Бичил уурхайчин Батаа, Долгор нар зунжин олборлосон алтаа тушаахаар болжээ. Өдөр шөнөгүй зүтгэж, шар махтайгаа хатан байж олсон хэдэн цэн алтаа аль болох ахиу үнээр борлуулахыг хичээнэ. Гэвч үнэ хүргээд заръя гэхээр нутагт нь ирсэн ченжээс өөр хаана хандахаа үл мэднэ. Өнөөгийн алтны зах зээлийн үнэ ханшийн үнэ зөв мэдээлэл хүрдэггүйгээс болж тэдэн шиг асуудалд орох олборлогчид олон.

Тэдний хувьд олборлосон багахан алтаа бариад Улаанбаатарт ирж, Монголбанкинд ирж тушааж болно гэдгийг бараг мэдэхгүй. Харин ч цаг зав гарздаж, зардал мөнгө нь нэмэгдэхээс гадна аюулгүй байдалд нь ямар нэгэн асуудал үүсвэл яах билээ гэж бодоцгооно. Тиймээс Батаа, Долгор нар тухайн нутагт алт худалдан авдаг ченжүүдэд маш бага ханшаар тушаахыг илүүд үзжээ.

Ингээд Монголбанкинд 09 дүгээр сарын 26-ны өдрийн байдлаар алтыг 97,7 мянган төгрөгөөр худалдан авч байгааг  мэдэхгүйгээсээ болж орон нутгийн ченжүүдэд грамм дээрээ идүүлэн барин 60-65 мянган төгрөгөөр л үнэлүүллээ. Энэ нь олборлосон алтаа ердөө л 60 гаруйхан хувьтай үнэлүүлж байгаа гэсэн үг юм. Батаа, Долгор нар шиг олборлогчдын гар дээрээс алтаа хямд үнээр авсан ченжүүд Улаанбаатар дахь алтны ченжүүдэд үнэ хүргэж, ханшийн зөрүүгээр нь ашиг олно. Харин хотын ченжүүд нь Үнэт металлын сорьцын хяналтын газарт алтаа сорьцлуулаад л Монголбанкинд тушаачихна.

Монголбанкинд алтаа тушаахад олон давуу талтай. Улс орныхоо гадаад валютын нөөцийг нэмэгдүүлснээр, төгрөгийн ханшаа тогтвортой байлгахад тодорхой хэмжээгээр хувь нэмрээ оруулж буй юм. Монголбанк энэ жил 22 тонн алт худалдан авах зорилт тавьсан. Энэхүү төлөвлөсөн алтаа худалдан авбал валютын нөөц 700 сая ам.доллараар нэмэгдэх бүрэн боломжтой. Жил бүр алт худалдан авалтаар дамжуулан валютын нөөц 700 сая ам.доллараар нэмэгдэнэ гэдэг нь эргээд эдийн засагт тийм хэмжээний дэм болно. Гадаад валютын нөөц нэмэгдэхийн хэрээр төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш тогтворжиж, иргэдийн худалдан авах чадвар сайжирна. Дээр нь гадаад худалдаа өсч байгаа. Гадаад худалдааг санхүүжүүлж байгаа гол эх үүсвэр нь валютын нөөц гэгддэг.

Мөн ченжүүдийн олон гар дамжихгүйгээр олон улсын зах зээл дээрх ханшаар алтаа худалдвал тухайн хүний гар дээр очих мөнгө ч нэмэгдэнэ. Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрт 2.5 хувийг төлснөөр эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг барихад нэмэр болно. Үүнээс гадна явдал чирэгдэл бага, мөнгө шууд орж ирдэг гээд давуу тал их билээ.

Алт бол аль ч цаг үед, аль ч улсад хамгийн эрэлттэй, үнэ цэнээ алддаггүй металл бөгөөд үнийн хэлбэлзэл нь дэлхийн эдийн засагт хамааралтай байж чаддаг ашигт малтмал юм. Тиймээс ч аливаа улс орнуудын төв банкууд алтны нөөцөө нэмэгдүүлэхийг зорьж ажилладаг. Алтны нөөц нэмэгдсэнээр гадаад валютын нөөц нэмэгдэж, тухайн улсын мөнгөн тэмдэгтийн ханш тогтвортой байхад асар их нөлөөтэй.

Монголбанкны ч гадаад валютын албан нөөцдөө эзлэх алтны хувь хэмжээгээ нэмэгдүүлэх зорилготой ажиллаж ирсэн бөгөөд иргэд, аж ахуйн нэгжүүдээс хуульд заасны дагуу алт худалдан авах үйл ажиллагааг явуулж байна. 

Ийнхүү төв банкинд алт тушаалт нэмэгдэж буй сайн үзүүлэлт гарсан ч иргэд, аж ахуйн нэгж алтаа ингэж борлуулдгийг мэдэхгүй, чирэгдэл ихтэй гэж үздэгээс болж ченжүүдэд өгсөөр байна.

Гэхдээ иргэд заавал Улаанбаатар орж, алтаа сорьцлуулах ч шаардлагагүй болсон. Дархан, Баянхонгор аймагт алтны сорьцын лаборатори байгуулах гэж байгаа нь ойр орчмынх нь аймаг, сумдад алт олборлож байгаа иргэд заавал Улаанбаатарт ирж сорьцлуулахгүйгээр, ойролцоо сорьцын лаборатори руугаа явж, тэр хэрээр  иргэн, аж ахуйн нэгжийн зардал буурч, түргэн шуурхай үйлчилгээ авах боломж бүрдэх юм байна.

Байгууллага

• 1. Лицензийн хуулбар (нэг удаа)
• 2. ААНБ-ын гэрчилгээний хуулбар (нэг удаа)
• 3. ААНБ-ын танилцуулга (нэг удаа)
• 4. Сорьцын бичиг

Иргэн

• 1. Иргэний үнэмлэх
• 2. Сорьцын бичиг

Монголбанк нь алтны үнээс АМНАТ 2.5%, цагаан мөнгөний үнээс АМНАТ 5% тус тус суутган өөр ямар нэгэн татвар, хураамж авалгүйгээр тухайн өдөрт нь таны дансанд төлбөрөө шилжүүлэх болно.

Төрц алт худалдах харилцагчдын бүрдүүлэх материал:

• 1. Төрц алтыг худалдах тухай харилцагчийн гаргасан өргөдөл,
• 2. Геологийн төв лабораторийн шинжилгээний дүн,
• 3. Байгалийн тогтоц буюу төрц хэлбэрээр олдсон алт 400 граммаас дээш жинтэй байх, эсвэл жин харгалзахгүй онцгой сонин хэлбэр дүрстэй байх,
• 4. Уг төрц алтны гарал үүслийн мэдээллийг тодорхойлох нотлох баримт, материалтай байх