"Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн Зүүн Цанхийн ордын тонн нүүрсний үнэ 22 ам.доллар болж унав. Энэ бол Монголын Засгийн газрын Хятадын төрийн өмчит "Чалко” компанитай хийсэн гэрээний дагуу тогтсон үнэ.

Манай Засгийн газар иргэдэд бэлэн мөнгө тараах зорилгоор 2011 онд "Чалко” компаниас 250 сая ам.долларын зээл авсан. Дараа нь нэмж 100 сая "ногоон” зээлж, энэ өрийг "Эрдэнэс Тавантолгой” компани нүүрсээр төлж барагдуулах үүрэг хүлээсэн юм. Нийт 350 сая ам.долларын өрийг барагдуулахаар тус компани сүүлийн гурван жил ажиллалаа.

Эхэндээ нэг тонн нүүрсээ 70 "ногоон”-оор үнэлэн нийлүүлж байсан. Хятадын зах зээлд нүүрсний ханш буурах тусам гэрээний үнэ "гулссаар” байв. Эцэст нь дээрх үнэ тогтсон хэрэг. "Эрдэнэс Тавантолгой”-н захирал Я.Батсуурь их хэмжээний алдагдал үүсэхээс айгаад "Чалко”-д нүүрс нийлүүлэхээ зогсоолоо. Өрийг бэлнээр төлөх нь ашигтай гэж тэрбээр дуугарсан удаатай. Үүнтэй давхцаад "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн менежментийг стратегийн хөрөнгө оруулагч сонгох замаар хувийн хэвшилд шилжүүлэх тухай яриа чих дэлссэн.

Ингээд Засгийн газар Тавантолгойн ордын талаар авах зарим арга хэмжээний тухай 268 дугаар тогтоолыг баталж, "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн менежментийг хувийн хэвшилд хариуцуулах замыг заалаа. Тогтоолын амин сүнс нь мэргэжлийн багтай үндэсний хөрөнгө оруулагчаар "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийг удирдуулж, богино хугацаанд Тавантолгойн орд газарт нүүрс боловсруулах үйлдвэр, Тавантолгой-Гашуунсухайтыг холбосон төмөр замын суурь бүтцийг тавиулах юм.

Мөн "Эрдэнэс Тавантолгой”-н өр төлбөрийг ч хариуцуулах заалт бий. Бодлогын чанартай энэ хөзрийг Засгийн газрын тэргүүн биш, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж атгаж суугаа гэх. Хоёр тэрбум орчим тонн коксжих нүүрсний нөөц эзэмшдэг "Эрдэнэс Тавантолгой”-г хэнд мэдүүлэх вэ. "Эрдэнэс Тавантолгой” компани "Чалко”-д 115, Хөгжлийн банкинд 200, арилжааны банкуудад 80 сая орчим "ногоон”-ы өртэй. Нийт 395 сая ам.долларын өртэй гэсэн үг. Тэднийх жилд 20 сая тонн нүүрс угаах хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулах техник, эдийн засгийн үндэслэл боловсруулсан.

Тус угаах үйлдвэр нь 570 сая ам.долларын өртгөөр босно. Нойтон баяжуулах технологитой үйлдвэр байх бөгөөд Балгасын улаан нуураас ус татахаар төлөвлөжээ. Усан хангамжийн байгууламж барихад 110 сая "ногоон” зарцуулна. Үүнээс гадна хөрөнгө оруулагч тал Тавантолгой-Гашуунсухайтыг холбосон төмөр замын суурь бүтэц барих үүрэг хүлээнэ. Үүнд 800 сая ам.доллар шаардлагатай. Манай Засгийн газар урьдчилгаа төлбөр нэхэж магадгүй.

Хөрөнгө оруулалт, өр нийлээд 1.75 тэрбум ам.доллар болно. Дор хаяж, 1.5 сая ам.долларын бэлэн хөрөнгийн баталгаа гаргах компани сонгогдох болов уу. Тогтоолд үндэсний хөрөнгө оруулалт давамгайлсан компанид менежментийг хариуцуулахаар заасан. Энэ шалгуурыг Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Монголиан майнинг корпорэшн” (ММС) компани л хангахаар байгаа.

Сүүлийн таван жил Монголын нүүрсний салбарт тогтвортой ажилласан, Монголчууд хувьцааных нь хяналтын багцыг эзэмшдэг, боловсруулах үйлдвэртэй компани МMC-гээс өөр үгүй. Ерөнхийлөгчийг ММС-д "Эрдэнэс Тавантолгой”-г өгөхөөр Засгийн газрыг лообийдсон гэж ярих "бор шувуу” олон байна. Ер нь Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж төр бизнестэй байх ёсгүй гэж үздэг. Энэ үзэл бодлоо олонтаа илэрхийлж байсан. ММС хөрөнгө оруулалтын 51 хувийг гаргадаг юм байж. Харин 49 хувьд нь хөрөнгө оруулах зөвшөөрлийг Хятадын "Шинхуа энержи”, АНУ-ын "Пиибоди энержи” зэрэг өмнө нь энэ ордод ажиллах сонирхлоо илэрхийлсэн зургаан компанид олгосон.

Нэр дурдсан хоёр компанийн Монголын нүүрсний салбарт ажиллах сонирхол хэвээр байгаа. Харин бусад нь нүүр буруулсан гэж ярьж буй. Хөрөнгө оруулагчид шийдвэрээ энэ сард багтаан дуулгах учиртай. Хугацаа ч тулав. "Пиибоди энержи”-ийнхнээс хөрөнгө оруулах эсэхийг сонирхвол шийдвэрээ нууцалж байна. Харин "Шинхуа энержи” хөрөнгө оруулах сонирхлоо ил илэрхийлж байгаа. Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замыг тавих санал гаргасан сурагтай.

Угаасаа ч манайхан стратегийн хөрөнгө оруулагчдад худалдан авагч талыг багтаах сонирхолтой байгаа учраас "Шинхуа энержи” хэлэлцээрийн гол оролцогч байна гэж энэ салбарынхан үзэж буй. "Шинхуа энержи” бол нүүрсний олборлолт, борлуулалтаар дагнан ажилладаг том компани. Ер нь "Шинхуа”, "Пиибоди”-гоос өөр Монголын нүүрсийг сонирхох компани ховордсон. "Эрдэнэс Тавантолгой”-г төрийн савраас салгахыг олон нийт дэмжиж буй нь илт байна. Харин шинээр дэлгэсэн хөзөр Монголчуудад хэр их ашиг орлого авчрахыг тааварлашгүй.

Т.Энхбат