Владивостокийн "Дорнын эдийн засаг-2018” форумд оролцож байгаа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга чуулга уулзалтын хоёр дахь  өдөр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин болон БНХАУ-ын дарга Си Жиньпин, Японы Ерөнхий сайд Шинзо Абэ нартай уулзах үеэрээ Зүүн хойд Азийн эрчим хүчний супер сүлжээ байгуулахад хамтарч ажиллах асуудлаар саналаа илэрхийлсэн. Өөрөөр хэлбэл Зүүн хойд Азийн эрчим хүчний супер сүлжээг байгуулахад Монгол Улс эрчим хүч нийлүүлэх сонирхолтой байгаа юм. Мөн энэ төсөлтэй холбоотой санал, эдийн засгийн тооцоо судалгааг ОХУ-ын Ерөнхийлөгчид гардуулжээ. Тэгэхээр энэ асуудалд ихээхэн ач холбогдол өгч анхаарч байгаа нь харагдана.

Харин Азийн эрчим хүчний супер сүлжээ гэж юу вэ гэдгийг тодотгож харъя.

Нэгэнтээ үүнийг "Монголчуудыг долларын дарангуйллаас гаргах Азийн супер сүлжээ” хэмээн тодотгож байсан удаатай. Эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээ бий болгох "Азийн супер сүлжээ”  гэдэг нь Хятад, Өмнөд Солонгос, Орос, Япон улс зэргийг эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээгээр холбох төсөл юм. Санаачлагч нь Японы "Софт” банкны үүсгэн байгуулагч Масоёоши Сон. Энэ төсөл хэрэгжвэл дэлхий дээр сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийг байгуулж улс орнуудад түгээнэ гэсэн үг.

Монгол орны нарны эрчим хүчний жилийн нөөц 4.8 их наяд кВт цаг бөгөөд энэ нь БНХАУ-ын жилийн хэрэглээтэй дүйх хэмжээ юм.

Энэ хүрээнд Монгол Улсын хувьд байгаль орчинд ээлтэй эрчим хүч үйлдвэрлэж, түүнийгээ Азийн бусад орон руу экспортлох, эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээ байгуулах, сэргээгдэх эрчим хүчийг хуримтлуулж нэвтрүүлэхээр зорьж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл гол нийлүүлэгчдийн нэг байх гэсэн амбицтай байгаа юм.

Энэ талаар Эрчим хүчний сайд Ц.Даваасүрэн, "Манай улс нар, салхины эрчим хүчний арвин нөөцөө ашиглаж, Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр "Азийн супер сүлжээ”  төслийг олон улстай хамтарч хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. Уг төсөл амжилттай хэрэгжвэл манай улс эрчим хүчний нөөцөө зүүн хойд Ази руу экспортлох бүрэн боломжтой” гэж онцолж байв.  

Хэрэв Азийн эрчим хүчний супер сүлжээ байгуулбал гол худалдан авагч нь Япон улс байх юм. 2016 онд Японы Софт банк, Өмнөд Солонгосын Кепко, Хятадын Стэйп Грид, Оросын Россети компанийн төлөөлөгчид Зүүн хойд Азид цахилгаан дамжуулах шугам барих ТЭЗҮ-ийг хийх санамж бичиг байгуулсан нь ажил хэрэг урагштай байгааг илэрхийлнэ.

Сэргээгдэх эрчим хүч гэдэг нь нар, салхи, бороо, далайн давалгаа, газрын гүний дулаан зэргээс гарган авдаг, тасралтгүй нөхөн сэргээгддэг энергийг хэлдэг.

Монгол бол сэргээгдэх эрчим хүчний асар их нөөцтэй орон. Судалгаанаас үзэхэд, байгалийн сэргээгдэх нөөцөө ашиглан өнөөгийн Монголын хэрэгцээг 2600 дахин хангаж чадах их эрчим хүчийг тасралтгүй, мөнхөд үйлдвэрлэх бололцоотой ажээ. Одоогоор манай улсын эрчим хүчний жилийн хэрэглээ 1 гегаватт/цаг орчим.

Харин нар, салхины эрчим хүчний нөөцийг ашиглан жилд 15.000 террават/цаг цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх боломжтой.  Тухайлбал, Монгол орны нарны эрчим хүчний жилийн нөөц 4.8  их наяд кВт цаг бөгөөд энэ нь БНХАУ-ын жилийн хэрэглээтэй дүйх хэмжээ юм. Сэргээгдэх эрчим хүчний үндэсний төвийн тооцоолсноор Монгол Улсын сэргээгдэх эрчим хүчний техникийн нөөц 2.6 террават юм билээ.

Энэ бол гайхалтай боломж. Тэгэхээр ирээдүйд Монголын эрчим хүчний үйлдвэрлэл борлуулалт эдийн засгийн маш үр дүнтэй тулгуур болж, ногоон мөнгөний урсгалыг жинхэнэ утгаараа дотогш нь татна гэсэн үг.

Хэт өөдрөгөөр төсөөлөлгүй нар, салхиныхаа эрчим хүчний гуравны нэгийг л ашиглаж чадвал бид Хятад, Солонгос, Японы нийт цахилгааны хэрэглээний 25 хувийг хангаж чадна гэсэн тооцоо  байдаг аж.

Одоогоор Монголд хэд хэдэн салхин станц  баригдаад буй. Тодруулбал  Төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутагт "Салхит” цахилгаан станц, мөн Өмнөговийн Цэций, Дорноговийн салхин парк гэхчлэн  томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдээд байгаа. Эдгээрийн нийт хүчин чадал нь 150 мВт. Үүнээс гадна Дарханы 10 мВтын нарны цахилгаан станц баригдаад буй.   

Бүс нутгийн эрчим хүчний нийлүүлэгч байх том боломжийг атгаж байгаа орон гэвэл ОХУ. Тус улс усны эрчим хүчээ ашиглаж эрчим хүч үйлдвэрлэн Азийн супер сүлжээнд нийлүүлэхийг зорьж байгаа бөгөөд БНХАУ-тай хамтран хэд хэдэн томоохон цахилгаан станц байгуулахаар зорьж байгаа юм.

"Азийн супер сүлжээ”-ний тухайд нэг хоёр жилийн хугацаанд биш арав хорин жилийн туршид барьж байгуулах мега төсөл юм. Сүүлийн үед Хятад, Япон, Солонгос, Оросын цахилгаан эрчим хүчний сүлжээнүүдийг хооронд нь, Монголын сүлжээтэй яаж нэгтгэх талаар нарийн судалгаа хийж байгаа аж. Гэдээ Азийн супер сүлжээ нь эдийн засгийн хувьд ашигтай ч хамгийн гол нь тогтвортой байдлыг шаарддаг аж.

Ерөнхийлөгчийн "Дорнын эдийн засгийн форум-2018”-д  ярьж яваа Азийн супер сүлжээний  тухай товч өгүүлэхэд ийм буюу.

М.Нэргүй

Zaluu.com