УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооноос гарсан ажлын хэсэг Аудитын газартай хамтран "Эрдэнэс Таван-толгой” компанийн үйл ажиллагаанд шалгалт хийснийг өчигдөр байнгын хороогоор хэлэлцэх байсан ч хойшлуулав. Байнгын хорооны хуралдаан эхлэх үед МАН-ын гишүүд уг асуудлыг хэлэлцэхийг шаардсан ч "Гишүүдэд холбогдох материалыг тарааж өгөөгүй” гэдэг үндэслэлээр АН-ын гишүүд завсарлага авснаар төрийн өмчит компаниас их хэмжээний мөнгө авсан Г.Дэнзэнгийн талаар хэлэлцэхийг хойшлуулсан юм. Тиймээс УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүн А.Тлейхантай ярилцлаа. Тэрбээр "Эрдэнэс Тавантолгой” компанид шалгалт хийсэн ажлын хэсгийн гишүүнээр ажилласан юм.

-"Эрдэнэс Тавантолгой” компанид хийсэн аудитын шалгалтын талаар хэлэлцэхийг ямар шалтгаанаар хойшлуулав. Та ажлын хэсгийн гишүүнээр ажилласан хүний хувьд шалгалтын дүнгийн талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Өчигдөр /уржигдар/ орой яригдсан учраас гишүүд гарын үсэг зураагүй гэх шалтгаанаар хойшуулчихлаа. Таван-толгой бол манай улсын томоохон бүтээн байгуулалтын ажил. Иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах 1072 хувьцаа тэнд бий. Энэ утгаараа олон нийтийн анхаарлын төвд байгаа компани гэж хэлж болно. "Эрдэнэс Таван толгой” компанийг байгуулах тухай УИХ-ын 39 дүгээр тогтоол, мөн 2012 оны 18 дугаар тогтоолоор томоохон шийдвэрүүд гарсан байдаг. Энэ дүгнэлтүүдийг хэрхэн хангаж байгаа талаар ажлын хэсэг гарч шалгахад дээрх тогтоолууд бүрэн хэрэгжээгүй байна гэдэг дүгнэлт хийсэн. Тухайлбал, компани байгуулснаас хойш арын ажил үндсэндээ орхигдсон байдалтай байна гэж хэлж болно. Санхүүгийн иж бүрдлээ бүрдүүлж чадаагүй. Наад зах нь иргэдийн гар дээр байгаа 1072 хувьцаа нь тухайн компанийн тайлан балансад тусгагдаагүй байсан. Энэ хувьцааг хэн нь авах ёстой юм, хэдэн ширхэг компани байгаа юм, аж ахуйн нэгжүүдийн худалдаж авсан хувьцааны мөнгө тухайн компанийн данс руу шилжээгүй байна. Энэ мөнгө нийтдээ 102 тэрбум төгрөг болж байгаа гэх мэт асуудал бий. Цаашлаад сан хүүгийн байдал нь сайнгүй, алдагдалтай байгаа. "Эрдэнэс Тавантолгой” компани үндсэндээ зээлээр амьдарч байна. Мөн олон улсын бирж дээр хувьцаагаа худалдах буюу IPO хийх ажил дөнгөж эхэлж байх юм. Тиймээс энэ компанийг иж бүрэн компани болгож ажиллуулах ёстой гэдэг санал дүгнэлтийг ажлын хэсгийн гишүүд оруулж байгаа. Нөгөөтэйгүүр компанийн эдийн засгийн байдал хүнд байгаагаас гадна хүндрэлтэй асуудал байна. Ялангуяа Төрийн өмчийн хорооны шалгалтын дүнгээс харахад санхүүгийн зөрчилтэй асуудал гэж харж байгаа юм. Нэгдүгээрт, олон төрлийн хэрэггүй эд анги буюу тоног төхөөрөмж бэлдсэн. Нэг ёсондоо, худалдан авах үйл ажиллагаа зөрчигдсөн байдал харагдаж байна. --

-Урамшуулал маш өндөр байгаа талаарх мэдээлэл цөөнгүй гарсан. Энэ асуудлыг шалгалтын явцад ямар байдлаар тогтоосон бэ?

-ТУЗ-ийн гишүүд болон дарга нар нь маш өндөр цалин авдаг байдал шалгалтын явцад тодорхой болсон. Тухайлбал, 2012 оны сүүлчээр гарсан тогтоолоос харахад "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн ТУЗ-ийн дарга нь ЗГХЭГ-ын дэд дарга асан Ерөнхий сайдын хүргэн Г.Дэнзэн юм. Энэ хүн сарын зургаан сая төгрөгийн цалин авч байсан бол ТУЗ-ийн гишүүд нь сард 1.8 сая төгрөгийн цалин авч байсныг тогтоосон. Угтаа Засгийн газраас гаргасан тогтоолын дагуу явбал төрийн өмчит компанийн ТУЗ-ийн дарга болон гишүүд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нугалснаас илүүгүй хэмжээний цалин урамшуулал авч болохгүй гэсэн журам байдаг. Гэтэл "Эрдэнэс Тавантолгой”-н ТУЗ-ийн дарга болон гишүүд энэ журмыг зөрчсөн байсан. Уг нь энэ журмын дагуу явбал сард 400 орчим мянган төгрөгийн цалин урамшуулал авах ёстой байдаг юм байна. Гэтэл зургаан сая болгоод авч байсан гэдэг бол дэндүү их тоо шүү дээ. Төрийн өмчит компанийг энэ мэтээр цалин урамшууллаар хүртэл туйлдуулж идэх гэсэн жишээ гэж харахаас өөр аргагүй. Нөгөө талаар энэ компани өнгөрсөн хугацаанд маш үрэлгэн байдалтай ажиллаж байсан нь харагдаж байгаа юм. Тухайлбал, жижигхэн компани атлаа ажиллагсдын тоо нь маш их байсан. Наад захын жишээ нь энэ компанийн төв оффист нь123 хүн ажиллаж байна. Хэн нэгэн даргын шахааны хүмүүс энд ажилладаг талаар ч бид мэдээлэл авсан. Цаашилбал, төрийн өмчит компанийн зардал хяналтаас гадуур байгааг хэлэх нь зүйтэй. Төрийн өмчит компани атлаа Төрийн өмчийн хорооны хяналтад байдаггүй юм байна. Энэ талаар Төрийн өмчийн хорооноос асуухаар "Засгийн газрын компани шүү дээ” гэсэн хариулт өгч байна. Гэтэл энэ компани Засгийн газрынх биш, төрийн өмчит юм шүү дээ. Үүнээс харахад, Төрийн өмчийн хороо энэ компанийг хяналтдаа байлгадаггүй, хянаж шалгадаггүй урсгалаар нь явуулдаг юм байна. Нэг ёсондоо завсардсан байгууллага шиг харагдаж байгаа юм. Энэ бүхнээс харахад, "Эрдэнэс Тавантолгой” компани цаашдаа үр ашигтай, сайн ажиллах боломж байгаа эсэх нь эргэлзээтэй.

-”Говь повер” компанид их хэмжээний мөнгө өгсөн нь тодорхой болсон. Энэ асуудалд хуулийн хүрээнд хариуцлага тооцох ямар боломж байгаа юм бол?

-"Говь повер” компани гаалийн бүрдүүлэлт хийх тендерт оролцож ялсан байдаг. Үүний дараа тендерийг нь хүчингүй болгохоор "Бид ийм ажил хийсэн, их хэмжээний хөрөнгө бүрдүүлсэн” гэх шалтгаанаар их хэмжээний мөнгө нэхэмжлэн шүүхэд хандсан юм билээ. Ингээд анх долоон тэрбум төгрөг нэхэмжилснийг "Эрдэнэс Тавантолгой” компанийнхан авч үзээд "4.8 тэрбум юм байна” гэж хүлээн зөвшөөрөөд хоорондоо тохиролцсон байдлаар шүүхийн шийдвэр гаргуулсан байдаг. Гэтэл тендерт оролцохдоо ганцхан тэрбум төгрөгийн дүрмийн сантай байсан компани хэдийд нь 4.8 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгээд "Хохирсон” гэж үзээд энэ их хэмжээний мөнгийг нөхөж авсан нь бас эргэлзээтэй. Энэ мэтийн эргэлзээ төрүүлсэн олон асуудал байгаа нь илэрсэн. Үүнийг ажлын хэсэг дүгнэж үзээд зарим хохирлыг Засгийн газар хариуцаж ажиллах ёстой. Харин "Говь повер”-той холбогдолтой хэсгийг авлигын шинжтэй байна гэж үзээд АТГ-т шилжүүлж, нотлуулах ёстой гэж үзсэн. Үнэхээр 4.8 тэрбум төгрөгийг төрийн өмчит компани "Говь повер”-т шилжүүлж өгөх ёстой байсан эсэхийг нягтлах ёстой гэж мэт олон төрлийн санал дүгнэлт гарсан. Эдгээр асуудлыг байнгын хороо хэлэлцэх явцдаа тодорхой дүгнэлтээ гаргах байх гэж бодож байна.

-Австралийн хөрөнгө оруулалттай "Макмохан” компанитай холбоотой маргаан ч бас байгаа юм билээ. "Эрдэнэс Тавантолгой” компани олборлолтоо зогсоогоод багагүй хугацаа өнгөрчихлөө. Үйл ажиллагаа нь хэзээ хэвийн үргэлжлэх боломжтой болох талаар ажлын хэсэг мэдээлэл авсан уу. Энэ талаар танд ямар мэдээлэл байна вэ?

-Өнгөрсөн Засгийн газрын хийсэн хоёр гол ажил бол Оюутолгой, Тавантолгойн томоохон бүтээн байгуулалтын ажил байсан. Харамсалтай нь шинэ Засгийн газар гарч ирээд энэ хоёр том бүтээн байгуулалтын амыг барьчихлаа шүү дээ. Эдийн засгийн уналтын гол шалтгаан нь энэ юм. Тэгэхээр цаашдаа энэ асуудлыг нягтлах ёстой. Ямар ч байсан эхний ээлжинд байнгын хороо санал дүгнэлтээ гаргаж, даалгавар өгөөд тодорхой хугацааны дараа хэрэгжилтийг нь эргэж шалгах хэрэгтэй. УИХ-ын гишүүд явж очоод бүх данс баримтыг нь шалгаж чадахгүй учраас холбогдох хууль хяналтын байгууллага асуудлыг бүх талаас нь нягтлах ёстой гэж үзэж байгаа.

М.Өнөржаргал