Манай улстөрчдийг орондоо орох сөхөөгүй уралцаж байх зуур БНХАУ нүүрсний импортын татвараа нэмчихлээ. Коксжих нүүрсэнд гурав, эрчим хүчний нүүрсний тонн тутамд зургаан хувийн импортын татвар ногдуулсан нь энэ сарын 15-наас хэрэгжиж эхлэв.

БНХАУ-д нүүрс экспортолдог Индонезоос бусад оронд хамааралтай энэ шийдвэрт Австралийн нүүрсний компанийнхан Засгийн газартаа хүчтэй реакц үзүүлсний үр дүнд Хятадын талтай тохиролцож, энэ оны эцсээр хоёр улсын хооронд Чөлөөт худалдааны гэрээ байгуулмагц татварыг цуцлах шийдэлд хүрээд байна.

Ингэснээр Хятадын топ импортлогч болох ОХУ, Америк, Канад, Монгол гэсэн орнууд дээрх татварыг төлөх болоод байгаа юм. Энэ нь жилээс жилд экспортын хэмжээгээ нэмж буй ч зарлага нь орлогоосоо хэтрэхээ больсон Монголын нүүрсний салбарт Австралиас дутахааргүй хүнд дарамт ирэх нь тодорхой. Ялангуяа коксжих нүүрсэнд тавьсан гурван хувийн татвар нь дэд бүтэц, ложистик муутай манай орны хувьд тонн тутамд дунджаар нэг ам.долларын ачаалал үүсэхээр байна. Энэ нь ойрын хоёр жилдээ буюу Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замыг ашиглалтад оруулахаас нааш нүүрсний салбар нэгмөсөн сөхрөөд уначихгүй бол өндийх боломжгүй гэж мэргэжилтнүүд үзэж буй.

Ирэх онд 20 сая тонн нүүрс экспортлох таамагтай. Гэтэл төлөвлөсөн хэмжээнийхээ талд нь ч хүрэхгүй нүүрс экспортолж, төсөвт тусгаснаас хоёр дахин бага үнээр нийлүүлж, алдагдлаа нөхөх ямар ч боломжгүй байгаа ийм үед тонн тутамд нэг ам.долларын татвар төлнө гэдэг нүүрс экспортлогчдыг унасан дээр нь дэвсэлсэнтэй ялгаагүй цохилт юм. Коксжих нүүрсний үнэ 70 ам.долларт хүрч байсан үе бий. Гэтэл өнөөдөр тонн нь 30-35 ам.доллар болтлоо навс уначихаад байна. Цаашдаа ч Хятадын зах зээлийн үнэ ханш, эрэлт нийлүүлэлт хэрхэн өөрчлөгдөхийг таашгүй. Хэдхэн жилийн өмнө Хятадын тал нүүрсний импортыг дэмжиж, татваргүй болгож байлаа. Харин одоо 70 гаруй хувь нь алдагдалтай ажиллаж уналтад орсон дотоодынхоо нүүрсний салбарыг дэмжих бодлого баримталж энэхүү татварыг тогтоож байгаа юм. Энэ татвар импортын хэмжээнд ч нөлөөлнө. Ийм тохиолдолд өнгөрсөн хоёр жилд манай улсын нийт экспортын 40 хувийг дангаараа эзэлж байсан нүүрс 25-30 хувь хүртэл буурах магадлалтайг мэргэжилтнүүд онцолж байна.

Цаашид Хятад улс нүүрсний хэрэглээгээ багасгаж, нүүрсний импортод тавих шаардлагуудаа улам өндөрсгөнө гэсэн таамаг байгаа. Ингэснээр дэлхийн нүүрсний хамгийн том зах зээл Хятадад нүүрс нийлүүлэх өрсөлдөөн улам ширүүснэ. Харин энэ өрсөлдөөнийг манайх давж чадах болов уу? Эрх баригчид нүүрснээс орж ирэх мөнгийг тооцоолдог. Ямар хэмжээний зардлаар олборлолт явуулж, тээвэрлэлтэд хэчнээнийг нь зарцуулдаг, хэд нь экспортлогчдод ашиг болж үлддэгийг сонирхдоггүй. Нүүрсний салбар гэхээр л мөнгөний уурхай мэт санаж, төсөв мөнгө шаардлагатай болмогц л татвар, хураамжийг нь хүссэнээрээ нэмдэг.

Үүний ачаар л сүүлийн хэдэн жилд эдийн засгаа аргацааж, цалин тэтгэврээ тавьж ирсэн. Харин одоо нүүрсний салбарт төр засгийн дэмжлэг хэрэгтэй боллоо. Нүүрсний үнэ тэнгэрт хадаж, эрэлт хэрэгцээ нь дундаршгүй мэт байсан сайхан цагт байж болох бүх л татварыг энэ салбарынханд ногдуулсан. Одоо нөхцөл хүндэрсэн, ашиг олох нь байтугай алдагдалтай ажиллаж буй энэ үед нь ч тэр татварууд хэвээрээ байгаа. Хэрэв энэ хэвээр үргэлжилбэл гадаад, дотоодын татварын дарамт Монголын нүүрсийг улам л үнэгүйдүүлж мэдэх нь. Тиймээс манай төр, засаг одоо дотоодынхоо нүүрсний экспортыг дэмжих ямар нэг зохицуулалт хийх шаардлагатай тулгараад байна.

Австрали шиг Хятадын Засгийн газрын түвшинд яриа хэлэлцээр хийх юм уу, эсвэл нүүрсний экспортын татваруудаа эргэж нэг харах цаг болсон талаар ч салбарынхан нь хэлж байна. Хятадын Засгийн газар дотоодын нүүрсний компаниудынхаа нөөц ашигласны төлбөрийг бууруулах замаар татварын хөнгөлөлт үзүүлж нүүрсний салбараа сөхрүүлчихгүй, хамгаалж ирсэн. Гэтэл манайх нийт экспортын 40 хувийг бүрдүүлж буй нүүрсний салбараа хамгаалах нь байтугай Засгийн газар нь бужигнаантай, яам нь сайдгүй болсноор нүүрсний салбарт нүүрлэсэн энэ хүндрэлд анхаарал хандуулах эрх мэдэлтэн алга. Ашигт малтмалын газар болон салбар эрхэлсэн яамныхны хувьд энэ асуудалд одоогоор анхаарал хандуулах сөхөөгүй, Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүний өөрчлөлтийг хүлээсэн, тодорхойгүй байдалтай байна. Ийм үед УИХ-ын дарга З.Энхболдын БНХАУ-д хийж буй албан ёсны айлчлал өчигдөр эхэллээ. Айлчлалын хүрээнд УИХ-ын дарга БНХАУ-ын дарга Си Зиньпинд бараалхана.

Хоёр орны парламент хоорондын хамтын ажиллагааны шугамаар УИХ-ын дарга айлчилж байгаа ч улс орны эдийн засагт чухал нөлөөтэй нүүрсний салбарыг хамарсан энэ асуудалд Хятадын талын анхаарлыг хандуулна гэсэн хүлээлт үүсээд байна. Ямартай ч Засгийн газар бүтэц, бүрэлдэхүүний асуудал энэ сардаа багтаж шийдэгдэхгүй гэсэн мэдээлэл байна. Тиймээс шинэ сайд томилогдож, засгийн ажил жигдэрч, БНХАУ-ын Засгийн газартай хэлэлцээр тохиролцоонд хүртэл Хятадын талд импортолсон нүүрсэнд татвар төлөх нь нэгэнт тодорхой болоод байна. Харин энэ ачааг үндэсний компаниуд хэдий болтол үүрч дийлэх бол...

Д.ОЮУН-ЭРДЭНЭ

http://mongolnews.mn/1cg1