УИХ-ын даргын тушаалаар Тавантолгойн гэрээний төслийг дүгнэх ажлын хэсэг өнгөрсөн долоо хоногт байгуулагдсан. Учир нь сайн гэрээ, муу гэрээ гэх маргаан нийгэмд хөвөрсөөр байна. Энэ бүхний эцэст иргэд хэн нь зөв яриад байгааг ойлгохоо байх нь. Асуудлыг хурдан шийдэхгүй бол нийгмийн талцал ч өрнөж болзошгүй юм.

Зарим мэргэлжилтнүүдийн үзэж буйгаар Тавантолгойг яаруулж байгаад өөрсдийн талд ашигтай нөхцөл байдлыг бүрдүүлэх гэж байгаа аж. Ойрын хэдэн жилдээ дэлхий нийт нүүрсний хэрэглээнээс татгалзаж чадахгүй. Тэрхүү хэрэглээ нь байнга байна. Тиймээс үнэ цэнээ алдахгүй. Сайн бодож тунгааж байж асуудлыг шийдэх нь зүйтэй гэсэн байр суурьтай байгаа.

Энэ талаарх санааг Либерти Партнерс компанийн гүйцэтгэх захирал Ч.Ганбат ийнхүү илэрхийлжээ. Тэрээр "Зохиомол айдсыг бий болгоод байгаа юм. Өнөөгийнхөө эрх ашгаар явж болохгүй, Засгийн газрын дөрвөн жилийн хөтөлбөрийн хэмжээнд сэтгэж, баялаг руугаа дайрч боломгүй байгаа юм” гэв. Магадгүй бид орд газруудаа эргэлтэд оруулахын тулд бусдын өмнө бөхөлзсөөр эдийн засаг маань бусдын хараат болоход ч ойрхон байгаа гэдгийг Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн гуай илэрхийллээ. Тэрээ "эдийн засгийн тусгаар тогтнолоо алдчихаад байна” гэсэн хатуухан үгийг чулуудав.

Тавантолгойн асуудлаар анхнаасаа М.Энхсайхан сайдтай маргаж ирсэн хүн бол А.Гансүх юм. Тэрээр Тавантолгойн асуудлаар "Гэрээнд зааснаар "Энержи ресурс" компани төмөр замын тээврийн тариф, тээвэрлэх тоо хэмжээг өөрөө тогтооно. Гэрээнд байгаа ноцтой заалтууд нь өөрсдийн бүх эрх, ашиг сонирхол, дэд бүтцийг хөрөнгө оруулагч, санхүүжүүлэгчид барьцаалах замаар шилжүүлэх эрхтэй байгаа. Шууд хөрөнгө оруулагч, санхүүжүүлэгчид шилжиж болохоор байна. "Энержи ресурс" компанийг гуравдагч өөр компаниар сольж болохоор байгаа юм. "Энержи ресурс" компани бүгдийг нь барьцаанд тавьж зээл авчихаад зээлээ төлөхгүй, санаатай юм уу, санаагүй үйлдлээр гэрээгээ зөрчихөд эрх нь өөр хүнд шилжихээр гэрээнд заачихаад байна.

Дөрөвдүгээр сарын 3-ны өдрийн гэрээнд ҮАБ, Батлан хамгаалахтай холбоотой шийдвэр гаргавал Засгийн газар гэрээ зөрчсөнд тооцно гэчихсэн байсан. Шаардлагатай хэмжээгээр гадаад ажилчид оруулж ирэхээр байсан. Үүнийг болохгүй гэхэд дараагийн гэрээнд уг заалтыг авчихаад ороод ирсэн Ерөнхийдөө гэрээг шүүмжлэх тусам сайжирсан.

Агаарын бохирдлын төлбөрийг жилд 15 сая ам.долларыг төлөхөөр байсан. 30 жил гэж бодохоор 450 сая ам.доллар болно. Үүнийг тусгаж өгөхөөр болсон.

Чалкогийн 142 сая ам.долларын өрийг авахаар болсон. "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн өрийг яагаад төлөхгүй байгаа юм бэ гэдгийг ярьсан. Чалкогоос бусад этгээдэд 400 орчим сая ам.долларыг мөн л төлүүлэхээр болсон” гэв.

Тэрээр алдаатай гэрээ учраас ахиж нягтлах ёстой гэсэн байр суурин дээрээ хатуу зогсож байгаа нэгэн.

Тавантолгойн орд газар 6.5 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй гэж тогтоогдсон. Үүнийг 15 ам.доллараа бодоход 97.5 тэрбум ам.доллар болж байна. 97 тэрбумынхаа 10 хувьд зээл авахад 9.7 тэрбум ам.доллар. 9.7 тэрбум ам.доллараар энэ төсөл явах гээд байгаа юм. 9.7 тэрбум долларыг буцааж төлөхдөө 50 доллараар бодоход 20 сая тонн нүүрс болно. Бид үүнийг 10 жил төлөөд дуусчихаж байгаа юм.

Хятадын төрийн өмчит компанийг уг төсөлд сонгож авсан гол нөхцөл нь Хятадын төмөр замаас гадна тус компани өөрийн гэсэн төмөр замтай. Тэрхүү төмөр замаар дамжуулан манай улс нүүрсээ далайн чандад буюу гуравдагч оронд гаргах боломжтой гэж хөрөнгө оруулагчид тайлбарлаж байгаа. Тэрхүү төмөр зам нь Ганц мод хилийн боомтод тулж ирээд буй аж. Үүнтэй төмөр замаа холбож чадвал тээвэрлэлтий зардлыг асар их хэмжээгээр хэмнэх боломжтой юм.

Тэгвэл тээврийн асуудал дээр талууд мөн л өөр өөр байр суурь илэрхийлсээр байна. Тодруулбал М.Энхсайхан сайдын ярьсан төмөр зам нь Хятадаас мөнгө зээлээд хятад ажилтнуудаар бариулаад, зээлсэн мөнгөө буцааж ажилчдын цалин болгож өгөх аж . Мөн дээрээс нь өмчлөлөө 60 жил гээд оруулчихсан байгаа юм.