Уул уурхай хөгжиж байгаа оронд байгалийн баялагтай бүс нутаг хөгжил, хохирол аль алийг нь үүрэх магадлал өндөр байдаг. Үүний нэг  жишээ нь Дорноговь аймгийн Айраг сум болоод байгаа аж. Тус сумын нутагт жоншны уурхай олон учраас түүнийгээ дагасан баяжуулах үйлдвэрүүд ч хүрээгээ тэлэх хандлагатай болжээ. Айраг сумын төвд буюу айлуудын суурьшлын бүсээс 300 метрээс нэг км зайд "Янь Тай уул”, "Хурд газар” ХХК, таван км дотор "Хэрлэн импекс” ХХК 2011 оноос, "Айраг металлург их фрофект”, "МДМУ” ХХК 2011 он, "Алтраг ахас” ХХК 2012 он, "Мон уул” ХХК 2016 оноос баяжуулах үйл ажиллагаагаа эхэлсэн байна.

Айраг сумын иргэдийн төлөөлөл, "Эх орон хамтын хүч”, "Хил хязгааргүй алхам” Төрийн бус байгууллагын төлөөллүүд хэвлэл мэдээллийнхнээр дамжуулан төр засгийн удирдлагуудаас Айраг сумын  төвд үүссэн нөхцөл байдалд анхаарал хандуулахыг хүслээ. Өнөөдөр /2018.10.08/ тэд мэдээлэл хийв. БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай "Янь Тай уул” компани сумын төвд буюу айлуудаас 300-хан метрийн зайд баяжуулах үйлдвэр ажиллуулдаг аж. Химийн бодистой хог хаягдлаа сумын иргэдийн ахуйн хог хаягдлын цэг дээр хаядаг нь иргэдийг химийн хортой агаараар амьсгалах, хортой орчин нөхцөлд амьдрахад хүргэсэн гэж нутгийн иргэд ярьж байна. Иргэд, Төрийн бус байгууллагынхныг баяжуулах үйлдвэрийн хашаанд оруулдаггүй тул нисдэг төхөөрөмжөөр (дрон) авсан зураглалаар үйлдвэрийн хашаанд химийн бодистой ус, хаягдал нь ил, хашаагаа тойруулж хуурай хог хаягдлаа хараа хяналтгүй хаядаг нөхцөл байдлыг ажиглажээ. 

Долоо хоногийн турш хоолой бачуурсан агаараар амьсгалсан

Баяжуулах үйлдвэрүүд 4000 мянга орчим хүн амтай Айраг суманд хөгжил аврах уу, хүн амынх нь эрүүл амьдрах орчинд сөрөг нөлөөлөл нөмрүүлэх үү гэдэгт иргэд нь эргэлзээд эхэлжээ. Өнгөрсөн хавар Айраг сумын  төвийн иргэд долоо хоногийн турш хоолой бачууруулсан үнэр бүхий агаараар амьсгалсан тухай "Хил хязгааргүй алхам” Төрийн бус байгууллагын тэргүүн Н.Баярсайхан хэлж байв. Сумын төвийн баруун  буюу салхин талд  "Хур газар" компани баяжуулах үйлдвэрлэл явуулдаг. Баяжуулах үйлдвэрүүд химийн бодис, газ ашигладаг. Эдгээрээс үүдсэн хортой агаараар  долоо хоногийн турш амьсгалсан байх хэмээн таамаглаж байгаа ажээ. Манай улсад  бүртгэлтэй жоншны 20 баяжуулах үйлдвэрийн зургаа нь Айраг суманд байдаг.

Нутгийн иргэд өдгөө Төрийн бус байгууллагынхан баяжуулах үйлдвэрүүдийг сумын төвөөс нүүлгэх эсвэл Айраг сумын төвийг  аюулгүй орчинд нүүлгэх үү гэсэн шаардлага, сонголтын өмнө иржээ. Хүн амынх нь 50 хувь буюу 2000 гаруй нь 0-18 насны хүүхэд, залуучууд юм байна. Аймаг, орон нутгийн удирдлагуудад  удаа дараа санал, хүсэлт, шаардлага тавьсан  ч үл хэрэгсэн Айраг сумын төвийн иргэдийн аюулгүй орчинд амьдрах эрх удаан хугацаанд зөрчигдсөөр ирсэн гэдгийг дээрх байгууллагын төлөөлөл ярив. 

Өргөдлийн байнгын хороонд хүсэлт хүргүүлжээ

Айраг сумын иргэд, төрийн бус байгууллагуудаас УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хороо, Засгийн газрын холбогдох албан тушаалтнууд, гишүүд, сайд нарт ханджээ. Айраг суманд үйл ажиллагаа явуулж байгаа зургаан баяжуулах үйлдвэрийн Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээнүүдийг дахин нягтлах, "Янь Тай уул” компанийн байгаль орчинд үзүүлсэн экологи, эдийн засгийн хохирлын үнэлгээг хийхийг Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамнаас шаарджээ.

Мөн баяжуулах үйлдвэрийн химийн бодисын  хэрэглээ, хууль зөрчиж хаясан хог хаягдлаас сумын төвийн иргэдэд үзүүлсэн эрүүл мэндийн  нөлөөллийг тогтоох, салбарын яам, мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас Нийтийн сонсгол хийх зэргийг шаардлагад тусгаж, УИХ, Засгийн газарт хүргүүлэхээр болсон байна. Мөн "Янь Тай уул” компанийг өөрийн зардлаар Айраг сумын иргэдийг эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулахыг хүсч буйгаа илэрхийлсэн юм.

Д.Дамдин

www.zindaa.mn