Чарли Роүз: Энэ бол Сингапурын "Цагаан ордон” гэж нэрлэгддэг байшин бөгөөд Ерөнхийлөгч нь энд амьдардаггүй онцлогтой. Харин би энд Ли Куан Юи, орчин үеийн Сингапур хотыг үндэслэгч, эдийн засгийн хувьд Азидаа цөөхөнд орох хүчирхэг улсуудын нэг болгосон, түүний тухай шүүмжлэгчид "Залуу байх үед нь Сингапурыг хөгжүүлэхээс өөр сонголт байгаагүй” гэж ярьдаг. Би түүнтэй 3 дахь удаагаа уулзаж байгаа маань энэ бөгөөд одоо тэр 88 настай, болгоомжтой алхдаг нэгэн болсон байна. Түүний 63 настай эхнэр Чью нь өнгөрсөн жил таалал төгссөн аж.

Харин түүний ганц хүү одоогийн ерөнхий сайд бөгөөд Сингапурын Eрөнхийлөгч ч гэж нэрлэгддэг нэр хүндтэй нэгэн. Би түүнтэй ярилцлага хийх явцдаа дэлхийн өнөөгийн байдал, АНУ, Хятад, Ойрхи Дорнод, Ази, Сингапурын тухай  түлхүү ярилцсан. Тэрээр амьдралынхаа өнгөрсөн болон ирээдүйн талаарх олон дурсамжийг бидэнтэй хуваалцсан. Бид яриагаа түүний ярих дуртай сэдвээс эхлүүлсэн юм.  

Ч.Р: Арабчуудын тухай та юу гэж боддог вэ?       

Л.К.Ю: Араб миний мэдэхийн үл анзаарагдам хүчирхэг гүрэн. Тэд улсаа жижиг мужаас том гүрэн болтол хөгжүүлж чадсан нь үнэхээр гайхалтай санагддаг. Араб үндэстэн  дотроос хамгийн их асуудалтай улсууд бол Мaрокко, Тунис, Египет. Тэр дундаас Египет илүү үндсэрхэг улс. Тэнд ардчилсан нийгэм гэсэн ойлголт байдаггүй ч чөлөөт сонголтыг эрхэмлэдэг. Тиймээс эдгээр улсуудад төрийн тэргүүнээ даруй өөрчлөх шаардлага гарч ирж байгаа нь тэр. Шинээр улсаа хөгжүүлэх, эдийн засгийн шинэ загварыг бий болгох нь тулгамдсан асуудлуудынх нь нэг. Тэдгээр улсууд хэвийн хөгжилдөө орох хүртлээ нилээн бэрхшээлтэй учирна. Ялангуяа цэрэг армийн болон энгийн иргэдийн дунд зөрчилдөөнтэй асуудлуудыг нэг тийш нь болгохгүй л бол тэр шүү дээ. Учир нь тэнд гарсан хувьсгал улам эрчээ авч байгаа. 

Ч.Р: Яг юу болсон юм бэ?

Л.К.Ю: Юу болох вэ дээ . . .

Ч.Р: Та тэнд гарсан хувьсгал улам эрчээ авч байгаа гэж бодож байгаа юм байна. Египетэд уу эсвэл . . . ?  

Л.К.Ю: Египет яасан гэж?       

Ч.Р: Египетэд гарсан хувьсгал ерөнхийлөгчийн сонгуулиас үүсэлтэй юу эсвэл иргэд нь зориудаар үймээн самуун дэгдээгээд байна уу?  

Л.К.Ю: Үгүй, үгүй тийм биш. Муслим шашинтангууд үргэлж нэг нэгнээсээ хараат байдаг. Хязгаарлагдмал ертөнцөд чөлөөт сонгууль явуулна гэдэг тийм ч амар юм биш. 

Ч.Р: Исламын хязгаарлагдмал ертөнцийн тухай та юу гэж боддог вэ?    

Л.К.Ю: Исламын шашинтай олон улс байдаг. Гэхдээ миний өмнө дурдсан улсуудад хувьсгал хийхэд их төвөгтэй байдалд байдаг.

Ч.Р: Тэд Исламын шашинтай учраас байнгын баригдмал байдалд байдаг гэж үү?   

Л.К.Ю: Үгүй, тийм биш, тэднийг ингэж буруугаар ойлгож болохгүй. Тэд шинээр бий болж байгаа, эдийн засгийн өсөлт, ажлын байрны асуудал, ёс заншилтай холбоотой сөрөг талууд ч бий. Үүнийг бас үгүйсгэж болохгүй юм.

Ч.Р: АНУ-ын ерөнхийлөгч өөрсдийн эрх ашгийг хүчээр тулгадаг гэж та боддог уу?    

Л.К.Ю: Франц улсын жишээн дээр харья л даа. Ерөнхийлөгч Саркози аливаа шийдвэрээ бусдад хэзээ ч тулгадаггүй. Тэр юу хийхээ сайн мэддэг хүн. Бусдын саналыг сонсож байж дараагийн асуудлаа шийддэг хүн шиг санагдсан.  

Ч.Р: Тэр бусдыг сонсохдоо сайн гэж үү?    

Л.К.Ю: Тийм ээ, миний бодлоор тэр бусдыг сонсож чаддаг төдийгүй ямар шийдвэр гаргахаа маш сайн мэддэг.

Ч.Р: Тэр хэзээ ч АНУ-ынх шиг үйлдэл хийхгүй гэж үү?  

Л.К.Ю: Тэр бүхэл бүтэн улсыг удирддаг. Тиймээс ингэж хэлж болохгүй. Тэгвэл толгой нь юмтай гэж хүн болгон бодох болно. Улс төрийн тодорхой нөхцөлд тохирсон ямар ч шийдвэрийг гаргаж болох юм. Зарим тохиолдолд тэр хэний ч хүсээгүй шийдвэрийг гаргаж ч болно. Таашгүй юм.  

Ч.Р: Хоёулаа буцаад АНУ-ын ерөнхийлөгчийн тухай ярилцья. Бид эхлээд Ливийн асуудалд тайван замаар хандаж байсан ч байдал улам хурцдахад энхийг сахиулахаар оролцохоос өөр аргагүй болсон. Харин Бахрейн асуудалд хэзээ ч оролцохгүй гэж мэдэгдсэн. Тэгэхээр энэ хоёр асуудал тухайн нөхцөл байдлаас хамааралтай биш гэж үү?       

Л.К.Ю: Үгүй, үгүй,

Ч.Р: Хэнд ч ойлгомжтой, хүлээж авууштай биш байна гэж үү?   

Л.К.Ю: Үгүй, үгүй. Би Саудын Араб, Бахрейн, Ливи улсуудын тухай сайн мэднэ. Энд тэс ондоо хоёр өөр зүйлийн тухай ярих хэрэгтэй болно. Ливи нь бие даасан төрийн засаглалтай бол Саудын Араб нь хаант засаглалтай. Ард олныхоо төлөө багагүй зүйл хийсэн мундаг хаант засаглалтай. Бахрейн бол хаант засаглалтай ч төрийн зүгээс хагас оролцоотой улс. Эндээс хамгийн ойлгомжтой зүйл бол тэдний улс төрийн засаглал өөр өөр байгааг харж болно. Саудын Арабын хувьд хамгийн том, нөлөө бүхий хаант засаглалтай улс болсон. Тэд Арабын бусад улсуудад жинхэнэ үлгэр дууриалал болсон улс. Аль ч талаараа, улс төр, эдийн засаг гээд. Нэгдсэн нэг захиргаанд байна гэдэг сайн талтай. Саудын Араб, Ливи хоёрыг хэзээ ч хооронд нь харьцуулж болохгүй. Кадаффийн засаглалд муу зүйл байгаагүй. Тэр улсаа төдийгээс өдий зэрэгтэй болгосон гавьяатай хүн. Үүнийг хэн ч үгүйсгэж чадахгүй. Харин удаан хугацаанд төр барьсан нь хүмүүсийг залхаасан хэрэг. 

Ч.Р: Түүнд суудлаасаа огцрох ямар ч шалтгаан байхгүй гэсэн үг үү?     

Л.К.Ю: Ард түмнийхээ өөдөөс буу шагайна гэдэг түүнийг огцроход хангалттай шалтгаан болно. Гэхдээ түүнд сонголт байгаагүй байх л даа.

Ч.Р: Буу шагайхаас өөр аргагүй байдалд хүргэсэн гэж үү?  

Л.К.Ю: Яг тийм. 

Ч.Р: Үүссэн асуудлыг өөрөөр шийдвэрлэх арга байгаагүй гэж үү?     

Л.К.Ю: Хэл амаараа учраа ололцдог үе өнгөрсөн. Хэн ч түүнийг сонсохгүй.

Ч.Р: 2011 онд АНУ-ын байр суурь ямар байна гэж та боддог вэ?   

Л.К.Ю: Тэргүүлэх үүрэгтэй

Ч.Р: Тэргүүлэх гэнэ ээ?   

Л.К.Ю: Тийм ээ. Учир нь нөлөөгөө одоо ч хадгалсаар байна. Хятад улсыг эдийн засгийн хөгжлөөр 2-рт ордог том улс гэдгийг мэднэ. Тэд аливаа зүйлд зорилготой ханддаг ч олон улсад үүссэн маргаантай, ээдрээтэй асуудлуудыг шийдвэрлэхэд "дүлий” хэвээр л  байна. Нэг үгээр огт оролцохыг хүсдэггүй.   

Ч.Р: Та түрүүн Хятад улс "зорилготой” ханддаг гэж хэллээ. Зорилго гэдэг аливаа зүйлийг хамгийн хүчирхэг болгодог гол зүйл.     

Л.К.Ю: Тэд ямар зорилготой байгааг бид одоо харахгүй ч ирээдүйд мэднэ

Ч.Р: Тэдний зорилгын мөн чанарыг танихад хэдэн жил хэрэгтэй гэж та бодож байна. 10, 20, эсвэл 5 жил үү? Улс болгон Хятадыг эдийн засгийн хувьд хүчирхэг гүрэн гэж боддог.    

Л.К.Ю: Технологийн ертөнцөд хэдэн жил байх нь огт хамаагүй. Хятад улс хичнээн хүчирхэг болсон ч ард нь ямагт АНУ байх болно. Ийм байлаа гээд тэд хоорондоо дайтахгүй нь тодорхой. Хамтран сансарыг эзэмших гэж оролдвол харин өөр хэрэг шүү. 

Ч.Р: АНУ, Хятад улс хоёрын хооронд үл ойлгогдом, битүүлэг нэг тийм харьцаа байдаг. Тэр юу вэ? Энэ тухай хоёр талын аль нь ч ил гаргаж ярих дургүй байдаг ш дээ.     

Л.К.Ю: Сансарыг хамтран эзэмшихэд юу тохиолдохыг би хэлж мэдэхгүй юм.

Ч.Р: Миний сонирхож байгаа зүйл бол тэр учир битүүлэг хандлага.    

Л.К.Ю: Харилцаанд байдаг учир битүүлэг хандлага. Тийм ээ. Миний бодлоор Хятад улс АНУ-ын эдийн засаг, бизнесийн орчин, түүнийг хэрхэн удирдаж явуулдаг, шинэ техник, технологийн хөгжил гэх мэт бүхэлдээ санхүү эдийн засагтай холбоотой бүх зүйлсийг мэдэхийг хүсдэг байх. Энэ бүхнийг сайн ойлгож чадвал хөгжлийнхөө 10, 20 жилийг алгасана гэсэн үг. Харин АНУ-ын тухайд тэд хэзээ ч өөрсдийнхөө өрсөлдөгч нарт техник, технологи, эдийн засаг, бизнесийн нууцаа дэлгэхгүй. Энэ хоёр ашиг сонирхол ямагт эсрэгцэлтэй байх учраас үл ойлгогдом хандлагыг төрүүлдэг байхыг үгүйсгэхгүй. Тэгэхээр АНУ зарим нэг зүйлсийг хүлээн зөвшөөрөх хүртэл Хятад улс тэвчээртэй хүлээх хэрэгтэй.   

Ч.Р: Тэд өнөөдөр яг юу хийж байгаа вэ? Ху Жинтаогийн үе Дэн Сяопаний үеэс ялгаатай ямар нэг зүйл байна уу?    

Л.К.Ю: Хэдийгээр Дэн Сяопэний үеэс хойш шинэ үеийнхэн, шинэ иргэншилтэй болсон ч ямар ч өөрчлөлтийг би харахгүй байгаа. Улс төрийн тухайд Дэн аугаа удирдагч. Харин Ху Жинтао аугаа удирдагч байж чадсангүй. Улс төрийн үзэл нь ч тэр. 

Ч.Р: Би Хятадын тухай бичсэн нэг нийтлэл уншиж байсан. Түүнд Ху Жинтаогийн өмнөх удирдагчид түүнийг сонгохоос өөр сонголт байгаагүй. Учир нь тэр тухайн цаг үеийнхээ хамгийн шилдэг, нөлөө бүхий хүн байсан гэж.   

Л.К.Ю: Тэгэлгүй яахав. Ху Жинтао Түвдийн бодлого дээр хатуу байр сууринаас ханддаг байсан цорын ганц хүн. Энэ л түүнийг төрийн нарийн бичиг болоход нөлөөлсөн байх.

Ч.Р: Гэхдээ Зян Зэминь түүнд дуртай байгаагүй. . . Ху Жинтаод    

Л.К.Ю: Хүн дургүй зүйлээ хүртэл хийх хэрэг гардаг шүү дээ.

Ч.Р: Танд түүний ямар бодлого таалагддаг байсан бэ? 

Л.К.Ю: Үзэл бодолдоо ямагт үнэнч байдаг, Хятадыг олон улсад илүү найрсаг байдлаар гаргаж ирсэн нь. Ху Жинтаогийн хийж чадах зүйл энэ л байсан байх.  

Ч.Р: Яагаад?    

Л.К.Ю: Өөр юу ч хийж чадаагүй хүн. Чадах ч үгүй байсан биз. Бусдад хэр эелдэг гэдгээ харуулна гэдэг сайн зүйл биш гэж үү? Гэхдээ тэр инээмсэглэлийн цаана юу нуугдаж байгааг хэн ч таамаглаж чадахгүй. Өөрөөс нь өөр.

Ч.Р: Та өнөөгийн Хятадын удирдагчдаас хэнийг илүү гэж боддог вэ?    

Л.К.Ю: Надад хэн нэг нь таалагддаг байх ёстой гэж үү

Ч.Р: Таалагддаг хүн байх л ёстой.     

Л.К.Ю: Хятадын удирдагч нараас надад хамгийн их таалагддаг нь . . .

Ч.Р: Одоогийн      

Л.К.Ю: Надад хамтран бизнес хийх хүсэлтэй нэг л хүн байдаг. Тэр бол Ван Чишан.

Ч.Р: Би таныг ингэж хэлнэ гэж бодож байлаа. Тэр нэг ярилцлагандаа 65-тай гэж хэлсэн байдаг.    

Л.К.Ю: Би хүмүүсийг сонгодог байсан бол түүн шиг туршлагатай, ардчилсан үзэлтэй, өөрийн үзэлдээ үнэнч, зарчимч, зөв шийдвэр гаргадаг, Хятадыг олонд таниулж чадах тийм л хүнийг сонгох байсан.

Ч.Р: Тэр Бээжингийн олимпийг амжилттай зохион байгуулж байсан байх аа?

Л.К.Ю: Тэгэлгүй яахав.

Ч.Р: Та түүнийг дээшээ дэвших хүн гэж боддог уу?

Л.К.Ю: Аан

Ч.Р: Тэр албан тушаал дэвших болов уу?    

Л.К.Ю: Дэвшилгүй яахав. Тэр бол гаргууд удирдах авьяастай.

Ч.Р: Одоогийн эдийн засгийн загвар ирээдүйд эрсдэл дагуулах болов уу?    

Л.К.Ю: Хятад уу?

Ч.Р: Олон улс Хятадыг хүчирхэг эдийн засагтай гэж боддог.    

Л.К.Ю: Үгүй дээ, социалист өмч хэзээ ч хувийн болж чаддаггүй. Жишээ нь чи улсынхаа ажлыг хийхээр шөнө дунд 1, 2 цагийн үед дандаа босож чадах уу?

Ч.Р: Чадахгүй.    

Л.К.Ю: Мэдээж хэрэг чи маргааш өглөө нь тогтсон цагтаа ажилдаа явж, тогтсон хөлсөө авна. Чиний гэх хөрөнгө тэнд байхгүй л бол чи хүний ажлыг сэтгэлээсээ хийж өгөхийг хүсэхгүй. Дургүй чинь хүрвэл чи зүгээр л хаяад явж бас  болно.

Ч.Р: Тийм ээ.    

Л.К.Ю: Тиймээс л би хувийн хэвшлийн хөрөнгө биднийг сайн сайхан амьдрал руу хөтлөхөд улам хариуцлагатай болгож өгдөг гэдэгт итгэдэг.

Ч.Р: Сингапур ямар хөрөнгөтэй орон бэ?     

Л.К.Ю: Хувийн хэвшлийн хөрөнгө илүү давамгайлсан орон.

Ч.Р: Илүү давамгайлсан гэж үү?   

Л.К.Ю: Бид бүх зүйлээ АНУ-аас сурсан азтай хүмүүс. Бидэнд бусдаас суралцахаас өөр ямар ч хөрөнгө байгаагүй. Дараа нь сурснаа арилжаан дээр хэрэгжүүлсэн. Юу ч үгүй хоосноос хэрхэн хөрөнгөтэй болох аргыг түлхүү хайцгаасан. Олон жилийн өмнө бидний хийсэн зүйл ашгаа өгөх тэр үед бид жинхэнэ хөгжлийнхөө загварыг тодорхойлсон.  Одоо бол томоохон компаниуд, Сингапурын агаарын авиа компаниуд бүгд хувийн мэдэлд байдаг.