ч хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, ажлын байр шинээр бий болох хүлээлт бий. Тэгэхээр түүхэн дээд цэгтээ хүрсэн ажилгүйдлийн муруйг богино хугацаанд өөрчлөх найдвар нь "Оюутолгой” болж хувирлаа.

Г.Байгал

Засгийн газрын мэдээ