"Уул уурхай ба Нэгдсэн үндэсний байгууллагын тогтвортой хөгжлийн зорилтууд Монголд” нэртэй, Австралид суралцагчдын чуулга уулзалт өнөөдөр эхэллээ. Энэ уулзалтад "Таван толгой” ХК-ийн захирал Р.Сэддорж оролцон, илтгэл тавьсан юм.  

-Би 2013 онд Австрали улсад 21 хоногийн сургалтад суусан юм. Сургалтын сэдэв уул уурхайд усыг хэрхэн ашиглах тухай байсан юм. Үүнээс хойш Квинслендийн их сургуулиас над руу байнга шинэ мэдээллийг цахим шуудангаар илгээх болсон.

Таван толгойн хувьцааг худалдаж авч болно. Одоо үнэ нь буурсан. 

Таван толгой гэдэг маш олон ААН бий. Иймд зарим залуу сэтгүүлч хооронд нь андуурдаг тохиолдол бий. Таван толгойн анхны эзэд хэн болох, уугуул компани нь аль нь вэ гэдгийг мэддэггүй.

Уугуул компани нь энэ жил 50 жилийн ойгоо тэмдэглэж байгаа Таван толгой ХК. 1966 онд улсын үйлдвэрийн газар нэрээр байгуулагдсан түүхтэй. Үүнээс өмнө гар аргаар, тэмээн хөсгөөр нүүрс тээвэрлэн, орчныхоо эрчим хүчний нүүрсний хэрэгцээг хангадаг байсан. Дундговь, Дорноговь, Өмнөговь аймгийн бүх сумдын хэрэгцээг хангаж ирсэн. Хөтөлийн цемент, Дарханы Төмөрлөгийн, Налайхын Металлургийн үйлдвэр Таван толгойн нүүрсийг өндөр илчлэгтэй тул хэрэглэсээр байна.

Ууган компани учраас бид бүх зүйлийн анхдагч. Монголын анхны коксыг гар аргаар хийж, коксын стандартыг эзэмшдэг. Монголын хөрөнгийн биржээр хувьцаагаа нийтэд арилжаалдаг. 2004 онд БНХАУ-д нүүрсээ эксортолж эхэлснээр энэ салбарт олон компани амжилттай ажиллах гарааг тавьсан.

2007 онд бид нэг сая дахь тонн нүүрсээ экспортолсон. Бидний хамгийн оргил жил 2011 он байв. Энэ онд 6.5 тонн нүүрсийг Хятадын зах зээлд нийлүүлсэн нь бидний дээд амжилт болсон.

Компанийн үр ашгийг төлсөн татвараар нь хэмждэг.  Таван толгой ХК улсдаа хамгийн хамгийн өндөр татвар төлдөг компаниудын нэг. Далан мянган ААН-ээс сүүлийн арван жилд нь бид татвар төлөлтөөр эхний 6-д байна. Өмнөговь аймгийн төсвийн орлогын 60 хувийг бид ногдол ашиг хэлбэрээр бүрдүүлдэг. Энэ онд аймгийн төсөв буурч, 114 тэрбум төгрөг болсон. Учир нь манай компанийн 51 хувийг Өмнөговь аймаг эзэмшдэг. Цогтцэций Монголын хамгийн том сум. Энэ сумын төсвийн 95 хувийг бид дангаараа бүрдүүлдэг.

Манай хувьцаа хөрөнгийн биржийн хоёр дээд амжилтыг эзэмшдэг. 2011 онд манай нэгж хувьцааны үнэ 1.4 сая төгрөг хүрсэн. Энэ нь тухайн үеийн ханшаар 1000 ам.доллар. Тэр жил бид нэгж хувьцаа бүрдээ 100 ам.долларын ногдол ашгийг хувьцаа эзэмшигчдэдээ олгон, хамгийн өндөр ногдол ашиг олгосон ХК-иар шалгарсан юм. Энэ дээд амжилтыг эвдэхэд хэцүү.   

Та бүхэн одоо ч манай хувьцааг худалдаж авч болно. Одоо үнэ нь буурсан. Бид хувьцаагаа 100 дахин задалсан. Ингэснээр хувьцаа шинээр эзэмших боломж бүрддэг. Одоо хувьцааны нэгж хувьцааны ханш 1900 төгрөг байна.        

Ер нь орон нутгийн өмчит ХК байх нь хамгийн зөв бүтэц. Засгийн газар төрийн өмчит компани бүрийг хянах хэцүү. Аймгийн, байнгын хяналтад компани байгуулах нь хамгийн зөв.  49 хувийг эзэмшигч тал ч мөн хяналтаа тавина. Энэ бүтцийн давуу талыг ашиглан бид нүүрсний хүнд үеийг тууллаа. Нэг ч ажилтнаа цомхтгоогүй цалин бууруулаагүй.  Төлөвлөгөөгөө 200 орчим хувиар биелүүлж байна.

Бид зогсох эрхгүй. Орон нутгийн өвлийн эрчим хүчний нүүрсийг хангана.   

"Оюутолгой” ажилчдаа онгоцоор зөөгөөд л байвал Ханбогд хэзээ ч хот болохгүй, тэнд зам тавихгүй. Ажилчдаа орон сууцаар хангаад эхэлбэл тэр бүс нутаг хурдан хөгжинө. 

Ханбогд, Цогтцэций сумдад томоохон орон сууцны хороолол, спортын цогцолбор байхгүй. Нутгийн хүмүүс уурхайн ажилчдыг нүүдлийн шувууд гэдэг. Энэ янзаараа тухайн орон нутаг хэзээ ч хөгжихгүй. "Оюутолгой” ажилчдаа онгоцоор зөөгөөд л байвал Ханбогд хэзээ ч хот болохгүй, тэнд зам тавихгүй. Иймд хот төлөвлөлтөд анхаараач ээ. Ажилчдаа орон сууцаар хангаад эхэлбэл тэр бүс нутаг хурдан хөгжинө. Говь цөл гэдэг нүдээр харж болохгүй.          

Усны асуудал бас бий. Мал услах, өөрсдөө усанд орох ус ховор тул уул уурхайн компаниудад ус өгөхгүй гэдэг. Би өнгөрсөн дөрвөн жилд аймгийн иргэдийн хурлын тэргүүлэгчээр ажилласан. Булган аймгийн Дашинчилин суманд "Орхон говь” төслийг хэрэгжүүлэхгүйгээр уул уурхайн компаниуд цааш явахад их хэцүү. Энэ суманд ус хуримтлуулаад, тэр усаа татах ажлыг Засгийн газар яаралтай шийдэх ёстой. Гүний ус өдөр бүр доошилсоор байна.        

Компаниудын мониторингийн үнэлгээнд үүнийг тусгадаггүй. Тэнд амьдарч буй малчид л мэддэг. Малчид бол байгаль орчны судлаачид шүү дээ. Таван толгойн ордын тоосжилт мөн их хүндрэлтэй. Тоосыг яаж ч болдоггүй. Усаа зөөгөөд ууж болж байна. Цогтцэций сумыг цаашид хот болгон хөгжүүлье гэвэл баруун хойш чиглэлд нүүлгэх зайлшгүй шаардлагатай.

Энэ ордод үйл ажиллагаа явуулдаг гурван компани хамтран, суурьшлын шинэ суурин бүс байгуулъя.  Манай ажилчдын 80 орчим хувь нь тоосны харшилтай. Улаанбаатарын цонхоор амьдрал сайхан харагдана. Өмнөговьд уурхай нь байдаг захирлууд хотод биш тэнд суурин ажиллаасай. Нутгийн иргэд ч үүнийг хүсдэг. Уурхай дагаж хөгжсөн хот гэхээр л  Эрдэнэтийг их ярьдаг. Энэ жишгийг хэрэгжүүлэх талаар Өмнөговьчууд их хүсдэг.         

Аймгийн удирдлагууд сүүлийн найман жилийн турш "Оюутолгой” компанитай гэрээ байгуулан, маш амжилттай хамтарч ажиллаж байна. Жил бүр 5 сая ам.долларыг орон нутгийн хөгжилд зарцуулдаг. Бусад компаниуд ч энэ жишгийг дагаасай.

Манай компани "Олборлох байгууллагын ил тод санаачилга” төслийнхөнтэй хамтарч ажилладаг. Олон сая тонн нүүрс олборлосон талаар ярих амархан. Гэхдээ үүний тулд ямар хэмжээний байгалийг бохирдуулав, улсад ямар хэмжээний татвар төлөв гэдэг нь чухал.   

Эх сурвалж: http://news.gogo.mn/r/194343

Сэтгүүлч Б.Эрдэнэчимэг | GoGo.mn