Ord.mn | Mongolian Mining
| English |  Mobile |  Rss

“Дайчилгааны эдийн засгийг ухаалаг хэрэгжүүлсэн улс цойлон гарч ирдэг”

Дайчилгааны эдийн засаг

Монголын ихэнхи сэхээтэн, түүний дотор эдийн засагчид "дайчилгааны эдийн засаг” гэдгийг одоо болтол огт ярьдаггүй, мэддэггүй. Ерөнхийдөө бол социалист баримжаатай сэхээтнүүд хатуу төвлөрөл, чанд төлөвлөлтөд найддаг бол либерал чиглэлийнхэн зах зээлийн "үл үзэгдэх гар”, гадаад хөрөнгө оруулалтад найддаг. Тэд үүнээс цааш үл сонирхох бөгөөд аль ч эдийн засаг өөрийн "хувь заяагаар” хөгждөг мэт санаж эл асуудлыг сүүлийн 20 гаруй жил огт сонирхоогүй. Гэвч Монгол сэхээтний мэдэхгүй, мэдэхийг хүсээгүй түүхэн болон олон улсын практикаас үзэхэд аль ч эдийн засаг заавал "дайчилгааны” үе шатыг туулдаг ажээ. Энэ тухай товч өгүүлсү.

Эдийн засгийн "хоёр” зүй тогтол

Аль ч, түүний дотор өнөөгийн бүх эдийн засаг эхэндээ "тайван” буюу өөрийн хөгжлийн замаар өсч хөгждөг. Энэ хөгжлийн явцад эсвэл системийн тэлэлт, эсвэл хөгжлийн явц хурдсах буюу удаашрах; эсвэл төр засгийн буруутай үйлдэл, үйл ажиллагаанаас болж "хурцдалын горимд” буюу аюултай нөхцөл байдалд ажиллах болдог. Энэ хоёр зүй тогтлын "тайван замыг” нь ихэд судалсан, харин аюултай нөхцөл байдлыг нь муу судалсан авч сүүлийн үед үүнийг шинжлэх ухаан ихэд анхаарах болжээ

Нөгөө талаас дэлхийн аль ч үеийн аль ч эдийн засаг цаг ямагт өрсөлдөөн дунд байдаг болохоор хөгжлөөрөө эхэнд яваа нь өөрийн байр суурийг хадгалах гэж, хоцорч яааа нь түүнийг гүйцэх гэж чармайх нь бас л зүй тогтол аж. Эндээс дэлхийн аль улс өөрийн эдийн засгийг дайчлах зүй ёсны, жам ёсны шаардлага үүсдэг байна.

Эдийн засгийн тайван хөгжлийн явцад ч гэсэн дэлхийн аль ч улс гүрэн эдийн засгийн тэргүүлэх (приоритет) чиглэлээ тодорхойлж, түүнийгээ хангах гэж зүтгэдэг, тэмцдэг. Энэ нь тухайн эдийн засаг, нийгмийг хүссэн түвшиндээ хөгжүүлэхэд хэрэг болохоос гадна хурцдалын болон аюултай горимд тэсч үлдэх”, "амиа аврах” гол хэрэгсэл болдог аж. Энэ утгаараа дайчилгааны эдийн засаг түүхийн аль ч үед байсаар иржээ. Ялангуяа хоцорч буй эдийн засаг бусдыг гүйцэж түрүүлэхийн тулд эдийн засгаа бүр ч илүү дайчилдаг байна. Энэ бол түгээмэл зүй тогтол юм.

Мөн дайн байлдааны үед бол эдийн засгийг дайчлах ажлыг улс бүр хийдэг. Энэ ч гэсэн зүй тогтол юм.

Бяцхан түүх

Дайчилгааны эдийн засгийг бүр сүүлд ХХ зуунд үүссэн гэж олон хүн боддог боловч түүхийн тавцанд дэвшин гарч ирсэн улс гүрэн бүр дайчилгааны эдийн засагт суурилж амжилт ялалтаа олдог байсныг түүхийн хуудас хөдөлбөргүй харуулдаг.

Ухаандаа Хүннү, Монгол зэрэг улсууд дэлхийн тавцанд цойлон гарч ирэхдээ өөрийн цомхон нөөц бололцоог дээд зэргээр шавхан дайчилж, түүндээ гадаад болон бусад ресурсыг дайчлан ашиглаж чадсаныг эдийн засгийн утгаар нь "дайчилгааны” гэж нэрлэхээс өөр аргагүй. Монголын ХХ зууны социалист бүтээн байгуулалтыг дайчилгааны эдийн засгийн нэг төрөл гэж үзэж бүрнээ болно. Мөн ийм зүйлийг бусад том гүрнүүдийн хувьд хэлж болно.

Харин Европт бол 1618-1648 онуудын гучин жилийн дайны үеэр дайн явуулах голланд арга, цэргийн үйлдвэрлэлийн технологийг байлдагч бүх талууд идэвхтэй импортолж авснаар дайчилгааны эдийн засаг түгээмэл зүйл болжээ. XYII-XYIII зууны үеийн Швец, Прусс, Орос зэрэг Европын "хагас хүрээ” улсууд цэргийн болон технологийн мэргэжилтнүүдийг хөлсөлж "цэргийн хувьсгал” буюу эдийн засгийн шинэчлэлээ хэрэгжүүлжээ. Яагаад гэвэл эдгээр гүрнүүд Баруун Европоос хоцрохгүйн тулд юуны түрүүнд цэргийн боломж, цэргийн технологио түрүүлж хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлага үүссэн байна. Энэ нь яваандаа бусад холимог болон тусгай салбарууд руу нөлөөлж яваандаа тухайн эдийн засгийн хүч чадал, хөгжилд ихээхэн нөлөө үзүүлдэг аж.

XYII зууны эхний хагаст буюу I Петрын шинэчлэлийн үед Оросын бүтээсэн том үйлдвэрүүдийн олонхи нь цэргийн зориулалтын төмөр, зэвсэглэл, дарь, усан онгоцны далбаа, цэмбэ зэрэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байв. Мөн хатуу албан татварын хуулиар цэрэг армийг бүрдүүлэх болов.

Эдийн засгийг дайчлах нь дэлхийн I дайны үеэс ердийн үзэгдэл болж, бүх улс гүрнүүд түүнийг ашиглах болжээ. Дэлхийн I дайны үед Германд улс орны аж үйлдвэрийн түүхий эдийг хянах цэргийн түүхий эдийн хэлтэс байгуулагдав. Гинденбургийн гэж алдаршсан хөтөлбөрийн дагуу бусад салбарын ажилчдыг цэргийн аж үйлдвэрийн мэдэлд шилжүүлж, тэдний оронд эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг бусад салбарт албадан ажиллуулж, ажлын цагийг ихээхэн нэмэх болсноос гадна хүнсний гол бүтээгдэхүүний хуваарилалтад норм тогтоох болжээ. Энэ нь яваандаа түгээмэл үзэгдэл болон хувирчээ.

Дайчилгааны эдийн засаг үүсэх нөхцлүүд

Дайчилгааны эдийн засгийг социалист, тэр тусмаа Оросын үзэгдэл гэх ихэд тархсан үзэл ямар ч үндэслэлгүй. Үнэндээ бол "дайчилгааны эдийн засаг” хэмээх нэр томъёог Кейнсийн үзлийн төлөөлөгч, нэрт эдийн засагч Сеймур Харрис: "Инфляци ба Америкийн штатуудын инфляцийн эсрэг бодлого” номондоо анх хэрэглэсэн юм. Хэдийгээр өөрийнх нь эдийн засаг дайчилгааны шинжтэй байсан ч гэсэн энэ нэр томъёог ЗХУ-д бүр сүүлд 1950-иад онд хэрэглэх болжээ.

Эхлээд "дайчилгааны эдийн засаг” хэмээх тодорхойлолт, түүний хувилбаруудыг авч үзье.

Нэг. Дайчилгааны эдийн засаг гэдэг бол бүхэллэг систем болсон улс орны оршихуйд учирсан аюул заналыг сөрөн зогсохын тулд ашигладаг, түүндээ бүх нөөцөө төвлөрүүлсэн эдийн засаг.

Хоёр. Улс орны хөгжлийн зохистой хөгжлийг зөрчин, бусад салбарт хохиролтойгоор бүхий л нөөц бололцоогоо нэг буюу хэдхэн чиглэлд төвлөрүүлдэг эдийн засгийн харилцааны хэв шинж.

Гурав. Өөртөө байгаа үйлдвэрлэлийн нөөцийг дээд зэргээр бүрэн дүүрэн ашиглахыг эрмэлзсэн эдийн засгийн үйл ажиллагаа.

Дөрөв. Онцгой нөхцөл байдалтай холбоотойгоор үүссэн хямралын эсрэг эдийн засаг.

Дээрх тодорхойлолтуудаас үзэхэд дайчилгааны эдийн засаг үүсэх нь түгээмэл үзэгдэл аж. Олон улсын практикаас үзэхэд эдийн засгийг дараах нөхцлүүдэд дайчилдаг байна. Үүнд:

Нэг. Дайны болон дайны өмнөх, дараах сэргээн босголтын үе.

Энэ нь хэн бүхэнд ойлгомжтой, дэндүү олон жишээ баримттай. Японы Мейжигийн үе, Орос дахь И.Сталины аж үйлдвэржүүлэх бодлого зэрэг үүний тов тодорхой жишээ юм.

Хоёр. Ужгирсан хямрал, түүний хор уршгийг арилгах үе. 1932 оны АНУ-ын Их Хямрал, түүнийг даван туулах гэсэн Т.Рузвельтийн ”эдийн засгийн шинэ бодлого” үүний сонгодог жишээ болно. Мөн дэлхийн I дайны хор уршгийг арилгах, цэргийн тэргүүлэх гүрэн болох гэсэн Герман улсын дайчилгаа үүний тод жишээ болно.

Гурав. Хөгжлөөрөө бусдыг гүйцэж, улмаар түрүүлэх шаардлага гарсан үе. Манай социалист эдийн засгийн хөгжил, бүтээн байгуулалт нь олон зууны хоцрогдлыг даван туулж, гүйцэх стратегид удаан хугацаанд захирагдаж байсан гэж дүгнэж болно. Мөн энэ нь буруу биш, харин ч хамгийн зөв зам, шийдэл байсан юм. Энэ тухай удахгүй дэлгэрүүлж ярина.

Дөрөв. Улс орон бүхэллэг системт байдлаар хөгжихөд аюул учирсан үе буюу системийн нуралт, сүйрлийн үе. Үүний жишээнд одоо бидний туулж буй системийн хямрал болон системйн сүйрлийн үеийг хамааруулан, хамаатуулан үзэх бүрэн бөгөөд хангалттай үндэслэл бидэнд байна.

Ийнхүү дайчилгааны эдийн засаг үүсэх 4 үндсэн нөхцлөөс "ужгирсан хямрал”-ыг давах, "гүйцэж түрүүлэх”, "системийн нуралт, сүйрлийн” гэсэн 3 нөхцөл нь өнөөгийн Монголын нөхцөлд яг таарч байна.

Эндээс Монголын эдийн засгийг дайчилгааны байдалд оруулах зайлшгүй шаардлага байгаа юу ? гэсэн зарчмын ихээхэн том асуулт, асуудал үүснэ. Миний баттай ойлгож, бас бат итгэж байгаагаар Монголд эдийн засгаа дайчлах жам ёсны, зүй ёсны шаардлага байгаа гэж үзэж байна.

Бид яагаад чаддаггүй вэ ?

Манай сэхээтнүүд, ялангуяа эдийн засагчдыг дайчилгааны эдийн засгийг огт мэддэггүй, дуулаагүй гэж үзэж болохгүй юм. Тэдний үндсэн алдаа бол дайчилгааны эдийн засгийг хэт төвлөрсөн, дарангуйлалд маш ойрхон, зөвхөн социализмын арга мэт үзэж, үүндээ хатуу итгэсэнд байгаа юм. Гэтэл үнэн хэрэг дээрээ дайчилгааны эдийн засаг нэн түгээмэл үзэгдэл, практик бөгөөд үүнийг ухаалаг хэрэгжүүлсэн улс цойлон гарч ирдэг байна.

Энэ атгаг үзлээс болж Монгол Улс ихээхэн боломж, үнэт цаг хугацаа алдаж, эдүгээ хачин тэнэг байдалд орсныг нотлох үй түмэн жишээ надад байна. Энд Үндэсний хөгжлийн үзэл баримтлал (хэд хэдэн удаа шинэчилсэн), Мянганы хөгжлийн зорилт (бас л хэд хэдэн удаа шинчилсэн) зэрэг стратегийн баримт бичиг боловсруулахад гардаг зовлон, түүнээс үүдсэн алдааг яривал илүү ойлгомжтой болно гэж бодож байна.

Эхлээд тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлох гэж бөөн юм болно. Сүүл хэрд алсын хараа гэх болсон нь нэр томъёоны чамирхлаас өөр зүйл биш. Яахав усан тэнэгүүд биш болохоороо анхандаа тэргүүлэх чиглэлийг аль болох цөөн оруулахыг хичээдэг л юм. Энэ тэргүүлэх чиглэлүүдэд голдуу мал аж ахуй, уул уурхай, мөн дэд бүтэц голдуу ордог юм. Энд би эдгээр баримт бичгүүд монголын хөрсөнд буусан эсэх, хэр зэрэг тооцоо судалгаатай хийсэн зэрэг чанарын асуудлыг огт хөндөөгүйгөө онцлон дурдаж байна.

Үүнийг хэлэлцэх явцад жинхнээсээ "монгол зовлон” гарч ирнэ. Барилга чинь хаа байна ?, Тээврийг ор тас мартдаг чинь яаж байгаам ?, "Та нар аялал жуулчлалгүй XXI зуунд амьдраад үзээрэй л дээ” гэхчлэн нэхнэ, заналхийлнэ, сүрдүүлнэ. Энэ болгоныг буюу салбар болгоны зорилтыг тэргүүлэх чиглэлд нэмж оруулсаар байтал тухайн баримт бичгийн зорилтот, бүхэллэг, алсыг харсан шинж оргүй болж, зүгээр л эдийн засгийн бүх салбаруудаа жигд, тэнцвэртэй, хамгийн гол нь "нэгэн зэрэг” хөгжүүлэх "мөрөөдлийн жагсаалт” болон хувирна.

Эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлж замнахад бүр ч их аюултай үзэгдэл үүсдэг. Ухаандаа уул уурхайг тэргүүлэх чиглэл болголоо гэхэд үүний далбаан дор Монгол орны газрын дорх бүх баялаг, ордыг нэгэн зэрэг ухах зарах чөтгөр шүглэсэн санаа гарч ирдэг. Ингэж нэгэн зэрэг, нэг амьсгаагаар бүх баялгаа шавхан цөлмөх бодлогыг Монголын төр засаг сүүлийн 20 шахам жил хэрэгжүүлж байна. Үүний үр дүн, хор уршиг хүн бүхэнд тодорхой. Монголын төр засаг хойч үеэ ч бодох чадал, тэнхээгүй адгийн байдалд нэгэн оржээ.

Эдийн засгийн ямар ч тооцоогоор Монгол Улс стратегийн гэгдэх 15 ордынхоо ердөө л 3-4-ийг ашиглахад л хөгжин дэвжих бүрэн боломжтой. Иймээс Монгол орны баялгийг өм цөм зарах гэсэн шуналтнууд бол үндэстний эсрэг гэмт хэрэгтнүүд мөн.

Дэлхийн том жижиг аль ч улсын эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл 2-3-аас хэзээ ч хэтэрдэгүй байхад Монголын эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл заримдаа 8, заримдаа 11, түүнээс дээш болтол олширдог нь яав ч эрүүл саруул, хэвийн үзэгдэл биш. Миний хэлснийг тухайн баримт бичгийг уншаад шалгаж үзсэн ч болно.

Энд тэргүүлэх чиглэлийн оронд бүхий нөөц бололцоо, ресурсээ эдийн засгийн бүх салбаруудад "эхийг нь эцээхгүй, тугалыг нь тураахгүй” зарчмаар хуваан өгөх тэнэглэл үйлчилдэг. Онцлон дурдахад бүх ресурсээ эдийн засгийн бүх салбартаа тэгш, жигд, тэнцүү хуваан олгодог практик дэлхийн аль ч улсад байдаггүй. Харин эдийн засагт хангалттай хуримтлал үүссэн тохиолдолд "орхиж үлдээсэн” бусад салбараа түлхүү анхаардаг явдал бий.

Өөр нэг жишээ. Манай стратегийн хөгжилд төвийн буюу Улаанбаатарын бүсээс гадна баруун, зүүн хоёр талдаа хоёр ч хөгжлийн төв байгуулах эдийн засгийн бодит шаардлага бий. Үүнийг үгүйсгэдэг хүн цөөхөн. Гэвч хөгжлийн төвийг хаана барих, алинаас нь хэлэх болохоор "цэвэр монгол хэрүүл” гарцаагүй эхэлнэ. Чухамхүү эл нөхцөл байдлыг ойлгоогүйн улмаас Н.Энхбаярын "Бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлал” нуран унасан юм. Учир юу хэмээвээс баруун, зүүн талын бүх аймгууд бүсийн төв болно гэж зэрэг зэрэг дайрцгаадаг. Аймгуудын хүчтэй шахалтад автсан төр засаг бас л "эхийг нь эцээхгүй, тугалыг нь тураахгүйн” тулд баруун, зүүн талын хэдэн аймгуудад "бүсийн тулгуур төв” гэсэн цол хайрлажээ. Энэ нь дээд зэргийн тэнэглэл юм. Ер нь бол "тулгуур төв” гэсэн ойлголт монгол хэлэнд байтугай дэлхийн эдийн засагт байхгүйгээр үүнийг нотолж болно. Нөгөө талаас нийслэл, дүүрэг, хороо болон аймаг, сум, баг гэсэн 3 шатад тогтолцоогоо ажиллуулж чадахгүй хэвтэж, бүс гэсэн 4 шатат тогтолцоо руу орох оролдлого нь дэндүү гэнэн бөгөөд тэнэг үйлдэл юм. Дараагийн хөгийн хэрүүл нь хөгжлийн төв буюу бүсийн төв нь тухайлсан газар нутгийн "яг төвд” нь байх ёстой гэсэн аймгуудын тэнэглэл юм. Үнэндээ бол "төвийг нь яг голд нь байлгах” асуудал бол геометрийн асуудал болохоос яав ч эдийн засгийн асуудал биш юм. Хөгжлийг баруун талаасаа эхэлнэ гэвэл зүүн тал нь "гомдоно”, зүүн талаасаа эхлэнэ гэвэл "баруун тал” нь гомдоно. Хоёуланг нь "зэрэг хөгжүүлэх” гэхээр улсын нөөц бололцоо хязгаарлагдмал. Цээжний бангаар хийдэг ийм тэнэглэлийн улмаас эцсийн дүндээ бүс гэсэн ойлголт хурдан морины бүсийн уралдааны бүс болон хувирсан хачирхалтай байдалд бид орсон юм.

Одоохондоо дээрх жишээ хангалттай гэж бодож байна. Хамгийн их зовлонтой бөгөөд гачлантай нь бид эдийн засгаа хөгжүүлэх тэргүүлэх чиглэлээ одоо болтол тодорхойлж чадаагүй, ийм оролдлого бүр хэрүүл хачин тэнэг хэрүүл тэмцэл дунд замхран, завхран алга болдогт байгаа юм.

Нийгмийн дайчилгаа: АНУ-ын жишээ

Эдийн засгийн дайчилгааны нөгөө тал, салшгүй нэг хэсэг бол нийгмийн дайчилгаа (социальный) юм. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн дайчилгаа хийхийн тулд нийгмийн буюу тодруулбал ажиллах хүчний дайчилгаа зайлшгүй хийдэг. 1932 онд эхэлсэн Их Хямралын үеэр АНУ-д нийгмийн дайчилгаа амжилтай хийсэн жишээг авч үзье. Энд би Т.Рузвельтийн "эдийн засгийн шинэ бодлого”-оор банк, санхүү, үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн талаар авсан арга хэмжээг огт хөндөлгүйгээр зөвхөн ажиллах хүчээ хэрхэн дайчилсан талаар товч өгүүлнэ.

Их хямралаас гарахын тулд Т.Рузвельтийн санаачлагаар 1935 онд АНУ-д "Нийгмийн ажлыг удирдах газар” гэсэн бие даасан агентлаг байгуулсан ба энэ нь 1943 он хүртэл ажиллажээ. Энэ агентлаг АНУ-ын олон сая ажилгүйчүүдийг нийгэмд тустай хөдөлмөр эрхлүүлэхээр зохион байгуулсан юм. Нийгэмд тустай хөдөлмөр гэдэг нь барилга, зам, далан, нисэх буудал зэрэг нийтийн байгууламжууд юм.

Энэ аргыг Т.Рузвельт Оросын Гулаг, германы хөдөлмөрийн лагеруудаас санаа авч, өөрийн нөхцөлд тохируулан хэрэглэсэн гэж ярьдаг.

Үнэндээ бол АНУ аж үйлдвэрийн бусад салбарын мэргэжилтэй ажилчдаа цэрэг дайны холбогдолтой гол гол салбарууддаа төвлөрүүлж, тэдний оронд ажилгүйчүүд болон эмэгтэйчүүдийг бусад салбарт ажиллуулж эдийн засгаа бүрэн ачаалж, хамгийн үр ашигтайгаар ашиглаж чаджээ.

Америкчуудын зарим нь сайн дураараа ажиллаж, заримд нь албадлага хэрэглэн ажилуулжээ. Зарим тохиолдолд эхнэр, нөхөр хоёрыг салгаж, өөр өөр газар ажиллуулсан явдал ч бий. Ер нь бол өдөрт 1 долларын цалинтай, 3 удаагийн хоолтойгоор ажиллуулж байсан юм. Энэ нь ажилгүйдэл, өлсгөлөнгийн үед нэлээд таатай боломж гэсэн үг юм. Тэдний цалинг өөрт нь өгөлгүй хуримтлалын фондод хадгалж байжээ. Хожим дайны дараа хуримтуулсан мөнгөөрөө олон гэр бүл амьдралаа сайжруулжээ.

Энэхүү хөдөлмөрийн лагеруудад 4 сая хүн ажилласан гэж албан ёсны статистик хэлдэг ч үнэн хэрэг дээрээ 8-10 хүнийг олон жилээр хөдөлсөрийн лагеруудад ажиллуулж байсан гэж судлаачид үздэг.

Дэлхийн II дайны үед АНУ хамгийн хүчирхэг, хамгийн баян улс болж чадсаны нэг "нууц” нь энэ юм. Бусад орнуудад эдийн засгийн болон нийгмийн дайчилгаа хийж, амжилт олсон орчин үеийн жишээ ном хэвлэл, нетэд хангалттай бий.

Эндээс эдийн засгийн болон нийгмийн дайчилгааг зөвхөн харгис, фашист, коммунист дэглэм хэрэглэдэг гэж гэж ноён Э.Бат-Үүл дүгнэж байгаа нь ямар ч үндэслэлгүй юм.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын "цэргээр зам бариулна” гэсэн агуулга, мөн чанар, хандлагаараа манай өнөөгийн бодит байдлыг сайтар харгалзсан, маш зөв санаа гэж би үзэж байна. Харин нэр томъёоны хувьд арай хатуудуулсан, түс тас хэлсэн тал бий л байх.

Эдийн засгийг ямар ч ажил хөдөлмөр хийхгүй, хамтын зохион байгуулалт, сахилга батгүйгээр зөвхөн гадаад хөрөнгө оруулалтаар хөгжүүлнэ гэж үзэх болсон ардчилалд нялхарч, эрхэлж, тэнэгэрсэн өнөөгийн бэртэгчин, арчаагүй, хөгийн сэтгэлгээтнүүд сахилга бат, хариуцлага, зохион байгуулалт гэсэн гуравхан зүйлээс үхтлээ айж орилж чарлах нь мэдээж хэрэг.

Эдийн засгийг дайчилна гэдэг бол бусад салбарыг ор тас мартаж, хаяна гэсэн үг биш, мөн зах зээлийн механизмыг огт үл хэрэглэнэ гэсэн хэрэг биш гэдэг нь дэндүү ойлгомжтой. Дэлхий дахинаа эсвэл эдийн засгаа тас дайчилдаг, эсвэл дан ганц зах зээлийн механизмаар хөгжүүлдэг "цэвэр” хөгжил хаа ч байгаагүй. Ер нь бол дайчилгааны эдийн засагт зах зээлийн механизм, үүний эсрэгээр чөлөөт эдийн засагт дайчилгааны элемент ямар нэг байдлаар заавал байдаг аж. Харин алийг нь ямар хэмжээнд байлгаж, ямар үр дүнд хүрэхийг тухайн улс өөрөө мэддэг.

Манай улс төр, эдийн засаг, нийгэм хурц хямралд орсон уу ? Орсон. Манай нийгмийн систем сүйрлийн үеийн төлөв байдал ажиглагдаж байгаа юу ? Байгаа, тэр ч байтугай хэл амаа ололцож, бие биенээ ойлгохоо больсон. Монгол Улсын тусгаар тогтнол, аюулгүй байдалд учрах аюул занал байгаа юу ? Байхаар барах уу, аюул занал нэн ноцтой түвшинд хүрсэн.

Хэрэв дээрх үндэслэлүүдийг зөвшөөрч байгаа ахул манай эдийн засаг, нийгмийг дайчилгааны горимд оруулах үзэл баримтлал яаралтай боловсруулж, энэ чиглэлд ажиллаж үйлдэж эхлэх нь бодит бөгөөд түүхэн зайлшгүй юм. Бүхий л оюун санаа, бие сэтгэлээ нэг хүн мэт хөвчлөн дайчилж чадсан тэр үндэстэн сэргэн мандаж чаддаг юм.

Харин үүнийг яаж эхлэх, яаж хийх нь дараагийн ярианы сэдэв болно. Энэ яриа удахгүй болно гэдэгт итгэлтэй байна.

Судлаач Х.Д.Ганхуяг

“Дайчилгааны эдийн засгийг ухаалаг хэрэгжүүлсэн улс цойлон гарч ирдэг”
Та Like дарж уул уурхайн мэдээллийг өдөр болгон facebook-ээр дамжуулан авах боломжтой


URL


АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Ord.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7711-0505 утсаар хүлээн авна.

Сэтгэгдлүүд:

Сэтгэгдэл нэмэх
Нэр:*
Сэтгэгдэл:
Bold Italic Underline Strike | Align left Center Align right | Insert smilies Insert link URLInsert protected URL Select color | Add Hidden Text Insert Quote Convert selected text from selection to Cyrillic (Russian) alphabet Insert spoiler
Батлах код: *
Шинэ мэдээ
Бие даагчдын баг ба Электорат хөдөлгөөн

Нэг мэдэхэд дараачийн сонгууль ойрхон болжээ. 2020, 2021 онд дахиж сайхан ...

Өнөөдөр, 15:19
ЧИЛИ УЛСТАЙ УУЛ УУРХАЙН САЛБАРЫН ХАМТЫН АЖИЛЛАГААГ ӨРГӨЖҮҮЛНЭ

Монгол, Чилийн анхдугаар зөвлөлдөх уулзалт өчигдөр Сантьяго хотноо болж ...

Өнөөдөр, 14:09
Алтны рояалти 2,5 хувийг сунгах эсэх асуудал дуншсаар байна

 Алтны нөөц ашигласны татварыг 2.5 хувь болгон хөнгөлсөн хүчинтэй ...

Өнөөдөр, 13:21
Улаанбаатар хотын хойд хэсэг хамгийн их утаатай байна

БОАЖЯ-ны харьяа аgаar.mn сайт нийслэлийн агаарын чанарын индексийг ...

Өнөөдөр, 12:36
Баруун аймгуудад шатахууны үнэ хамгийн өндөр байна

Уул уурхай яамнаас шатахууны үнийн цаг үеийн ханшийн талаар мэдээлэл ...

Өнөөдөр, 12:25
Г.Дашдэмбэрэл: Усны хуулиа хэрэгжүүлээгүй байж дахин хууль гаргах гээд байна

2012 онд УИХ-аас Ус бохирдуулсны төлбөрийн тухай хуулийг батлан гаргасан ч ...

Өнөөдөр, 11:18
Холбооны нөөцийн сан бодлогын хүүгээ өсгөхөд дэлхийн 170 орчим валютын ханш сулардаг

Холбооны нөөцийн сан буюу АНУ-ын Төв банк өнгөрсөн сард бодлогын ...

Өнөөдөр, 10:36
ТЭДНИЙ ХЭРЭГ “УТААТАЙ УЛС ТӨР”-ИЙН ДУУЛИАНД ЗАМХРААД ӨНГӨРӨХ ҮҮ?

  Дүн өвлийн утаа савсуулсан улс төрийн хэрүүлд олон нийт ихэд ...

Өнөөдөр, 10:32
АЛТНЫ РОЯАЛТИ 2,5 ХУВИЙГ СУНГАХ ЭСЭХ АСУУДАЛ ДУНШСААР БАЙНА

  Алтны нөөц ашигласны татварыг 2.5 хувь болгон хөнгөлсөн хүчинтэй ...

Өнөөдөр, 10:12
Монгол Улсад хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллаж буй иргэдийн 10.5 хувь нь Австрали

  Манай улсад 95 орны 4.5 мянган иргэн хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллаж ...

Өчигдөр, 16:36
Шивелуч галт уул дэлбэрлээ

  Камчаткийн бүсэд  хамаарагдах Шивелуч галт уул дэлбэрчээ. Галт ...

Өчигдөр, 15:08
БНХАУ зэсийн импортын дээд амжилт тогтоов

  Хятадын хувьд өнгөрсөн оны сүүлээр эдийн засгийн өсөлт нь саарч ...

Өчигдөр, 14:57
ХАМРЫН ХИЙДИЙН ОЙРОЛЦООХ ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙГ ЦУЦАЛЛАА

Дорноговь аймгийн Өргөн,Эрдэнэ сумдын нутагт “Хар тал” нэртэй ...

Өчигдөр, 14:46
Энэ хүнд итгэж болох уу?

Исланд улсын иргэд уурсан бослоо. Ердөө 350-хан мянган хүн амтай Исланд ...

Өчигдөр, 14:43
МОНГОЛЫН ДОВТОЛГООНЫ ҮЕИЙН ТУХАЙ 1293 ОНД ЗОХИОСОН 43 МЕТР УРТ ЗУРАГТ

Зургийн тайлбар: "Монголын довтолгооны үеийн зурагт ном" (蒙古襲来絵詞- Mōko ...

Өчигдөр, 12:39
Асгатын мөнгөний ордын ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙГ “Эрдэнэс Монгол”-д шилжүүллээ

 Монгол Улсын Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаар Баян-Өлгий аймгийн ...

Өчигдөр, 12:26
Дэлхийн зах зээл дээр цэвэр зэсийн ханш буурчээ

 Дэлхийн зах зээл дээр 2018 онд  зэс, газрын тосны үнэ ямар ...

Өчигдөр, 12:21
ХАМРЫН ХИЙДИЙН ОЙРОЛЦООХ ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙГ ЦУЦАЛЛАА

  Дорноговь аймгийн Өргөн,Эрдэнэ сумдын нутагт “Хар тал” ...

Өчигдөр, 12:12
Азербайжан улс манайд дарс нийлүүлэхээр боллоо

Азербайжан улс манайд энэ оны эцэс, эсвэл ирэх жилийн эхнээс дарс ...

Өчигдөр, 11:32
БАЯНХОНГОРТ ЦИАНИТ АЛДСАН "СПЭЙШЛ МАЙНЗ" ХХК НЭРЭЭ СОЛЬЖ, ДҮРЭЭ ХУВИРГАЖЭЭ

  Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын нутагт Цагаан цахирын ордоос алт ...

Өчигдөр, 10:54
Асгатын мөнгөний ордыг ”Эрдэнэс Монгол”ХХК-д шилжүүлнэ

Асгатын мөнгөний ордыг " Эрдэнэс Монгол" ХХК-д шилжүүлэхээр болов. Улсын ...

Өчигдөр, 10:49
БНАСАУ уран баяжуулах хоёр үйлдвэр ажиллуулж байгаа нь тодорхой болжээ

 Өнгөрсөн 2018 онд цөмийн зэвсэг үйлдвэрлэлээсээ татгалзах алхмуудыг ...

Өчигдөр, 10:41
Сергей Паушок "Газпромбанк"-ыг Монголын Засгийн газартай хуйвалдсан хэмээн шүүхэд өглөө

"Бид мөн үнэнч шударга шүүхэд саад болсон Монголын авлигач прокуроруудын ...

Өчигдөр, 10:19
Т.Энхтүвшин: Хамарын хийдэд лиценз авсан компанийн үйл ажиллагааг зогсоосон

Дорноговь аймгийн Засаг дарга Т.Энхтүвшинтэй ярилцлаа. -Дорноговь аймгийн ...

Өчигдөр, 10:19
Т.Ганболд Ерөнхий прокурор М.Энх-Амгалантай холбоотой юу

-Сергей Паушокийн Нью-Йоркийн Дээд шүүхэд гаргасан өргөдөлд юу өгүүлэв- ...

Өчигдөр, 10:12
Бид утуулж, Бээжин Цэлмэв

Улаанбаатар улсын нийслэл үү, үй олноор нь устгах биологийн зэвсэг үү ...

Өчигдөр, 10:06
Гараагаа муу эхлүүлсэн зэсийн ханшийн бариа нь сайн байх төлөвтэй

Дэлхийн зэсийн хэрэглээний 70 орчим хувь нь Ази тивд ногдож буй. Тэгвэл ...

Өчигдөр, 09:50
“Айвенхоу Майнз”-ын хувьцаа эзэмшигч С.Баярцогт Оюутолгойн гэрээнд гарын үсэг зурсан уу?

  Сангийн сайд асан С.Баярцогтыг цагдан хорих шийдвэрийг өчигдөр ...

Өчигдөр, 09:24
Хүүхдүүдийнхээ амийг “утаачид”-аас нэхье

  Утаа, Монголын нийгэмд үхлийн харанга дэлдээд олон жилийн нүүр ...

Өчигдөр, 09:21
Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ

  БАРУУН АЙМГУУДЫН НУТГААР: Солигдмол үүлтэй. Шөнөдөө нутгийн ...

Өчигдөр, 09:08
Монгол банкны ажилтнуудын дураар авирладаг явдал хэрээс хэтэрчээ

Одоогоос хоёр жилийн өмнө Монгол Банкны Тамгын газар Захиргаа Хүний ...

2019 оны 01 сарын 16, 16 цаг 37 минут
С.Баярцогтыг дахин хорих уу

  Сангийн сайд асан С.Баярцогтыг прокурорын байгууллагаас дахин хорих ...

2019 оны 01 сарын 16, 14 цаг 15 минут
Ц.Даваасүрэн: "Оюутолгой"-н эрчим хүчийг 2023 он гэхэд дотоодоос бүрэн нийлүүлдэг болно

Эрчим хүчний талаарх төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн хүрээнд ...

2019 оны 01 сарын 16, 12 цаг 05 минут
2019 оны 01 сарын 16, 11 цаг 16 минут
Л.Болд: М.Энхболд тарчихсан бүлгийг өөрийнхөө хэрэгсэл болгож байна

УИX-ын гишүүн Л.Болдтой ярилцлаа. -Хэдэн сар хуралдаагүй чуулган ...

2019 оны 01 сарын 16, 11 цаг 08 минут
МӨСӨН ДЭЭГҮҮР ЯВАХ, АВТО ТЭЭВЭР ХИЙХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛАВ

  Цаг уурын байгууллагын ирүүлсэн мэдээллээр нэгдүгээр сарын 11-ний ...

2019 оны 01 сарын 16, 11 цаг 05 минут
ШАТАХУУН 100 ТӨГРӨГӨӨР ХЯМДАРСАН Ч ДУУССАН БАЙНА

  Өнгөрсөн онд огцом үнээ нэмсэн шатахуун импортлогч компаниуд ...

2019 оны 01 сарын 16, 10 цаг 18 минут
Зайлсан Монгол

Прокуророос Л.Энхболд, Б.Ундармаа, Г.Солтан, Д.Дамба-Очир нарын дөрвөн ...

2019 оны 01 сарын 16, 10 цаг 09 минут
2019 оны 01 сарын 16, 09 цаг 10 минут
Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ

  БАРУУН АЙМГУУДЫН НУТГААР: Үүлшинэ. Цас орохгүй. Салхи ...

2019 оны 01 сарын 16, 09 цаг 00 минут
ШАТАХУУНЫ ҮНЭ 200-300 ТӨГРӨГӨӨР БУУРАХ НӨХЦӨЛ БҮРДСЭН ГЭВ

  Шатахууны үнэ өнөөдрөөс эхэлж 100 төгрөгөөр нэмж буурсан талаар ...

2019 оны 01 сарын 15, 17 цаг 55 минут
Энэ жил геологийн судалгаанд 24.6 тэрбумыг зарцуулна

 Монгол улс одоогоор 2783.65 тонн алт, 42.1 мянган тонн мөнгө, ...

2019 оны 01 сарын 15, 17 цаг 47 минут
Эрдэс баялгийн нөөцөө нэмэгдүүлэхэд 24.6 тэрбумыг зарцуулна

 Геологийн судалгааны ажилд энэ онд 24.6 тэрбум төгрөг зарцуулахаар ...

2019 оны 01 сарын 15, 17 цаг 45 минут
АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН САЛБАР 18.3 ИХ НАЯД ТӨГРӨГИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН БОРЛУУЛЖЭЭ

  Аж үйлдвэрийн салбарын нийт үйлдвэрлэл 2018 оны урьдчилсан ...

2019 оны 01 сарын 15, 17 цаг 10 минут
Хятадын төмрийн хүдрийн импорт бууралттай гарав

Хятадын Гаалийн ерөнхий газрын мэдээлж буйгаар өнгөрсөн 2018 оны хэмжээнд ...

2019 оны 01 сарын 15, 17 цаг 00 минут
2019 оны 01 сарын 15, 14 цаг 54 минут
Эрдэс бүтээгдэхүүний экспорт 1.1 тэрбум ам.доллараар өсчээ

 Монгол Улс 2018 онд нийт 156 улстай худалдаа хийж, гадаад худалдааны ...

2019 оны 01 сарын 15, 14 цаг 44 минут
БНХАУ-д нүүрсний уурхайн ослоор 21 хүн амиа алджээ

  Өнгөрсөн бямба гарагт БНХАУ-ын Шэньси мужийн нүүрсний уурхайн ...

2019 оны 01 сарын 15, 13 цаг 24 минут
ЯАГААД ОЮУ ТОЛГОЙ ӨНӨӨГ ХҮРТЭЛ БНХАУ-ААС ЦАХИЛГААН АВСАН БЭ

 Шинэ оны босгон дээр "Улаанбаатар хот, 2018 оны арванхоёрдугаар ...

2019 оны 01 сарын 15, 13 цаг 24 минут
2019 оны 01 сарын 15, 13 цаг 20 минут

Санал асуулга

Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?

Зөв
Буруу
Мэдэхгүй

 
Ханшийн мэдээ
Гадаад хувьцаа
Нью йоркын хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
BHP Billiton
Ivanhoe Mines
90.53
23.3
1.44
0.00
Австралийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
General Mining Corp
Aspire Mining Limited
0.145
0.52
0.00
-0.02
Лондонгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Petro Matd Limited
polo Resources Limited
123.5
5.4
0.00
0.02
Хонконгийн хөрөнгийн бирж
Нэр Хаалт Өөрчлөлт
Mongolian Mining Corporation
Mongolia Energy
9.59
1.14
0.00
-0.06
Торонтогийн хөрөнгийн бирж
 
Шинэ бүтээл

"Монголын Геологийн есөн эрхэм" номын нээлт боллоо
Металлын ханшийн мэдээ
Нүүрсний ханшийн мэдээ
Уул уурхайн ТОП 25 компани