Бид өгөөжөө хэрхэн харж, тусгасан бэ

Гэрээ хүчин төгөлдөр болсноос хойш, "Орано майнинг" компанийн олборлолтын ажил энэ оноос эхэллээ гэхэд ураны үнэ дэлхийн зах зээл дээр нэг фунт нь 75 орчим ам.доллар байхад, төслийн нийт хэрэгжих хугацаанд манай улсын хүртэх үр өгөөж 4.7 тэрбум ам.доллар гэж тооцжээ. Үнэ өсвөл үүнийг дагаад өгөөж нэмэгдэх бөгөөд ойрын гурван жилийн ураны үнийн төлөв байдлаас шалтгаалан 5.2 тэрбум ам.доллар ч хүрэх боломжтой хэмээн тооцоолсон аж.

Монгол Улсын Засгийн газар "Орано майнинг" групптэй хийсэн гэрээндээ өөрсдийн эзэмших 34 хувийнхаа 10 хувийг нь давуу эрхийн хувьцаагаар, үлдсэн 24 хувийг АМНАТ-өөр орлуулах шийдвэр гаргасан бөгөөд үүнийг дагаад АМНАТ-ийн суурийг 5 хувь гэж хатуу тогтоосон байсныг өөрчилсөн. Улмаар жил бүр өсөн нэмэгдэх дүнгээр 19 хувь байхаар тооцож, үндсэндээ Оюутолгойн гэрээний төсөвт төвлөрүүлдэг АМНАТ-ийн дүнгээс 2.75 хувиар нэмэгдүүлж чадсан юм.  Үндсэндээ монголын талын өгөөчийн 40 хувь нь ногдол ашгаас, 55 хувь нь АМНАТ болон бусад татвараас гэж тооцсон байна.

Жилдээ 130 сая ам.долларын ашигтайгаар тооцож, ураны нунтгийн ислийн жилийн борлуулалтын дүнг 12.1 тэрбум ам.доллар гэж тооцож буй. Гэрээнд "Төслийн явц ямар байхаас үл хамааран олборлолтын ажил эхэлсэн цагаас АМНАТ-ийн татварыг авна" гэж тусгасан бөгөөд мөн ураны нэг функтийн үнийг 80 ам.доллар байхаар тооцож, 14 тэрбум ам.долларын борлуулалт хийхээс 4 тэрбум ам.долларыг үйл ажиллагааны зардалд, өгөөжийн 10 тэрбум ам.долларын 5.2 тэрбум ам.долларыг Монгол Улсын Засгийн газарт татвар болгон төлөхөөр тусгасан байна.

Ураны зах зээлийн ирээдүйн төлөв

Өнгөрсөн оны хоёрдугаар улиралын төгсгөлд уран нэг фунт нь 84.25 ам.доллар байсан бөгөөд 2024 оны төгсгөлд 80.50 ам.доллар болж буураад байсан юм. 2025 он гарснаар уран нэг фунт нь 69 ам.долларт хүрч, харин урт хугацааны гэрээний үнэ 81 ам.доллар болоод байсан билээ. Харин өнөөдрийн байдлаар төсөөллөөс доогуур буюу өнөөдрийн зах зээлийн үнэ нь 64.350 ам.доллар байна.

Ураны үнэ

2024 оны эхэнд дэлхийн ураны зах зээлийн хамгийн том нийлүүлэгч Казатопром 2026 он хүртэл олборлолтын зорилтдоо хүрч чадахгүй гэж мэдэгдсэн нь ураны үнэд нөлөөлөхөд хүргэж байв. Харин одоогийн байдлаар дэлхийн зах зээл дээр ураны урт хугацааны гэрээний үнэ 81 ам.долларт хүрсэн нь 2021 оноос хойших хамгийн дээд түвшиндээ хүрсэн үзэгдэл болоод байсан билээ.

Гэвч Оросын уранд АНУ-ын зүгээс хориг тавьсан нь цаашид ураны эрэлт, нийлүүлэлтэд нөлөөлөөд зогсохгүй тус улс баяжуулсан уран экспортлохоо түр сааруулсан нь цаашид зах зээлд үнэ савлагаатай байхын дохио юм.

Ураны урт хугацааны гэрээний үнэ гэдэг нь олборлогч болон хэрэглэг хооронд урт хугацаанд тогтвортой нийлүүлэлт хангах зорилгоор байгуулдаг гэрээний дагуу тохирсон үнэ юм. Энэ нь спот буюу зах зээлийн үнээс өөр бөгөөд ихэвчлэн урт хугацаанд тогтвортой байдлыг хангахад чиглэдэг. Манай улсын хувьд ураны урт хугацааны гэрээнд үнийг зах зээл дээр ямар байхаас шалтгаалан АМНАТ-ийн хувь хэмжээг тогтоож өгсөн.

Гэрээнд тусгаснаар ураны үнийг,

•  50-60 ам.доллар байгаа тохиолдолд суурь АМНАТ 5, тусгай АМНАТ 5, өсөн нэмэгэх АМНАТ-ын хувь 1 буюу нийт 11 хувийн АМНАТ авахаар,
• Яг одоогийн буюу 60-70 ам.долларын ханштай бол суурь АМНАТ 5, тусгай АМНАТ 5 хувь, өсөн нэмэгдэх АМНАТ 2 хувь буюу нийт  12 хувийн АМНАТ авахаар
• 70-80 ам.доллар бол нийт 13 хувийн АМНАТ
• 80-90 ам.доллар бол нийт 14 хувийн АМНАТ
• 90-100 ам.доллар бол нийт 15 хувийн АМНАТ
• 100-110 ам.доллар бол нийт 16 хувийн АМНАТ авахаар гэрээний төсөлд тусгасан байна.

Үнэ унавал, манай тал тохируулагч төлбөр авна

Өөрөөр хэлбэл, Засгийн газар 51 хувийг хүртэж, ураны үнэ унавал тухайн жилдээ тохируулагч төлбөр нэмж авахаар гэрээнд тусгажээ.

Урт хугацааны гэрээ нь тогтвортой байдал буюу ханшийн огцом хэлбэлзэлд өртөхгүй байх давуу талтай. Илүү өндөр үнэ буюу ихэнхдээ спот үнээс 5-10%-иар өндөр байдаг. Нийлүүлэлтийн баталгаа буюу урт хугацаанд ураны тогтвортой нийлүүлэлтийг хангах боломжтойгоо харуулна. Иймд урт хугацааны гэрээний үнэ өсөлттэй байгаа нь Монголын талд өгөөжийг нь хүртэх нэг боломж юм. Ураны үнэ унавал, Монгол Улс болон "Орано Майнинг"-тай байгуулсан гэрээний нөхцөлд тодорхой хэмжээнд өөрчлөлт гарах боломжтой. Дээр дурдсан тохируулагч төлбөрийг гэрээнд тусгасаны дагуу авна гэсэн үг.

Ураны олборлолтын гэрээнд тухайлбал, ураны үнэ огцом унавал эсвэл өсвөл, олборлогч болон Засгийн газар тохируулагч төлбөрийг ашиглан ногдол ашиг, татварын хэмжээг зохицуулж болдог.

Товчхондоо, тохируулагч төлбөр нь урт хугацааны томоохон төсөлд оролцогч талуудын эрсдэлийг багасгах, ашиг хуваарилалтыг тэнцвэржүүлж өгдөг.

Ингэхээр ураны үнэ хэрвээ ирээдүйд гэрээнд тусгаснаас унасан тохиолдолд манай талд эрсдэл үүсэхээргүйгээр тооцсон бөгөөд урт хугацааны гэрээний үнэ өсөлттэй байвал бид төсөөлсөн ашгаа хүртэх боломжоо хадгалсаар байх юм.

Т.БАТСҮРЭН

https://eguur.mn/579535/