Г.ГАНЧИМЭГ

Сонгинохайрхан дүүргийн 32 дугаар хороонд буюу хотын төвөөс буйдхан газарт өнгөрсөн хавар нэгэн үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт эхэлжээ. Өөрийн санхүүжилтээр энэ жилдээ багтаан үйлдвэрийн барилгаа барьж дуусгахаар  төлөвлөсөн ч валютын ханшийн өсөлтөд "өвдөг шороодсон” байна. Тиймээс багахан хэмжээний санхүүжилтийн эх үүсвэртэй болчихвол хөл дээрээ босох боломжтой тус үйлдвэрийн нөхцөл байдалтай ҮХАА-н дэд сайд Б.Цогтгэрэл газар дээр нь очиж танилцсан юм.

Дэлхийн зах зээлд нэг тонн яс 1100-1300 ам.долларын үнэтэй байна. Харин манай улсад үнэгүй шахам эд. Үүнийг соргог мэдэрсэн "Бүрдэн говь” компанийн түүхий яс боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт одоогоор 65 хувийн гүйцэтгэлтэй аж. Энэ нь шаардлагатай санхүүжилтээ олбол энэ жилдээ ашиглалтад орох бүрэн боломжтой гэсэн үг.  Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сараас бараа бүтээгдэхүүнээ татаж, зургадугаар сараас бүтээн байгуулалтын ажлаа эхэлжээ. Хятадаас бүтээн байгуулалтад оролцох ажилчдыг авчрахад бүтэн сар зарцуулсан. Ингэж хугацаа алдсан хэдий ч ажил ахицтай яваа гэдгээ тус компанийнхан учирлав.

"Бүрдэн говь” компанийн түүхий яс боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт 65 хувийн гүйцэтгэлтэй ч валютын ханшийн өсөлтөд "өвдөг шорооджээ”. Одоо 2.2 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийн эх үүсвэр байвал бүх зүйл "ок” болно.

"Бүрдэн говь” ком­панийн ерөнхий захирал У.Баатарсүрэн "Тиймээс манай төсөл 888-д хамраг­даж чадаагүй, үлдчихсэн юм. Хятадаас ирсэн ин­женер, техникийн ажил­чид үйлдвэрийн тоног төхөө­рөмжийг бүрэн угсарч, гадна талын барилгажилтын аж­лын дуусгах гэрээтэй. Бид одоо­гоор гадна талын тоосгон ха­шааг тооцолгүйгээр үйлд­вэрийн бүтээн байгуулалтад 1.8 орчим тэрбум төгрөг зар­цуул­сан. Дийлэнх нь үйлд­вэрийн тоног төхөө­рөмжид зориулагдаад байна. Хүн харахад энгийн үйлдвэр хэр нь өндөр даралтын уураар ажилладаг том тогоо­­нууд суурилуулдаг. Буруу суурилуулбал дэл­бэрэх аюултай” хэмээн үйлдвэрийнхээ бүтэц, зохион байгуулалтыг танилцууллаа.

Манай улсад ихэвчлэн анхан шатны боловсруулалт хийдэг ясны жижиг үйлд­вэрүүд бий. Өөрөөр хэлбэл, цуглуулсан ясаа жижиглэн бутлаад экспортод савлан гаргадаг. Харин тус үйлд­вэр эцсийн бүтээгдэхүүн үйлд­вэрлэх зорилттой ажил­лаж байгаа юм. Ясыг боловс­руулах явцад химийн хортой нэгтгэл гарахгүй. Үйлд­вэрлэлийн үйл явц нь энгийн. Түүхий эдээ эхлээд угааж жигнэнэ. Болсон ясыг цааш нь ялган тээрэмдэх аж. Ингээд ясны тос болон үнс, гурил үйлдвэрлэнэ. Ясны тосоороо саван, шампунь хийж, үнсээр нь сайн чанарын шаазан, керамик эдлэл, гоёл чимэглэл, бэлэг дурсгалын бүтээгдэхүүн урлана. Мөн гадаадаас нэмэлт тэжээл нэрээр өчнөөн "ногоон”-оор худал­дан авч буй кальцийг ч үйлдвэрлэх боломж бий юм байна.  

Үйлдвэр ашиглалтад орс­ноор 60 гаруй хүн ажлын байр­тай болно. Тэнд ажиллах мон­гол залуучууд одоо хятадын мэргэжилтнүүдээс турш­лага судлан дадлага хийж буй юм билээ. Тус үйлдвэр бүрэн хүчин чадлаараа ажил­­лабал өдөрт 36 мянган тонн яс боловсруулах боломж­той аж. Харин тус үйлдвэрийнхний тоо­цоогоор өдөрт 20 мянган тонн яс боловсруулж, 4000 тонн тос үйлдвэрлээд 5000 га­руй ам.долларын ашиг олохоор төлөвлөжээ.

Одоо 2.2 тэрбум төгрөг байхад л тус үйлдвэрийн өмнө тулгамдсан асуудал "ok”. ҮХАА-н дэд сайд Б.Цогтгэрэл "Сүүлийн үед яс боловсруулах үйлдвэр барья гэсэн 5-6 компани бий. Их олон компани байвал зах зээлээ булаалцалдана. Тогтвортой үйлдвэрлэл эрхлэх нөөц бүрдүүлэхэд хүртэл хүндрэл үүсч болзошгүй. Тийм учраас бид хамгийн түрүүнд ажиллаж эхэлж буй 1-2 үйлдвэрийг дэмжих хэрэгтэй гэдэг байр суурьтай байгаа. "Бүрдэн говь” компани Зас­­гийн газраас зарласан хөтөл­­бөрүүдэд оролцож ам­жаа­гүй, хоцорчихсон юм бай­на. Гэхдээ энэ хугацаанд зүгээр суугаагүй юм билээ. Тиймээс "Тэвдэж явахад тэв­нээр тусла” гэгчээр бид шинэ тутам байгуулагдаж буй үйлдвэр гэхээсээ илүү ажил нь нэлээд урагштай явчихсан ч тусламж дэмжлэг хэрэгтэй байгаа үйлдвэрийг дэмжих зайлшгүй шаардлагатай. Энэ асуудлыг шийдвэр гаргах төвшиндөө ярилцана” хэ­мээн амлав. Өөрөөр хэлбэл, бага­хан дэмжлэг үзүүлэхэд цааш нь амиа аваад явчих үйлд­вэрүүдээ дэмжих цаг ирэх бололтой.

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин