Ангол, Нигери, Судан зэрэг Африкийн газрын тос экспортлогч орнууд олборлолтын орлогоо хөрөнгө оруулалт татах, үйлдвэрлэлийн салбараа төрөлжүүлэх зэрэг эдийн засгийн тогтвортой өсөлт үүсгэхэд зарцуулахын оронд салхинд цацаж байгааг Mo Ibrahim Foundation-ий судалгааны тайлан батлав. Тус сан Африкийн орнуудын засаглалын индекс боловсруулахад шаардлагатай өгөгдөл цуглуулсаар арав гаруй жил болж байна. Судалгаанаас үзвэл, Африк тивийн газрын тос экспортлогч 14 улс ерөнхий засаглал, үйлдвэрлэлийн төрөлжилт зэрэг олон үзүүлэлтээр сүүлийн арван жилд арагш ухарчээ.

Тус тивийн газрын тос экспортлогч орнууд эдийн засгаа ганц төрөлд дагнах бус, олон төрөлд салбарлуулан хөгжүүлэх чадварын индексээр авч болох 100 онооноос дөнгөж 2.9-ийг авлаа. Энэхүү индекс нь газрын тосноос орж буй өгөөмөр хишгийг эдгээр орон хэрхэн үргүй зарцуулж буйн тод жишээ болохоор байна. Төрийн өмчийн компаниудын үйл ажиллагааны ил тод байдал, бизнесийн орчин, дэд бүтцийн чанараар нь хэмждэг "Тогтвортой эдийн засгийн боломж ” гэсэн индексээр эдгээр орон бүгд олигтой оноо авч чадсангүй.

"Энэ их орлогыг ухаалаг зарцуулах талаар даанч бэлтгэлгүй улс юм” хэмээн тус сангийн шинжээч Сиф Хейде-Оттосен дүгнэж байна. Гэтэл тус тив дэх газрын тосны баялаггүй улсуудын эдийн засаг өнгөрсөн арван жилд хавьгүй сайжирч, эдийн засагт бүх нийтийн оролцоо, хүний эрх, хүний хөгжил зэрэг олон индексээр урагш ахижээ. Газрын тос экспортолдоггүй орнуудын ерөнхий засаглалын индекс 52.3 буюу экспортолдог орнуудынхаас бараг 10 оноогоор илүү байгаа. Газрын тос экспортлогч орнууд уг үзүүлэлтээр 43.5 оноо авчээ. Нийт оноо сайтай эхний 10-т Маврики, Ботсвана, Гана, Руанда, Сенегал зэрэг улс орж байгаа юм.

Африк тивийн 54 улсаас 33 нь 2007 оноос хойших арван жилд авилга, хүнд суртлын үзүүлэлтээр өмнөхөөсөө дордлоо. Харин тоон болон мэдээллийн технологийн дэд бүтцийн индекс эрс сайжирчээ. Энэ нь гар утасны хэрэглээг дагалдан олон төрлийн үйлчилгээ ашиглах боломж бүрдсэнтэй холбоотой.

"Хар” тивд хамгийн сайн үзүүлэлттэй улс Руанда болж байна. Тус улсын Ерөнхийлөгч, авторитар удирдагч Пол Кагамегийн Засгийн газар олон улсын доноруудын дэмжлэгт тулгуурлан эдийн засгаа хөгжүүлэхэд анхаарч ирсний үрээр нийт индекс өссөн байна. Харин Өмнөд Африк шилдэг 10 улсад багтсан ч зарим үзүүлэлтээр мөн л ухрав. Ерөнхийлөгч Жэйкоб Зумагийн засаглалын үед төрийн байгууллагуудын би е даасан байдал суларсан нь ухралтын шалтгаан. Африкийн харьцангуй сайн эдийн засагтай улсын нэг Гана ч зэрэг буурлаа.

Олборлох нөөц ихтэй орнуудад авилга, хуудуутай менежмент илүү байгааг тод харуулсан энэхүү судалгаа нь Африк тивд "Баялгийн хараал” туссан хэмээн үздэг явдлыг үнэмшилтэй болгож өгөв. "Бид бүгд Нигерид газрын тос гэж нэрлэдэг хар тамхинд донтсон улс” хэмээн Нигерийн парламентын спикер Димежи Банколе тайлбарласан байна.

Хөрөнгийнхөө тодорхой хэсгийг Африк тивийн засаглалыг сайжруулах үйлсэд зориулдаг, Суданы үүрэн холбооны тэрбумтан Мо Ибрахим хэвшил болсон "Aфрик сэргэж байна” хэмээх уриаг байнга өөнтөглөгч нэгэн. Үүний оронд "Афро-реализм” гэсэн нэр томьёо үнэнд илүү нийцнэ хэмээн тэрбээр үздэг. Юутай ч ерөнхий засаглалын үзүүлэлт сүүлийн арван жилд Африкийн 54 орны 37-д дээшилсэн нь урамтай хэрэг хэмээн судлаачид үзэв. Засгийн газар нь иргэдийнхээ тусын тулд бага ч болов сайн зүйл хийсэн хэмээн Африк тивийн хүн амын 70 хувь нь үзэж байгааг дээрх үзүүлэлт харууллаа хэмээн тайланд өгүүлжээ.

Баталгаатай өгөгдөл цугларах хэрээр судалгааны индекс шинэ шалгуураар баяжиж явдаг. Анх 2007 онд 58 байсан шалгуур үзүүлэлт энэ онд 95 болжээ. Ардчилал, засаглал, эдийн засгийн нөхцөлийг иргэд хэрхэн үнэлж байгааг тооцоолдог пан-Африкийн судалгааны сүлжээ болох Afrobarometr-ийн өгөгдлийг ч дээрх судалгааны тайланд хавсаргадаг юм.

"Хуримтлуулсан өгөгдөл найдвартай бол тодорхойлох бодлого ч баталгаатай болно” хэмээн Mo Ibrahim Foundation-ий ерөнхий захирал Натали Делапальме өгүүлж байна.

Дэвид Пиллинг