Өнгөрсөн бямба гаригт Засгийн газрын хуралдаан боллоо. Салбарынхаа асуудлыг хэлэлцүүлж байгаа ихэнх сайд нар асуудлуудаа ойлгомжтой томъёолж сэтгүүлчдэд мэдээлэв. Ганцхан Зам тээврийн яамны асуудал л "нууц асуудал" хэмээн томъёологдов. Нэгэн удаа тэр яамны сайд "Далайд гарцгүй орны төмөр замын асуудал нууц байдаг" гэж номчирхсон удаатай.

    Нууц асуудал, энгийн иргэн битгий хэл мэргэжлийн сэтгүүлчид хэлж болдоггүй нууц хэлэлдэх ёстой асуудал мөн үү. Бид (монголчууд) ойлгох ухаангүй ард түмэн юмуу.

    За хэрхэн хэлэлцэх нь тактикийн асуудал гэж бодьёо. Бидэнд үр дүн чухал.

    Өнөөдөр төмөр замын бодлогын хэрэгжилт нь манайд хэрхэн нөлөөлөв?

1. Монголын нүүрсний экспортыг байхгүй болгосон. Бууруулсан биш, бүүр байхгүй болгосон. Үүнийг ойлгоход маш хялбар.

     ОХУ-ын нүүрсний нөөцийн 90 хувь нь манай хойд хэсэгт байдаг. Өөрөөр хэлбэл Монголын нүүрс нь Оросын нүүрсний шууд өрсөлдөгч. Өөрсдийн нүүрсийг экспортонд гаргах бололцоог хаагаад, хүний нүүрсийг хөхүүлэн дэмжсэн бодлого болсон.

    ОХУ-ын нүүрсний экспортын өсөлтийг харьяа. 1994 оноос хойш 20 сая тонноос 100 сая тонн хүртэл өссөн. Одоо ч гэсэн өсч байгаа.

    Энэ талаар олон баримт дурдаж болно. Гэхдээ хамгийн аюултай нь Хятадын энэ салбарын хөрөнгө оруулалт манайхыг тойроод ОХУ, Киргиз гэх улс руу чиглэсэн. Явсаар байгаад хамгийн том зах зээл болсон БНХАУ нь өөрийн хөрөнгө оруулсан газраасаа нүүрсээ авна гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой.

    Хэдхэн жилийн өмнө "нүүрсний Кувейт" болно гэж хөөрж явсан бид өнөөдөр энэ мөрөөдлөө мартах хэрэгтэй боллоо.

    Нүүрсний арилжааны хамгийн чухал хэсэг нь тээвэрлэлтийн, эсвэл ложистикийн зардалдаа байдаг. Нэг талаас өөрөө үнэ багатай бараа, нөгөө талаас тээвэрлэхэд хэцүү бараа. Олон улсын төмөр замын тээврийн гэрээнд нүүрсний тээвэрлэлтэд нэг хувийн алданги тооцно гэсэн байдаг.

    30 сая тонн нүүрс тээвэрлэхэд 300 мянган тонн нүүрс манай байгальд шингэнэ гэсэн үг. Хүнд даацын төмөр зам бариад нэг цуваа нь 100 мянган тонн нүүрс ачна гэхэд гурвн цуваа нүүрс салхинд хийснэ гэсэн үг.

    Ийм төрлийн ачааг бид заавал шилжүүлэн ачна гэж байгаа. Манай геополитикийн бодлогын хэрэгжилтийн дагуу. "30 сая болон түүнээс дээш хэмжээний нүүрс нурмаг ачаа шилжүүлэн ачдаг байгууламж энэ дэлхий дээр байдаггүй. Хэн ч барьж байгаагүй. Хэр их хөрөнгө оруулалт шаардагдахыг хэн ч мэдэхгүй.

    Хамгийн гол нь яах гэж бид энэ царигийг зөрүүлж байна. Хэнд хэрэгтэй юм бэ?

    Саяхан болж өнгөрсөн төмөр замын ачаа тээврийн хэлэлцээрийн үед Оросын төмөр замуудын тавьсан илтгэлийг харцгаая. 2013 онд Зайбальск өртөөгөөр зөвхөн 3,7 сая тонн нүүрс тээвэрлсэн байна. Энэ нь Замын- Үүдээс том өртөө.

2. Гашуунсухайтын төмөр замын тухай.

    Ийм нэртэй компани байгуулсан нь В.И.Лениний 1904 онд бичсэн "Алхам урагш, хоёр алхам хойшоо" гэдэг түүний намын хямралын тухай бичсэн зохиолыг тун санагдуулж байна. Гэхдээ манай нөхцөлд бол энэ нь зөвхөн хагас алхам урагшаа.

    1949 оны гэрээгээр бид УБТЗ- ыг байгуулсан. БНХАУ-тай байгуулсан 1955 оны протоколоор бид Замын-Үүдийг Эрээнтэй холбосон. Өнөөдөр бид Хятадын нүүрсний худалдаачин компанид өөрийн нутагт баригдах төмөр замын 49 хувийг өглөө. Одоо энэ шинээр байгуулагдсан компанийн захирлаар нэгэн хятад хүн ирж сууна. Манайхан дотроо хуйвалдаад, бие биеэнээ үгүйсгээд ажил явуулдаггүй учир заавал хятад хүнийг даргаар нь тавина.

    Өнөөдөр геополитик гээд гацаанд орсон төмөр замын асуудлыг хөдөлгөсөн алхам болсон. Гэхдээ энэ үйлдэл нь манай улсыг БНХАУ-тай төрийн түвшинд тохиролцох боломжийг хаагаад хаялаа. Асуудал нь урагшилсан ч гэсэн стратегийн хувьд энэ бол маш том алдаа. Үүнийг манай хойч үе мэдрэх болно.

    Энэ төмөр зам 100 хувь монгол аж ахуйн нэгжийнх байж болох байсан. Түүнийг бид гацаасан. Тэгээд гаргасан ганц шийдэл нь энэ үү. Үнэхээр өрөвдөлтэй юм боллоо.

    3. Гадаад хүнтэй амьдрах, гадаадын нөлөөнд байх.

    Саяхан манай УИХ гадаад хүнтэй гэрлэсэн хүний эрхийг хязгаарлах тухай маш идэвхтэй хэлэлцлээ. Хүн хэнтэйгээ амьдарч байна тэр бол тухай хүний хувийн асуудал. Үүнээс илүү чухал зүйл нь гэвэл хэн ямар гадаад улсын нөлөөнд байна гэдгийг тогтоох. Гадаад улсад ашигтай бодлого хэрэгжүүлдэг улстөрчдийг Монголын төрөөс зайлуулахгүй бол бид хэзээ ч өөддөхгүй, хэзээ ч хөгжихгүй.

    Талаар нэг болсон нүүрсний мөрөөдлөө голд дүрд тоглосон хэдэн хүний харийн улсын төлөө гайхамшигтай ажилласанд нь баяр хүргээд, иймэрхүү бодлогыг олж хардаггүй улстөрчдийнхээ харалганыг хараагаад үлдэхээс өөр арга зам алга боллоо.