Ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг шинээр олгохыг хориглосон 2010 оны шийдвэрээ цуцалснаар хайгуулын тусгай зөвшөөрөл дахин олгож эхлэхээр болоод байгаа билээ.

Эрх баригчид 2010 оны хоригийг тавихдаа нэрлэж байсан шалтгаануудаас "цүнхний лиценз” гэгчийг үгүй хийх” гэсэн ганц нь олон нийтэд нэлээд тод сонсогдоод бусад ач холбогдлын талаар төдийлэн их яригдаагүй. Нэг их яригдаагүй үлдсэн тэр олон шалтгаан нэг нь үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал байсан юм.

Гадны их гүрнүүд жижиг орнуудыг хагалан бутаргах замаар идэш хоолоо болгодог. Хагалах өгөөш нь юу ч байж болох боловч ихэвчлэн үндэстэн хоорондын сөргөлдөөн, шашин хоорондын зөрчлийг дэвэргэж амжилтад хүрсэн байдаг. Мөн тухайн улсын сөрөг хүчний мөнгөнд дуртай нөхдийг уургалж, дарангуйлгчийг устгаж, ардчилсан шинэ нийгэм байгуулж өгнө хэмээн хульхин дээр нь цэцэг ургуулдаг. Ирак, Ливи, Өмнөд Суданы жишээнээс үүнийг харж болно. Иракт анх Саддамыг унагаж, ардчиллыг тогтооход тусална гэж цэрэг оруулаад, хожим нь лалын шашны шийт, суннит гэсэн хоорондоо зөрчилтэй хоёр шашны урсгал байдгийг ашиглан цаашдын замыг нь алдуулсан. Ливид лалын хөлсний цэргүүдээр одоо ч гэсэн дайн тулаан хийлгэж, эвдэн сүйтгэсээр байгааг бид харж байна.

Ирак, Ливид дайн дажны хөлд эвдэж сүйдсэн барилгуудыг дахиж босгоод л байгаа ч энэ нь гадны зээлээр барьж байгаа бөгөөөд оронд нь юу өгч байгаа нь дэндүү ойлгомжтой байдаг. Суданд гэхэд байгалийн баялагтай хэсгийг нь хүчээр тасалж аван Өмнөд Судан гэх шинэ улс байгуулсан. Дараа нь үндэстэн хоорондын зөрчлийг нь хэрхэн өдөөж байгааг бүгд хараад сууж байна. Энэ бүнийг яриад байгаагийн учир нь, уул уурхай нь монголчуудыг дээрх маягаар хагалан бутаргах шалтгаан олж магадгүй шүү гэж сэрэмжлүүлэх гэсэндээ юм.

Монгол Улс бол нэг үндэстний орон. Дотроо олон ястантай ч нэгнийгээ алж хядах хэмжээнд хүртлээ харилцаа нь хурцадахаргүй. Шашны хувьд хэзээнээ олон шиашинд нээлттэй хандаж ирсэн учраас энэ тал дээр ч гадны өлн нүдтэнгүүдэд ашиглачих юм байхгүй гээд хэлчихэд болно. Харин уул уурхайн хувьд ийм аюул дагуулж болзошгүй гэдэг нь өнгөрсөн хугацаанд хангалттай харагдсан шүү дээ.

Гол нууруудын хөдөлгөөний Ц.Мөнхбаярыг олонд танигдаад эхлэнгүүт гадны нэг шар толгойтой нөхөр "Олон улсын шилдэг байгаль хамгаалагч” ч билүү, өргөмжлөлийг багагүй хэмжээний бэлэн мөнгөтэй хамт өгчихөж багаа юм. Тэр байгууллагыг нь судлаад үзэхээр ямар зорилготой нь тун ч хардлага төрүүлмээр байдаг. Ц.Мөнхбаяр мөнгөтэй болоод илүү том хэмжээнд хөдлөх боломжтой болсон.

Яаж хдөлсөн гэдгийг нь бүгд мэдэж байгаа. Муу санаатай нөхдүүд энэ явдалд монголчууд ямар хариу үйлдэл үзүүлэх нь вэ гэдгийг ажиглачихсан л байгаа. Тиймээс зарим нэг УИХ-ын гишүүн төр засгийн түвшинд асуудал дэгдээж, өмгөөлж хамгаалж гүйх шаардлагагүй байсан гэж боддог. Уул уурхайгаар дамжуулж төрийг нь ч ганхуулж болох нь гэдэг сул талаа бид харуулчихсан. Францын хөрөнгө оруулалттай "Арева”-гийн асуудал байна. "Кожеговь” байгаль орчинд аюулгүй аргаар олборлолт хийдэг гэж барим тавим нотолдог ч мал үхээд, хүн амьтан хордоод байдаг. Ийм асуудлаас болж зарим газар жижиг мөргөлдөөн байнга гарч байгааг бид өдөр болгон шахам сонсч, харж байгаа шүү дээ.

Магадгүй, энэ мөрглдөнөөс болж нэг өдөр олон хүний амь эрсдэж ч мэднэ. Гэтэл хорлон сүйтгэгч нөхдүүд гол усанд хор хийгээд зориудаар хутган үймүүлсэн байвал яах вэ гэдэг асуулт бас зүй ёсоор гарч ирнэ. Одоогийн Монгол орны газар нутгийн 7-8 орчим хувь буюу 12 сая га талбай хайгуулын тусгай зөвшөөрөлтэй байгаа. Шинээр 31 сая га-д зөвшөөрөл өгөхөөр 43 сая га буюу 430 мянган км2 нутаг байгуулын тусгай зөвшөөрөлтөй болчихно гэсэн үг.