-"Шилдэг агентлаг тод­руулах аян”-ы хү­рээнд Зас­гийн газрын агент­ла­гуудын чиг үүргийг олон нийт тодорхой түвшинд мэддэг боллоо. Танай бай­гуул­лагын хувьд Цөмийн энергийн тухай хуульд заас­наас өөрөөр ямар чиг үүрэгтэй ажилладаг тухай яриагаа эхэлье?
-Манай байгууллага дээрх хуульд заасанчлан төрсөөс цацараг түвшний цөмийн энергийн салбарт баримтлах бодлогыг хэрэгжүүлэх, цө­мийн шинжлэх ухааныг дэмжих хөтөлбөрийг хэрэг­жүүлэх, цөмийн болон цац­рагийн аюулгүй байдлыг хангах үүрэгтэй ажилладаг.

-Өнгөрсөн онд Олон улсын атомын энергийн бай­­гууллагын гишүүн болс­ны 40 жилийн ой тохиосон байх аа?
-Тиймээ. Бид энэ бай­гууллагатай олон жилийн туршид нягт хамтын ажил­­лагаатай байсаар ир­сэн. Олон улсын атомын энер­гийн байгууллагын ерөн­хийлөгчөөр Японы иргэн Юки Амано ажилладаг. Тэр ч утгаараа өнгөрсөн жил тэмдэглэсэн ойн үеэр бид түүнтэй уулзаж өнгөрсөн 40 жилийн хугацаанд юу хийж гүйцэтгэсэн тухайгаа санал солилцсон. Энэ уул­залтын үеэр Юки Амано манай улсад хэрэгжүүлж буй төсөл хөтөлбөрүүд маш амжилттай буюу 92 хувьтай байгааг сайшаагаад, цаашид энэхүү ажиллагаагаа улам бэхжүүлэх зөвлөмжийг өг­сөн. Уг нь тус байгуул­ла­гаас анагаах ухаан, хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэрийн гээд олон салбарт төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг.

-Гэхдээ энгийн иргэд тэр бүр мэддэггүй шүү дээ?
-Ер нь Цөмийн энергийн газар гэхээр цөмийн болон амомын цахил­гаан станц, уранд мал хордсон гэх зэр­гээр л ярьдаг.
Үнэндээ эдгээрээс гадна нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд оруулж буй хувь нэмрийг нь мэддэггүй. Тий­мээс энэ тал дээр бид маш нээлттэй, иргэдийн хүссэн мэдээллийг түргэн шуурхай өгөхийн тулд ажилладаг.

-Цөмийн энергийн газ­рын бүтэц, бүрэлдэхүүн хэр хүрэлцээтэй байдаг вэ?
-Засгийн газрын тог­тоо­лоор манай албан хаагч­­дын тоог 96 байхаар заа­­­сан. Үйлчилгээний алба­ныхантай ний­лээд 100 гаруй ажиллагсадтайгаар үйл ажил­лагаагаа явуулж байгаа. Орон нутаг бо­лон дүүргүүдэд бусад агент­лаг­тай адил хэлтэс, газар гэж байдаггүй.

-Танай байгууллагад "Авлигад өртөж болзошгүй албан тушалтнуудын жаг­саалт” гэж байдаг. Үүнийг өнгөц харвал тухайн нөх­рийг хардаж байгаа мэт санагдсан?
-Манай байгууллага хуулийн дагуу цацраг идэвхит ашигт малтмалын хай­гуулын тусгай зөвшөөрөл олгох бүрэн эрхтэй. Гэхдээ Ерөнхийлөгчийн 184 дүгээр зарлигийн дагуу өнөөдрийн байдлаар ямар нэгэн тусгай зөвшөөрөл олгогдоогүй. Энэ­хүү тусгай зөвшөөрлийг Цацраг идэвхит ашигт малт­малын хэлтэс олгодог. Тий­мээс тус хэлтсийн ажилч­дын нэрсийг жаг­саасан байдаг.

Мөн Цөмийн болон цацрагийн хяналтын газар бидний өдөр тутмын цөмийн технологийн хэрэглээний явцад гардаг тусгай зөв­шөөрлийг олгож, хяналт тавьдаг. Өөрөөр хэлбэл цөмийн болон цацрагийн хяналтын байцаагч нар эмчилгээний буюу шүдний рентген аппарат хэрэглэх зөвшөөрөл олгож, тэдгээрт хяналт тавьдаг. Таны хэлж буй жагсаалт бол ажилчдаа хардах бус авлигаас ангид байх урьдчилан сэргийлэх арга гэж хэлж болно.

-Өдөр тутмын цөмийн технологийн хэрэглээ гэж яг юуг хэлдэг юм бэ?
-Энэ талаар дэлгэрэнгүй ярина гэвэл маш өргөн хүрээтэй олон сал­барын асуудлыг хамааруулах шаард­­лагатай болдог. Товч­хондоо бол Цө­мийн тех­нологийг эрүүл мэндийн салбарт л гэхэд хурц саа өвчин, ДОХ-оос шалтгаалсан сэтгэцийн өвчин, гэмт­лийн дараах тархи хөдлөлтийн хам шинж, олон голомтот цус харвалтын голомтыг оношлох, шүдний зураг авах зэрэгт ашигладаг.

Мөн хавдар судлалын чиглэлээр хавдрын байрлал, үе шатыг тодор­хойлох, үсэрхийллийн байрлалыг ил­рүүлэх, эмчилгээний үр дүнг хянах, хавдраас шалтгаалсан ясны өвчнийг багасгах, тодорхой хавдрын хэмжээг хэмжих гэх мэтэд хэрэглэнэ. Гэмтэл судлах зорилгоор ясны далд гэмтэл буюу спортын гэмтлийг тодорхойлох, ясны ургалт зогсоох, өвдөлтийг намдаах, остеомиелит оношилгоонд ашигладаг. Түүнчлэн бөөр­ний бо­лон зүрх судасны өвчин, уушгиний өвчлөлийн үед ч хэрэглэддэг.

-Зөвхөн эрүүл мэндийн салбарт ингэж ашигладаг гэхээр ач холбогдлын хувьд өндөр гэдэг нь илэрхий юм. Харин хөдөө аж ахуйн салбарт хэрхэн ашигладаг юм бэ. Одоогоор бол уранд мал хордсон гэж л яриад байгаа шүү?
-Дээр хэлсэнчлэн цөмийн технологи гэхээр л атомын бөмбөг, цахилгаан станц гэж ойлгох нь өрөөсгөл явдал. Сая би эрүүл мэндийн салбарт чухам юунд ашигладаг тухай хэлсэн. Үүнтэй адил бүх салбарыг дэлгэрэнгүй хэлвэл нэлээд цаг хугацаа орох байх. Гэхдээ хөдөө аж ахуйн салбарт хэрхэн ашиг­ладаг вэ гэдгийг хэлж болно. Жишээлбэл, ургамлын шинэ сорт гарган авах, малын үүлдэр угсааг сайжруулахад генетикийн судалгаа хийх, хөрсний үржил шимийг болон ус цэ­вэршүүлэх, ургацын ча­­нарыг сайжруулах, өвчин үүсгэгч бактерийг устгах вакцин үйлдвэрлэх, хадгалах хугацааг уртасгаснаар соёо­лолт муудалтаас сэр­гийлэх, бордоо гарган авах, хортон шавжийг устгах, хөрсний элэгдэл, гүний усны судалгаа хийх зэрэгт ашиглаж байна.

Мөн геологи, уул уурхайн салбарт л гэхэд төрөл бү­рийн ашигт малтмалын үндсэн орд, нөөц, дагалдах элементийн, газрын тосны хайгуул зэрэгт өрөмдлөг хийсэн цооногт геофизик судалгаа хийх, нүүрс, газрын тосны үе давхарга, түүний нягт, чанар, цооногийн ха­наны бетоны бэхжилт зэр­гийг тодорхойлох, бая­­­жуулах боловсруулах үйлд­­вэрүүдийн процессыг хя­нах гэх мэт үйл явцад хэ­рэглэдэг.

Түүнчлэн эрчим хүч, аж үйлдвэр, хил гаалийн хяналт, аюулгүйн үзлэг шалгалт, археологийн түү­­хэн дурсгалт, ховор олд­воруудын насыг тогтоох, машины дугуйны бат бөх чанарыг нэмэгдүүлэх, аливаа материалын эдэлгээг уртасгах зорилгоор өнгөлөх, лакдах зэрэг энгийн өдөр тутмын хэрэглээнд байнга ашиглагддаг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
 

Ж.Нарангэрэл

Эх сурвалж: morningnews.mn