Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

Нинжагийн мал аж ахуй айсуй

Бэлчээрээ гамнаж, сайхнаар нь байлгаж чадвал тэр нүүдлийн мал аж ахуй, бэлчээрээ цөлжүүлж уралдаж идэх л юм бол тэр нинжагийн мал аж ахуй. Хяналтгүй, хууль дүрэмгүй, хөлсний малчид механик техникээр уулгалан дайрч, эцэст нь хил хязгааргүй цөлжсөн нутаг үлдээх нь нинжагийн мал аж ахуй биш гэж үү?

Социализмын үед малчин өрх 90 мянга, малын тоо 20 сая орчим байснаа өдгөө малчин өрх 160 мянга, харин мал 70-80 саяд хүрчээ. СССР-ийн асар их өр зээлийн 80-90 хувийг зөвхөн мал өсгөхөд зориулаад ч монголын мал өнөөгийнх шиг айхавтар өсөж байгаагүй. Шалтгаан нь хүний мөн чанараас л үүдэж буй, угаасаа нэгдлийн /бусдын/ малыг өсгөх гэж хэнхэглэх малчин байхгүй. Зөвхөн мал өсгөх гэлтгүй ер нь ямар ч социалист өмчийг хэн ч хайрлаж, хямгадахгүй нь практикаар нотлогдсон үнэн л дээ.

Харин зах зээлд шилжиж, төр засаг мал хувьчлаад орхисон чинь харин арав хүрэхгүй жилийн дотор 20 сая мал 30 сая болоодхов, ямар ч ЗХУ тусламж, нэгдэл сангийн аж ахуйн оролцоогүй, хүчтэй ган зуд хэд хэд нөмөрсөн, зах зээлийн шилжилтийн тарчиг цагт шүү дээ! Нэгдэл сангийн аж ахуй тарж, аймаг сумын контоорын олон хүн ажилгүй үлдэж, зарим нь наймаа хөөж зарим нь мал дээр гарч малчдын тоо ч өсөв. 

Улмаар 2007 онд 40 сая дахь малаа тоолж Н.Энхбаяр дарга ТВ -ээр бахдан ярьж билээ. Малаа амжилттай өсгөсөн малчид маань 2000–аад оны эхээр бол улс ард түмнээ өлсөхөөс аварсан баатрууд байсан нь үнэн юм шүү. Тиймээс ч мянгат малчин цол шагнал бий болсон. Харин өдгөө нөхцөл байдал шал өөр. Зах зээлийн хүнд үеийг давж, хонь малаа хамаг чадлаар өсгөх гэж улайрахдаа бид хамгийн энгийн мөртлөө хамгийн чухал нэг зүйл анзаарсангүй. Нүүдлийн мал аж ахуйн жинхэнэ үнэ цэнэ нь малдаа биш, 40 төрлийн ургамал ургадаг байсан /өдгөө 10-20 төрөл болж цөөрсөн/ бэлчээртээ байгаа гэдгийг мартжээ.

Бэлчээрийг жимсний буттай зүйрлэбэл мал нь түүнээс жил бүр ургадаг жимс төдий юм. Нэг жил бүх жимсээ шувуунд идүүлж ч болно, гэхдээ дараа жил жимс дахиад л ургана. Монголын хамаг малыг нядлаад зарсан ч төдөлгүй буцаад л өснө, харин бэлчээр нэг цөлжвөл дахиж сэргэхгүй. Жимсний бутаа шатаачихвал дахиж ургуулах гэж олон жил, маш их хөдөлмөр шаардахтай ижил. Зүйрлэбэл мянгат малчин шагнана гэдэг нь 10 литр жимс түүсэн хүнийг л шагнаад байгаа юм. Хэрвээ тэр жимсний бут эзэнгүй бол бүгд жимсээ уралдаж түүнэ, яарч өрсөх гэсэндээ мөчир салаатай нь зулгаана, эцэстээ жимсний бут үхнэ. Зах зээлд шилжсэн өлсгөлөн үедээ бид жимс түүхдээ хэт анхаараад, жимсний бут арчлах асуудал нь таг орхигджээ. 

Бэлчээр доройтож буй талаар бүгд ярьдаг, маш аймшигтай статистик тооцоог бүгдээрээ л мэддэг. “Морио гэрийн ойролцоох дэрсэнд цулбуураар нь уячихдаг, явахдаа дэрсний толгой илбэж, нүүх болгондоо өнчин гадас ч үлдээхгүй бууриа цэвэрлэн, жилдээ дөрвөөс таван удаа нүүж бэлчээр сэлгэдэг байж билээ хэмээн..” хууччуул хөөрнө. Харин өнөө цагт зүлэг ногоо халцарч тагжраад, суларсан хөрс хунгарлаж, энд тэнд элсэн довцогууд үүсч, ургамал ногооны төрөл цөөрч, голын ус шимэгдэн нэг л өнгө сүргүй. Бага байхад хөдөө очиход нэг л гоё хивс шиг ногоон зүлэг байдагсан, одоо халцархай онгорхой шарилж лууль ханхалсан харшил сэдэрмээр тал хээр зонхилох гээд байгааг бүгдээрээ л анзаарч буй байх. 

Асуудалд хандах өнгөц дүгнэлт олон. Бэлчээрийн зохицуулалт ярихаар “Нүүдлийн мал сөнөнө, бүтэхгүй” гэж таамгаар эсэргүүцэх нь бий. Эсвэл бүр туйлширч, Өвөрмонгол шиг болцгоох гэнэ. Бэлчээрийн даацтай уялдуулж идээшлүүлэх малын тоог хоног улирлаар нь хэрхэн арчлахыг малчид өөрсдөө сайн мэднэ. Шинэ арга технологи ч олох гээд байгаа юм биш, хуучин уламжлалаа сэргээх тухай л юм. Өвөлдөө ямар байхыг зундаа тандаж, өөх махан таргыг хэрхэн тэнцүүлж, өвөлжөө хаваржаа зуслан намаржаагаа тэнцвэртэй сэлгэж, хэдийд хэрхэн ашиглахаа мэдэж уян хатан амьдардаг малч чанараа эргэн сэргээх тухай л асуудал юм.

Урьд нь гурван хонь идэж байсан бэлчээрт одоо хорин ямаа идээшлэж байгааг захын малчид ч, орон нутгийн удирдлагууд ч уг нь мэднэ. Асуудлыг олж хараад, малчид нь айл саахалтаараа нэгдэж зохион байгуулагдан, бэлчээрээ хуваарьтай амраан ашиглаж, нутаг усаа хайрлан малын тоонд бус чанарт анхааран ажиллаж байгаа зарим сум бий нь бий. Бэлчээр нь сайхан сэргэг, монгол өвс ихтэй Ховдын Дуут, Увсын Зүүнговь, Завханы Тэс, Сантмаргац, Архангайн Цахир сумдыг судлаачид дурдаж байна.

Харин мянга мянгаараа малаа өсгөөд бэлчээр нутагаа дов болтол нь идсэн өмхий өвс шарилжаар дүүрсэн нутаг бэлчээртэй болсон сумд тэрнээс хэдэн арав дахин олон нь харамсалтай. 

Гэхдээ асуудал ямаандаа ч биш, мотоциклондоо ч биш хүн хоорондын харилцаанд л байгаа юм. Нэг нь бэлчээрээ гамнаж байхад хажуудах нь гамнахгүй бол яах вэ? Сум багаараа овоо сайхан нэгдэж, бэлчээрээ чадан ядан сэргээж байтал нэг ганган жийптэй нөхөр 5000 ямаа, хурдны хэдэн азарга адуу туугаад ирвэл яах вэ? Ташуурдаад хөөх үү? Бэлчээр хамгаалах эх оронч үзэл зааж аргадах уу? Нөгөө талаас, үнэхээр зуд болоод отор хийх гээд очтол өөдөөс хөөж ташуурдаад байвал яах вэ? Ямар нэг зохицуулалт, хууль дүрэмтэй байхыг малчид өөрсдөө үнэхээр хүсэж буй ажээ. “Ногоон алт” төслийн судалгаагаар 2010 онд малчдын тал нь л бэлчээрийн хууль хэрэгтэй гэж ойлгож байв.

Яваандаа 2016 онд хийсэн судалгаагаар малчдын 70 хувь нь, 2018 онд бүр 80 орчим хувь нь бэлчээрийн хууль зайлшгүй хэрэгтэй гэж үзсэн байна. Яг одоо ихэнхи газар бэлчээрийн өвсийг хэн нь олон мал оруулж, хэн нь түрүүлж идэх вэ гэдэг уралдаан л явагдаж байна. Энэ “зэрлэг социалист” уралдааныг зохицуулах нь гарцаагүй төр засгийн үүрэг. Бүр Чингис хааны үед ч адуу малын бэлчээр нутаг, малчдын ажил үүргийг зохицуулах заалтыг Их Засаг хуулинд тусгаж, газарчин гэж мэргэжил бий болгож байсан түүхтэй.

Энэ эрчээр үргэлжилбэл нүүдлийн мал аж ахуй биш нинжагийн мал аж ахуй л манайд үлдэх нь. Мэдээж морио уна, мотоциклоо боль гэвэл тэнэг хэрэг. Харин ч малчид илүү тохитой аж төрж, тохитой чиргүүлд боловсон 00 душтэй болох нь цаг хугацааны асуудал биз. Хамгийн гол нь бэлчээрт хэрхэн хандах вэ гэдэг л юм.

Бэлчээрээ гамнаж, сайхнаар нь байлгаж чадвал тэр нүүдлийн мал аж ахуй, бэлчээрээ цөлжүүлж уралдаж идэх л юм бол тэр нинжагийн мал аж ахуй. Хяналтгүй, хууль дүрэмгүй, хөлсний малчид механик техникээр уулгалан дайрч, эцэст нь хил хязгааргүй цөлжсөн нутаг үлдээх нь нинжагийн мал аж ахуй биш гэж үү? Уул уурхайг нөхөн сэргээгдэхгүй баялаг л гэдэг, цөлжсөн бэлчээр ч бас нөхөн сэргээгдэхгүй баялаг биш гэж үү?

Нийтлэлч Аанхаа

Нинжагийн мал аж ахуй айсуй
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Шинэ мэдээ
Цагаан хад суурьшлын бүс орчмын шороон зам усанд автаж, цөмрөх эрсдэл үүсчээ

Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутгаар 2020 оны 08 дугаар сарын 11-ний ...

Өнөөдөр, 11:21
Хүйтэний хөндийн доройтол хурхад бүү давтагдаасай

 "Зууны мэдээ” сонин байгаль орчинд тулгамдсан асуудлыг нийтлэлийн ...

Өнөөдөр, 10:03
300 жил хаалттай байсан арлыг олон нийтэд нээлттэй болгожээ

 АНУ-ын Массачусетс мужид орших Сипсон арлыг олон нийтэд нээлттэй ...

Өнөөдөр, 10:01
“Xanadu Mines” Хармагтай төсөлд хөрөнгө оруулалт татна

 ПЕРТ. /Miningweekly/. Уул уурхайн "Xanadu Mines” компани ...

Өнөөдөр, 09:55
Боржигоны бор талыг Хятадын “Миндуотайди” компани цөлмөж эхэлжээ

Манай орны ашигт малтмал, эрдэс  баялагууд гол төлөв  онгон ...

Өчигдөр, 11:21
2020 оны 08 сарын 10, 21 цаг 34 минут
Нүүрс тээврийн автомашиныг 2000 хүргэх хүсэлтээ илэрхийлэв

 Монгол Улс, БНХАУ-ын хилийн боомтын "Ногоон гарц” түр журмын ...

2020 оны 08 сарын 10, 17 цаг 05 минут
Аюултай ачаа хүлээн авдаг Аршаант өртөөний хүчин чадлыг нэмэгдүүллээ

 Саяхан Леваны нийслэл Бейрут хотын усан боомтын агуулахад хадгалж ...

2020 оны 08 сарын 10, 14 цаг 10 минут
Улаанбаатарт ШТС байх ёстой хэмжээнээсээ 2.4 дахин их

 Ливаны хар өдөр манай улсад ч тохиохгүй гэх баталгаа алга. Учир нь ...

2020 оны 08 сарын 10, 13 цаг 55 минут
Өвөр Монголоос Кидан улсын үеийн олдвор илэрчээ

 БНХАУ-ын Шинжлэх ухааны академи, Өвөр Монголын салбар хорооны ...

2020 оны 08 сарын 10, 13 цаг 03 минут
МУ-ын уул уурхайн салбарт хамтран ажиллах хүсэлтээ илэрхийлжээ

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон АНУ-ын Элчин сайд Майкл ...

2020 оны 08 сарын 08, 16 цаг 07 минут
Х.Ганхуяг: Уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ солонгоруулснаар төсвийн орлого нэмэгдэнэ

"COVID-19" цар тахлын улмаас улс орнуудын төсвийн орлого буурч, алдагдал ...

2020 оны 08 сарын 07, 18 цаг 09 минут
Монголын нүүрсний экспорт 50 гаруй хувиар уналаа

 Монголын нүүрсний экспорт он гарснаас хойш эхний долоон сарын ...

2020 оны 08 сарын 06, 13 цаг 48 минут
Ил уурхайд техникийн шинэчлэлийн хүрээнд томоохон хөрөнгө оруулалт хийгджээ

 Хүдэр олборлогч уурхайчид оны эхний хагас жилд үйлдвэрлэлийн ...

2020 оны 08 сарын 06, 12 цаг 56 минут
Богд уулын тусгай хамгаалалттай газрыг хятадуудад зарсан ноцтой гэмт хэргийг илрүүллээ

 Богдхан уулын дархан цаазат, тусгай хамгаалалтын газрыг хятадуудад ...

2020 оны 08 сарын 06, 12 цаг 53 минут
Нүүрсний салбар нүүрээ буруулах уу

 Монголын экспортын гол гялайж гялтайх зүйл нь нүүрс. Хар өнгийн энэ ...

2020 оны 08 сарын 06, 12 цаг 48 минут
Дэлхий дээрх “хиймэл нар”- эрчим хүчний шавхагдашгүй ундарга

 Францын өмнөд нутгийн Марсель хотоос 65 км-ийн зайд орших "Кадараш” ...

2020 оны 08 сарын 06, 09 цаг 38 минут
Нүүрсний экспорт 46.4 хувиар буурчээ

2020 он гарсаар Монгол Улсын экспортын хэмжээ буурсаар байгааг Гаалийн ...

2020 оны 08 сарын 04, 12 цаг 53 минут
2020 оны 08 сарын 04, 12 цаг 37 минут
АИ 92 шатхахууны үнэ 50 төгрөгөөр нэмэгджээ

 Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулдаг шатахуун түгээх станцуудад ...

2020 оны 08 сарын 04, 12 цаг 09 минут
Хөмрөгийн үржлийн хоёр шинэ нутгийг олж илрүүлжээ

 Дэлхийн хэмжээнд устаж болзошгүй ангилалд багтсан Янковскийн ...

2020 оны 08 сарын 04, 11 цаг 18 минут
2020 оны 08 сарын 04, 11 цаг 09 минут
Алтны үнэ 2000 долларт хүрвэл юу болох вэ?

 Унци алтны өчигдрийн хаалтын ханш 1973.07 ам.доллар байв. Хэдхэн ...

2020 оны 08 сарын 04, 11 цаг 09 минут
Тосон хулстайн байгалийн нөөц газраас хадлан бэлтгэхийг хориглов

 Дорнод/МОНЦАМЭ/.Цагаан-Овоо сумын Засаг даргын А/58 дугаар ...

2020 оны 08 сарын 04, 10 цаг 28 минут
Бичил уурхайчид нөхөн сэргээлт хийж хүлээлгэн өглөө

 Дархан-Уул /МОНЦАМЭ/.Дархан-Уул аймгийн Шарын гол сумын нутагт үйл ...

2020 оны 08 сарын 04, 09 цаг 49 минут
Хятадын эдийн засаг ба нааштай төлөв

Эдийн засгийн ерөнхий төлөв   Олон улсын валютын сангийн таамгаар ...

2020 оны 08 сарын 03, 17 цаг 10 минут
Багануурын уурхайн үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн 63 хувь нь ашиглалтын хугацаа дуусчээ

Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон “Эрдэнэс Монгол” ...

2020 оны 08 сарын 03, 17 цаг 00 минут
Эх дэлхий юу, их мөнгө үү?

Аж ахуйн нэгж, үйлдвэрүүд жилд дунджаар 300 сая тонн хуванцар савыг ...

2020 оны 08 сарын 03, 13 цаг 48 минут
УУХҮ-ийн сайд Rio Tinto Mongolia компанийн төлөөлөгчидтэй уулзав

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон Rio Tinto Mongolia компаний ...

2020 оны 08 сарын 03, 12 цаг 51 минут
Салхитын мөнгө-алтны ордын нөөц нэмэгдэнэ

Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон "Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн харъяа ...

2020 оны 08 сарын 03, 12 цаг 16 минут
2020 оны 08 сарын 03, 12 цаг 12 минут
“АГМ майнинг” ХХК малчдын өвөлжөөг булааж Алтан ууланд эзэн суухыг санаархаж байна

 ТВ8 телевизээс бэлтгэн хүргэдэг "Экологийн цаг” нэвтрүүлгийн шинэ ...

2020 оны 08 сарын 03, 11 цаг 57 минут
С.Содномдорж: Үүрэг нуурт үлэмж биет хоёр удаа үзэгдсэн

“Хүй омог” ТББ-ын тэргүүн, хуульч, өмгөөлөгч С.Содномдоржтой ...

2020 оны 08 сарын 03, 11 цаг 57 минут
Орлого тэлэх “Ухаант бэр”-ийн нүүдэл бол газрын ховор элемент

 Уул, уурхай хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон ажлаа аваад яг нэг сар ...

2020 оны 08 сарын 03, 11 цаг 49 минут
“Рио Тинто” Австралийн уугуул иргэдийн түүхэн өвийг сүйтгэжээ

 Англи, Австралийн хамтарсан "Рио Тинто” компани төмрийн хүдрийн ...

2020 оны 08 сарын 01, 17 цаг 41 минут
Роман Абрамович алтны компанийн хувьцааг худалдана

 Оросын тэрбумтан Роман Абрамович Highland Gold нэртэй алтны ...

2020 оны 08 сарын 01, 15 цаг 46 минут
2020 оны 08 сарын 01, 15 цаг 41 минут
Сибирийн дулаарал дэлхийг түгшээнэ

 Оросын Сибирьт дэгдсэн ойн их түймэр дэлхийн хэвлэлүүдийн анхаарлын ...

2020 оны 07 сарын 31, 18 цаг 10 минут
Т.Идэрхангай: Луут хотын малтлагаар Хүннүгийн хааны зуны ордныг илрүүллээ

Хүннү гүрний нийслэл Луут буюу Лунчен хотыг илрүүлж, үргэлжлүүлэн ...

2020 оны 07 сарын 31, 11 цаг 53 минут
"Салхитын мөнгөний орд"-ын гэх хэрэгт холбогдсон шүүгч нарт хоёр жил хорих ял оноов

Нийслэлийн Прокурорын газраас яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн шүүгдэгч ...

2020 оны 07 сарын 30, 12 цаг 53 минут
Г.Занданшатар: Зээлийн хүү бууруулах стратегийг тодорхойлсон УИХ-ын тогтоол баталъя

Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар арилжааны банкуудын удирдлагуудтай ...

2020 оны 07 сарын 30, 10 цаг 41 минут
Т.Баярхүү: Улсаа газар нутаггүй болгосон нь түүхэн гэмт хэрэг

 "Өргүй Монгол” хөдөлгөөний тэргүүн, эдийн засгийн ухааны доктор ...

2020 оны 07 сарын 30, 10 цаг 03 минут
Монгол нүүрсний зах зээл орос "ах нарт" шилжлээ

Урд хөрш энэ оны эхний хагасын статистик дүн мэдээлээ танилцуулжээ.  ...

2020 оны 07 сарын 29, 14 цаг 14 минут
Шатахуун ачсан машин онхолдож, 200-300 литр нь асгарсан байсныг аюулгүй болгожээ

 Шатахуун ачиж явсан том оврын автомашин онхолдсон осол гарсан байна. ...

2020 оны 07 сарын 29, 13 цаг 15 минут
Монголын нүүрс экспорт буурч, Австрали, Оросынх өсчээ

2020 оны эхний хагасын нүүрс экспортын дүн мэдээнүүд гарчээ. Корона ...

2020 оны 07 сарын 29, 13 цаг 10 минут
Хууль бус гар аргаар алт олборлож байсан үйлдлийг таслан зогсоолоо

Экологийн Цагдаагийн Албанаас Нийслэлийн Багахангай дүүргийн 1 дүгээр ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 47 минут
Хууль, хяналтын байгууллагад бугшсан идээ бээр буюу Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэрэг

 Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэрэг бол Монгол Улсын хууль ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 25 минут
Фото: Дорноговь аймгийн "Нүдэнгийн хонхор"

Нүдэнгийн хонхор нь Сайншандаас 80 км-т, Айраг сумын төвөөс 43 км-т, Нүдэн ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 17 минут
Цэцэрлэг, сургуулийн хичээл 09 дүгээр сарын 01-нд эхэлнэ

Засгийн газрын хуралдаан 2020 оны 07 дугаар сарын 29-ний өдөр болж бүх ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 11 минут
Алтны үнэ түүхэнд байгаагүй дээд хэмжээнд хүрчээ

 Дэлхийн улс орнууд тэр дундаа дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай АНУ ...

2020 оны 07 сарын 29, 12 цаг 05 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани