Гэвч өнгөрсөн даваа гарагт УИХ дахь МАН-ын бүлэг тус асуудлыг хэлэлцээд, Эрдэнэт үйлдвэрийн технологид тохирохгүй овоолгын ачлагатай холбоотой асуудалд их хурлаас тогтоол гаргах шаардлагагүй гэж үзсэн юм. Энэ талаар УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн "Эрдэнэт ТӨҮ-ийн технологид тохирохгүй хүдрийн овоолгыг ашиглах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг хэлэлцсэн. УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуягийн өргөн барьсан Эрдэнэт үйлдвэрийн технологид тохирохгүй овоолгыг ашиглах асуудлаар УИХ-ын тогтоолын төслийг өргөн барьсан. Энэ асуудлыг энэ долоо хоногт Үйлдвэрчний байнгын хороо болон УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэх ёстой. Бүлгийн гишүүд энэ асуудлыг хэлэлцэж нэгдсэн байр суурьтай байх шаардлагатай байна гэж үзсэн. Энэ асуудалтай холбогдуулан өмнө нь Үйлдвэрчний байнгын хороо нэг удаа хэлэлцээд УИХ-ын Хууль эрх зүйн газарт эрх зүйн дүн шинжилгээ хийлгэхээр өгсөн. Эрх зүйн дүн шинжилгээ гарсан. Үүнтэй холбогдуулаад бүлгийн хуралдаанаар өнөөдөр Эрдэнэт үйлдвэрийн технологид тохирохгүй овоолготой холбоотой асуудал бол УИХ-аас тогтоол гаргах шаардлагагүй, Засгийн газар өөрийнхөө хүрээнд шийдвэрлээд явах боломжтой гэж үзсэн. Учир нь монголд өнөөдөр мөрдөгдөж байгаа Ашигт малтмалын тухай хуулиар Засгийн газар тэрхүү овоолгыг ашиглах боломж байна гэж үзсэн" гэсэн юм. 

Тэгвэл Улсын Их Хурлын 2022 оны намрын ээлжит чуулганы өчигдрийн үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанаар энэхүү тогтоолын төслийг хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцүүлэг болсон.

Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр шилжүүллээ

Хуралдаан Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Алтанхуягаас 2022 оны 04 дүгээр сарын 14-ний өдөр өргөн мэдүүлсэн, ""Эрдэнэт үйлдвэр” Төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын технологид тохирохгүй хүдрийн овоолгыг ашиглах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн хэлэлцэх эсэхийн хэлэлцүүлгээр үргэлжиллээ. 

Төсөл санаачлагч гишүүн танилцуулгадаа, "Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын дараа ашиглахаар овоолсон зэсийн хүдрийг хаягдал мэтээр тайлбарлаж хууль журамгүй, сонгон шалгаруулалтгүй, албан тушаалтны үзэмжээр олгодог явдал хавтгайрах болсон учир эрх зүйн зохицуулалт хийх нэн шаардлагатай байна. Тиймээс хүдрийн овоолго ашиглан катодын цэвэр зэс үйлдвэрлэх хуулийн этгээдийг УИХ-ын тогтоолоор хаалттай хувьцаат компанийн хэлбэрээр байгуулах нь зүйтэй гэж үзэн Улсын Их Хурлын гишүүний хувиар уг тогтоолын төслийг боловсруулсан гэв.

Хаалттай хувьцаат компани нь "Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, хүдрийн овоолгыг боловсруулах үйлдвэр байгуулах хөрөнгө оруулагч, Орхон аймгийн шалгуур хангасан иргэдийн хамтын сан гэсэн хувьцаа эзэмшигчидтэй байх бөгөөд компанийн сайн засаглалын зарчмыг үйл ажиллагаандаа чанд мөрдөн ажиллах шаардлагатай гэж үзсэн учраас хаалттай хувьцаат компанийн хэлбэрийг сонгосон гэдгийг Н.Алтанхуяг гишүүн танилцуулгадаа тодотгоод үйлдвэр барьж байгуулахад шаардагдах санхүүжилтийг бүрэн шийдвэрлэх хөрөнгө оруулагч компанийн хувьцааны 33 хүртэл хувийг тодорхой хугацаагаар эзэмших бөгөөд үйлдвэр ашиглалтад орсноос хойш долоогоос илүүгүй жилийн дотор өөрийн эзэмшиж буй хувьцааг компанид шилжүүлэн өгнө гэж байлаа.

Хөрөнгө оруулагчийн компанид эргүүлэн өгсөн 33 хувийн хувьцааг давуу эрхийн хувьцаагаар сольж Орхон аймгийн орон нутгийн өмчид шилжүүлэх, иргэдэд хувьцаа эзэмшүүлэх, мөн ноогдол ашгийг тогтоолд заасан зарчимд нийцүүлэн иргэдэд өгөөжтэй хэлбэрээр олгох, иргэдийн хамтын саналыг компанийн удирдлагын шийдвэрт тусгах боломжийг хангах зорилгоор иргэн бүр хувьцаа эзэмшигч биш хамтарсан сангийн хэлбэртэй Төрийн бус байгууллагаар дамжуулан хувьцаа эзэмшүүлэх нь зүйтэй гэж төсөл санаачлагч үзжээ.

Мөн Орхон аймгийн иргэдэд хувьцаа эзэмшүүлэхдээ  тус аймагт сүүлийн таван жил тасралтгүй оршин суусан, уг аймагт төрөөд таван нас хүрсэн иргэдэд хувьцаа эзэмшүүлэх зарчим барьсан гэдгийг тодотгоод иргэдэд ноогдол ашгийг бэлэн мөнгө хэлбэрээр хуваарилахгүй байх зарчмыг баримталсан гэв.

Улсын Их Хурлын Үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хороо уг асуудлыг 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдрийн хуралдаанаараа хэлэлцсэн бөгөөд энэ талаарх Байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Наранбаатар танилцуулсан.

Тэрбээр танилцуулгадаа, дээрх тогтоолын төслийг Улсын Их Хурлын 2022 оны хаврын ээлжит чуулганы хугацаанд Үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэхээр байсан ч Байнгын хорооны гишүүдийн олонх тогтоолын төсөл нь Монгол Улсын Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомжид нийцэж байгаа эсэх, төслийн зохицуулалтын хэрэгжих боломжийн талаар Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.1 дэх хэсэгт заасны дагуу Улсын Их Хурлын Тамгын газраар эрх зүйн дүгнэлт гаргуулах нь зүйтэй гэж үзсэний дагуу эрх зүйн дүгнэлт гаргаж 2022 оны 06 дугаар сарын 27-ны өдөр тус Байнгын хороонд ирүүлснийг дурдсан юм.

Мөн тэрбээр, уг дүгнэлтэд Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсэгт заасныг үндэслэн бусад өмчийн этгээдтэй хамтран хуулийн этгээд байгуулах, хөрөнгө оруулах саналаа "Эрдэнэт үйлдвэр” төрийн өмчит үйлдвэрийн газраас ирүүлсэн бол Засгийн газар өөрийн бүрэн эрхийн хүрээнд уг саналыг хэлэлцэн шийдвэрлэж болох бөгөөд төсөл нь хуульд заасан компанийн удирдлагын эрх хэмжээнд халдсан агуулгатай байгаа нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн өмчлөх эрхтэй холбоотой заалтуудад нийцэхгүй байна. Тогтоолын төсөлд Орхон аймгийн иргэдэд хамтарсан сангаар дамжуулан хувьцаа эзэмшүүлэхээр тусгасан нь байгалийн баялгийн үр өгөөжийг хуваарилахтай холбоотой Монгол Улсын Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг хөндөж байх бөгөөд Төсвийн тухай болон бусад хуульд нийцэхгүй байна. Мөн Монгол Улсын Үндсэн хууль, Компанийн тухай, Төсвийн тухай хуулиудад тухайн харилцааг хуулиар зохицуулахаар заасан байхад тогтоолоор зохицуулахаар төсөлд тусгасан нь хууль зүйн хүчин чадал, хэлбэрийн хувьд шаардлага хангахгүй байна гэснийг тодотгов.

""Эрдэнэт үйлдвэр” төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын технологид тохирохгүй хүдрийн овоолгыг ашиглах тухай” Монгол Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг Байнгын хорооны хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжээгүй гэдгийг Н.Наранбаатар гишүүн санал, дүгнэлтдээ дурдлаа.

Хэлэлцэж байгаа асуудалтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн О.Цогтгэрэл, Н.Ганибал, Ц.Туваан, Б.Баттөмөр, Г.Дамдинням нар асуулт асууж, санал хэлсэн.  Тухайлбал, Улсын Их Хурлын гишүүн О.Цогтгэрэл улсын төсөв, эдийн засаг хүнд байгаа энэ цаг үед "Эрдэнэт үйлдвэр” төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын үр ашигтай гэх овоолгуудыг олон нийтэд ил тод, нээлттэй тендер зарлаж, худалдах боломжийн талаар Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас судалгаа хийж, арга хэмжээ авч буй эсэхийг тодруулав.

Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын дарга Б.Цэнгэл хариултдаа, "Эрдэнэт үйлдвэр”-т 10 овоолго байгаагаас исэлдсэн хүдрийн овоолго дөрөв, тодорхой нөхцөлд үр ашгаа өгөх овоолго зургаа бий. Исэлдсэн хүдрийн овоолго нь 52.4 сая тонн нөөцтэй. Харин тодорхой нөхцөлд үр ашгаа өгөх овоолго нь 222.2 сая тонн нөөцтэй гэж үзэж байгаа.  

Бид” Эрдэнэт үйлдвэр” төрийн өмчит үйлдвэрийн газартай хамтарсан ажлын хэсэг байгуулаад ажилласан. 480 гаруй сая ам.долларын үнэ цэнэ бүхий зүйл байна гэсэн тооцоолол гарсан. Талууд овоолгоо үнэлэх нь зүйтэй гэдэгт санал нэгтэй байгаа. Иймд овоолгоо худалдах нь зүйтэй гэдэг хувилбар яригдаж байна.

Бид энэ асуудалд хоёроос гурван хувилбар боловсруулсан" гэж байлаа.

Мөн Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Баттөмөр тогтоолын төслийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлэхийн зэрэгцээ хэлэлцүүлгийн явцад байгалийн баялгийг орон нутаг, иргэдэд хэрхэн олгох, ямар хэлбэрээр хийх вэ гэдгийг олон талаас нь ярилцах шаардлагатай гэсэн саналтай байлаа. Харин Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Дамдинням тогтоолын төслийн газрын баялгийг орон нутгийнханд хүртээх хэлбэрийг дэмжихгүй байгаагаа мэдэгдэв. Тэрбээр, ард түмэндээ газар, байгалийн баялгийг тэгш хүртээх нь төрийн бодлого боловч, яаж хуваарилах вэ гэдэг нь чухал гэдгийг тодотгоод овоолгыг хэн нэгэн этгээд ашиглаж болно. Гэхдээ Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр, бусад татварын орлогоосоо тухайн аймаг орон нутагт түлхүү олгодог дэлхий нийтийн зөв чиг хандлага, хувилбараар явах нь зүйтэй гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн.

Ингээд ""Эрдэнэт үйлдвэр” Төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын технологид тохирохгүй хүдрийн овоолгыг ашиглах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 55 хувь нь  дэмжсэн тул анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хороонд шилжүүлэв.