Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

Нинжагийн мал аж ахуй айсуй

Бэлчээрээ гамнаж, сайхнаар нь байлгаж чадвал тэр нүүдлийн мал аж ахуй, бэлчээрээ цөлжүүлж уралдаж идэх л юм бол тэр нинжагийн мал аж ахуй. Хяналтгүй, хууль дүрэмгүй, хөлсний малчид механик техникээр уулгалан дайрч, эцэст нь хил хязгааргүй цөлжсөн нутаг үлдээх нь нинжагийн мал аж ахуй биш гэж үү?

Социализмын үед малчин өрх 90 мянга, малын тоо 20 сая орчим байснаа өдгөө малчин өрх 160 мянга, харин мал 70-80 саяд хүрчээ. СССР-ийн асар их өр зээлийн 80-90 хувийг зөвхөн мал өсгөхөд зориулаад ч монголын мал өнөөгийнх шиг айхавтар өсөж байгаагүй. Шалтгаан нь хүний мөн чанараас л үүдэж буй, угаасаа нэгдлийн /бусдын/ малыг өсгөх гэж хэнхэглэх малчин байхгүй. Зөвхөн мал өсгөх гэлтгүй ер нь ямар ч социалист өмчийг хэн ч хайрлаж, хямгадахгүй нь практикаар нотлогдсон үнэн л дээ.

Харин зах зээлд шилжиж, төр засаг мал хувьчлаад орхисон чинь харин арав хүрэхгүй жилийн дотор 20 сая мал 30 сая болоодхов, ямар ч ЗХУ тусламж, нэгдэл сангийн аж ахуйн оролцоогүй, хүчтэй ган зуд хэд хэд нөмөрсөн, зах зээлийн шилжилтийн тарчиг цагт шүү дээ! Нэгдэл сангийн аж ахуй тарж, аймаг сумын контоорын олон хүн ажилгүй үлдэж, зарим нь наймаа хөөж зарим нь мал дээр гарч малчдын тоо ч өсөв. 

Улмаар 2007 онд 40 сая дахь малаа тоолж Н.Энхбаяр дарга ТВ -ээр бахдан ярьж билээ. Малаа амжилттай өсгөсөн малчид маань 2000–аад оны эхээр бол улс ард түмнээ өлсөхөөс аварсан баатрууд байсан нь үнэн юм шүү. Тиймээс ч мянгат малчин цол шагнал бий болсон. Харин өдгөө нөхцөл байдал шал өөр. Зах зээлийн хүнд үеийг давж, хонь малаа хамаг чадлаар өсгөх гэж улайрахдаа бид хамгийн энгийн мөртлөө хамгийн чухал нэг зүйл анзаарсангүй. Нүүдлийн мал аж ахуйн жинхэнэ үнэ цэнэ нь малдаа биш, 40 төрлийн ургамал ургадаг байсан /өдгөө 10-20 төрөл болж цөөрсөн/ бэлчээртээ байгаа гэдгийг мартжээ.

Бэлчээрийг жимсний буттай зүйрлэбэл мал нь түүнээс жил бүр ургадаг жимс төдий юм. Нэг жил бүх жимсээ шувуунд идүүлж ч болно, гэхдээ дараа жил жимс дахиад л ургана. Монголын хамаг малыг нядлаад зарсан ч төдөлгүй буцаад л өснө, харин бэлчээр нэг цөлжвөл дахиж сэргэхгүй. Жимсний бутаа шатаачихвал дахиж ургуулах гэж олон жил, маш их хөдөлмөр шаардахтай ижил. Зүйрлэбэл мянгат малчин шагнана гэдэг нь 10 литр жимс түүсэн хүнийг л шагнаад байгаа юм. Хэрвээ тэр жимсний бут эзэнгүй бол бүгд жимсээ уралдаж түүнэ, яарч өрсөх гэсэндээ мөчир салаатай нь зулгаана, эцэстээ жимсний бут үхнэ. Зах зээлд шилжсэн өлсгөлөн үедээ бид жимс түүхдээ хэт анхаараад, жимсний бут арчлах асуудал нь таг орхигджээ. 

Бэлчээр доройтож буй талаар бүгд ярьдаг, маш аймшигтай статистик тооцоог бүгдээрээ л мэддэг. “Морио гэрийн ойролцоох дэрсэнд цулбуураар нь уячихдаг, явахдаа дэрсний толгой илбэж, нүүх болгондоо өнчин гадас ч үлдээхгүй бууриа цэвэрлэн, жилдээ дөрвөөс таван удаа нүүж бэлчээр сэлгэдэг байж билээ хэмээн..” хууччуул хөөрнө. Харин өнөө цагт зүлэг ногоо халцарч тагжраад, суларсан хөрс хунгарлаж, энд тэнд элсэн довцогууд үүсч, ургамал ногооны төрөл цөөрч, голын ус шимэгдэн нэг л өнгө сүргүй. Бага байхад хөдөө очиход нэг л гоё хивс шиг ногоон зүлэг байдагсан, одоо халцархай онгорхой шарилж лууль ханхалсан харшил сэдэрмээр тал хээр зонхилох гээд байгааг бүгдээрээ л анзаарч буй байх. 

Асуудалд хандах өнгөц дүгнэлт олон. Бэлчээрийн зохицуулалт ярихаар “Нүүдлийн мал сөнөнө, бүтэхгүй” гэж таамгаар эсэргүүцэх нь бий. Эсвэл бүр туйлширч, Өвөрмонгол шиг болцгоох гэнэ. Бэлчээрийн даацтай уялдуулж идээшлүүлэх малын тоог хоног улирлаар нь хэрхэн арчлахыг малчид өөрсдөө сайн мэднэ. Шинэ арга технологи ч олох гээд байгаа юм биш, хуучин уламжлалаа сэргээх тухай л юм. Өвөлдөө ямар байхыг зундаа тандаж, өөх махан таргыг хэрхэн тэнцүүлж, өвөлжөө хаваржаа зуслан намаржаагаа тэнцвэртэй сэлгэж, хэдийд хэрхэн ашиглахаа мэдэж уян хатан амьдардаг малч чанараа эргэн сэргээх тухай л асуудал юм.

Урьд нь гурван хонь идэж байсан бэлчээрт одоо хорин ямаа идээшлэж байгааг захын малчид ч, орон нутгийн удирдлагууд ч уг нь мэднэ. Асуудлыг олж хараад, малчид нь айл саахалтаараа нэгдэж зохион байгуулагдан, бэлчээрээ хуваарьтай амраан ашиглаж, нутаг усаа хайрлан малын тоонд бус чанарт анхааран ажиллаж байгаа зарим сум бий нь бий. Бэлчээр нь сайхан сэргэг, монгол өвс ихтэй Ховдын Дуут, Увсын Зүүнговь, Завханы Тэс, Сантмаргац, Архангайн Цахир сумдыг судлаачид дурдаж байна.

Харин мянга мянгаараа малаа өсгөөд бэлчээр нутагаа дов болтол нь идсэн өмхий өвс шарилжаар дүүрсэн нутаг бэлчээртэй болсон сумд тэрнээс хэдэн арав дахин олон нь харамсалтай. 

Гэхдээ асуудал ямаандаа ч биш, мотоциклондоо ч биш хүн хоорондын харилцаанд л байгаа юм. Нэг нь бэлчээрээ гамнаж байхад хажуудах нь гамнахгүй бол яах вэ? Сум багаараа овоо сайхан нэгдэж, бэлчээрээ чадан ядан сэргээж байтал нэг ганган жийптэй нөхөр 5000 ямаа, хурдны хэдэн азарга адуу туугаад ирвэл яах вэ? Ташуурдаад хөөх үү? Бэлчээр хамгаалах эх оронч үзэл зааж аргадах уу? Нөгөө талаас, үнэхээр зуд болоод отор хийх гээд очтол өөдөөс хөөж ташуурдаад байвал яах вэ? Ямар нэг зохицуулалт, хууль дүрэмтэй байхыг малчид өөрсдөө үнэхээр хүсэж буй ажээ. “Ногоон алт” төслийн судалгаагаар 2010 онд малчдын тал нь л бэлчээрийн хууль хэрэгтэй гэж ойлгож байв.

Яваандаа 2016 онд хийсэн судалгаагаар малчдын 70 хувь нь, 2018 онд бүр 80 орчим хувь нь бэлчээрийн хууль зайлшгүй хэрэгтэй гэж үзсэн байна. Яг одоо ихэнхи газар бэлчээрийн өвсийг хэн нь олон мал оруулж, хэн нь түрүүлж идэх вэ гэдэг уралдаан л явагдаж байна. Энэ “зэрлэг социалист” уралдааныг зохицуулах нь гарцаагүй төр засгийн үүрэг. Бүр Чингис хааны үед ч адуу малын бэлчээр нутаг, малчдын ажил үүргийг зохицуулах заалтыг Их Засаг хуулинд тусгаж, газарчин гэж мэргэжил бий болгож байсан түүхтэй.

Энэ эрчээр үргэлжилбэл нүүдлийн мал аж ахуй биш нинжагийн мал аж ахуй л манайд үлдэх нь. Мэдээж морио уна, мотоциклоо боль гэвэл тэнэг хэрэг. Харин ч малчид илүү тохитой аж төрж, тохитой чиргүүлд боловсон 00 душтэй болох нь цаг хугацааны асуудал биз. Хамгийн гол нь бэлчээрт хэрхэн хандах вэ гэдэг л юм.

Бэлчээрээ гамнаж, сайхнаар нь байлгаж чадвал тэр нүүдлийн мал аж ахуй, бэлчээрээ цөлжүүлж уралдаж идэх л юм бол тэр нинжагийн мал аж ахуй. Хяналтгүй, хууль дүрэмгүй, хөлсний малчид механик техникээр уулгалан дайрч, эцэст нь хил хязгааргүй цөлжсөн нутаг үлдээх нь нинжагийн мал аж ахуй биш гэж үү? Уул уурхайг нөхөн сэргээгдэхгүй баялаг л гэдэг, цөлжсөн бэлчээр ч бас нөхөн сэргээгдэхгүй баялаг биш гэж үү?

Нийтлэлч Аанхаа

Нинжагийн мал аж ахуй айсуй
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Оюутолгойн нэг судалгаанаас болгоожилж байна

“Оюутолгой” төслийг хэрэгжүүлэх хангалттай усны нөөц тус бүс ...

Өнөөдөр, 14:52
Bloomberg: Рио Тинто төсөлд дахин цохилт өглөө

 Rio Tinto Group Монголд дахин нэг толгойн өвчинтэй тулгарсан бөгөөд ...

Өнөөдөр, 14:34
Хятадууд үүдээ түр “хааж”, Монголын нүүрсний экспорт ДОЛОО орчим сая тонноор тасалдах нь

Хятадууд дахиад гэдийвэл, Монголын нүүрсний экспорт тасалдах эрсдэл хажуу ...

Өнөөдөр, 14:33
Жижиг улсын том төсөл “Оюутолгой”-н зовлон

 "Оюутолгой”-гоо тойрч хэчнээн жил хэрэлдэв дээ, бид. Энэ төсөл ...

Өнөөдөр, 14:15
Да.Ганболд: Оюутолгойд маргаантай байсан нэг асуудлыг би шийдсэн

Эдийн засгийн ухааны доктор Да. Ганболдтой Оюутолгой төсөл болон ...

Өнөөдөр, 14:06
АМНАТ-ыг устгасан захиалагч нь З.Энхболд

 Миний бие арваад хоногийн өмнө "АМНАТ-ийг хэн устгав, Муур ил ...

Өнөөдөр, 13:30
Хятадын компани ажилчдынхаа цалингаас хууль бус суутгал суутгаж байжээ

БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай компани ажилчдын цалин хөлсийг тогтоосон ...

Өнөөдөр, 13:19
Алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих, ашиглалтад оруулах гэрээ байгууллаа

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн Казахстан улсад өнгөрсөн сарын 11-нд хийсэн ...

Өнөөдөр, 13:15
Зимбабве уул уурхайгаа төрийн мэдэлд авч, ”Рио Тинто” компанийн эсрэг зогслоо

Зимбабвегийн эрх баригчид улс орныхоо уул уурхайн салбарыг бүхэлд нь ...

Өнөөдөр, 11:35
Өнөөдөр, 11:02
Тавантолгой-Зүүнбаянгийн төмөр замын зургаан зөрлөгийн барилга ирэх сарын 1-нд дуусна

Тавантолгой- Зүүнбаян чиглэлийн 414 км төмөр замыг гурван хэсэгт хувааж ...

Өнөөдөр, 10:48
АМГТГ-ын хууль зөрчиж олгосон ураны зөвшөөрөл үндэстнийг мөхөөж мэднэ

 "Их, Бага Баяншарга” ТББ-ын  тэргүүн Л.Бортой ярилцлаа. ...

Өнөөдөр, 10:25
НҮБ-ын шинжээч Хуан Бохославски: Монголын баялгийн ашгийг бүгдийг нь хувийн салбар завшиж болохгүй

 Өнгөрсөн намар, есдүгээр сарын эхээр НҮБ-ын хараат бус шинжээч Хуан ...

Өнөөдөр, 10:21
Оюутолгой хэмээх үйлтэй толгой МАН-ынхны зодооны шалтгаан нь

УИХ, НИТХ-ын 2020 оны сонгууль болоход хагас жил хүрэхгүй хугацаа ...

Өнөөдөр, 10:20
Өнөөдөр, 10:02
Шинэ Зеланд уул уурхайн салбарт баримтлах бодлогоо өөрчиллөө

 Шинэ Зеланд улсын Засгийн газар 2019-2029 онд баримтлах уул уурхайн ...

Өчигдөр, 18:01
Тавантолгойд төмөр зам ашиглалтад орсноор 37 орд эдийн засгийн эргэлтэд орно

 Монголчуудын өөрсдийн нөөц бололцоогоор барьж буй үндэсний томоохон ...

Өчигдөр, 17:56
Ховор төрлийн хөх алмаазыг 14.9 сая ам.доллароор худалджээ

Энэ оны есдүгээр сард Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсад олборлосон 20.08 ...

Өчигдөр, 17:51
Хятадууд үүдээ түр “хааж”, Монголын нүүрсний экспорт ДОЛОО орчим сая тонноор тасалдах нь

 Хятадууд дахиад гэдийвэл, Монголын нүүрсний экспорт тасалдах эрсдэл ...

Өчигдөр, 17:26
Монгол Улсыг төлөөлөх эрхгүй этгээдүүд Рио Тинтогийнхонд ашигтай байдал үүсгэжээ

 -Өмгөөлөөгч Г.Батбаяр Монгол Улсыг 24 тэрбум. ам долларын өрнөөс ...

Өчигдөр, 16:47
Ц.Нямдорж: "Оюутолгой"-н зогсоож болохгүй

“Оюутолгой”-н гэрээг цуцлах асуудал сүүлийн үед яригдаж ...

Өчигдөр, 15:40
Ираны цөмийн байгууламжийн эсрэг хориг арга хэмжээг сэргээнэ

 ВАШИНГТОН. /TASS/.Фордо дахь Ираны уран баяжуулах байгууламжид ...

Өчигдөр, 15:29
“Turquoise Hill Resources” компани мэдэгдэл гаргажээ

 ОТТАВА./Turquoise Hill/."Дархан Монгол Ногоон Нэгдэл” төрийн бус ...

Өчигдөр, 14:41
Өчигдөр, 14:33
Rio Tinto, TRQ: “Оюутолгой”-н гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй

 Монгол Улсад орж ирж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 70 гаруй ...

Өчигдөр, 14:19
“Монголыг төлөөлөх эрхгүй хүмүүс Дубайн гэрээг байгуулсан”

   С.САРУУЛ   Нийслэлийн Захиргааны хэргийн анхан шатны ...

Өчигдөр, 14:04
Шинжээч: Оюутолгой говийн усыг шавхаж, малчдын нүүдэлчин ахуйг устгаж байна

   Б.ДАМДИН-ОЧИР   НҮБ-ын гадаад өр, хүний эрхийн ...

Өчигдөр, 13:47
“Бичигт” боомтыг АХБ-ны хөнгөлөлттэй зээлээр шинэчлэх шийдвэр гаргажээ

Засгийн газрын хуралдаанаас Бичигт хилийн боомтыг шинэчлэх тухай шийдвэр ...

Өчигдөр, 12:18
Өчигдөр, 12:11
Өчигдөр, 12:06
Bloomberg: Рио Тинто төсөлд дахин цохилт өглөө

Rio Tinto Group Монголд дахин нэг толгойн өвчинтэй тулгарсан бөгөөд учир ...

Өчигдөр, 11:35
2019 оны 11 сарын 19, 19 цаг 41 минут
Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой шүүгчид дуугарч эхэллээ

Тодруулбал, Улсын дээд шүүхийн шүүгч Д.Цолмон, Улсын дээд шүүхийн шүүгч ...

2019 оны 11 сарын 19, 18 цаг 36 минут
Ховорт тооцогдох хөх очир эрдэнийг 15 сая ам.доллароор худалджээ

 Энэ оны есдүгээр сард Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсад олборлосон ...

2019 оны 11 сарын 19, 16 цаг 19 минут
Иранд шатахууны үнийн өсөлтөөс болж хохирсон хүмүүст нөхөн төлбөр олгоно

 Иранд бензин шатахууны үнийн өсөлтөөс болж хохирсон иргэдэд нөхөн ...

2019 оны 11 сарын 19, 12 цаг 38 минут
Цацраг идэвхт усыг далайд хаях нь асуудалгүй гэж үзэж байна

 Японы Засгийн газар Фүкүшима-1 атомын цахилгаан станцаас гарах бага ...

2019 оны 11 сарын 19, 12 цаг 33 минут
“Оюунтолгой”-н далд уурхай зогсвол...

 -"Оюутолгой"-н гэрээнд өөрчлөлт оруулахтай холбоотой Ажлын хэсгийн ...

2019 оны 11 сарын 19, 11 цаг 37 минут
"Дубайн гэрээ" дуусаагүй, гэхдээ...

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн шүүх өчигдөр /2019.11.19/ эсрэг тэсрэгийн ...

2019 оны 11 сарын 19, 11 цаг 37 минут
Шинжээч: Оюутолгой говийн усыг шавхаж, малчдын нүүдэлчин ахуйг устгаж байна

 НҮБ-ын гадаад өр, хүний эрхийн асуудлаарх хараат бус шинжээч Хуан ...

2019 оны 11 сарын 19, 10 цаг 12 минут
МАН-ын бүлэг Оюутолгойтой холбоотой асуудлыг хэлэлцжээ

   Т.САЙХАН   МАН-ын бүлэг өнөөдөр /11.18/хуралдаж, ...

2019 оны 11 сарын 18, 18 цаг 27 минут
Зэсийн үнэ буурах төлөвтэй байна

Лондоны металын бирж дээр энэ сарын 14-ний байдлаар нэг тонн зэсийн ...

2019 оны 11 сарын 18, 14 цаг 44 минут
Хятадын “Жин Тай Хэ” компани химийн хорт бодис хадгалж байсныг тагнуул ирлүүлжээ

Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр сумын нутаг дэвсгэрт байрлах Хятадын 100 хувь ...

2019 оны 11 сарын 18, 13 цаг 15 минут
Нефть боловсруулах үйлдвэр барихад Энэтхэгээс дахин 236 сая ам.доллар зээлнэ

 Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаар дараах асуудлуудыг хэлэлцэн ...

2019 оны 11 сарын 18, 08 цаг 25 минут
Орост нефтийн өөрийн өртөг 40 доллароос давсан нь хэр бодитой тоо вэ?

Орос улсад олборлож буй нефтийн өөрийн өртөг нь татварыг оролцуулан ...

2019 оны 11 сарын 15, 14 цаг 08 минут
Төрийн тахилгат уул Сутай хайрхан

Сутай хайрхан уулын ихэнх нь Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын нутагт оршдог ...

2019 оны 11 сарын 15, 13 цаг 00 минут
Эрдэнэт үйлдвэрлэлийн үндсэн үзүүлэлтүүд бүгд биелжээ

 Баялгийг бүтээгч Эрдэнэт үйлдвэрийн хамт олон  11-р сарын эхний ...

2019 оны 11 сарын 15, 12 цаг 18 минут
Б.Чойжилсүрэнгийн дүү Б.Балдорж хууль бусаар баяжуулах үйлдвэр барих гээд улайрч байна

 Дорноговь аймгийн Даланжаргал сумын нутаг бараг тэр чигээрээ ашигт ...

2019 оны 11 сарын 15, 11 цаг 50 минут
Нефтийн ханш нэг хувиар өсөхөд манай улсын ДНБ 0.1 хувиар буурдаг

Дэлхийн газрын тосны эрэлт 2025 он гэхэд өнгөрсөн онтой харьцуулахад 6.8 ...

2019 оны 11 сарын 15, 11 цаг 34 минут
Хятадын нүүрсний импорт он дуустал удааширч болзошгүй

2019 оны эхний арван сарын байдлаар Хятад улс 276.24 сая тонн нүүрс ...

2019 оны 11 сарын 15, 11 цаг 27 минут
Орост нефтийн өөрийн өртөг 40 доллароос давсан нь хэр бодитой тоо вэ?

 Орос улсад олборлож буй нефтийн өөрийн өртөг нь татварыг оролцуулан ...

2019 оны 11 сарын 15, 10 цаг 39 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани