Монгол Улсын 27 дахь Ерөнхий сайд томилогдоод 13 хонож байна.Шинэ Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг УИХ-ын индэр дээрээс үг хэлэхдээ улс орон хямралтай байгааг хүлээн зөвшөөрч эдийн засгийн хүндрэлээс гарах шинэ Засгийн газрынхаа гол бодлого чиглэлийг танилцуулсан билээ. Ингэхдээ эдийн засгийн хүндрэлээс гаргах алхмуудаа ерөнхийд нь хоёр хэсэгт хуваасан гэж ярьсан. Урт болон дунд хугацаанд, богино хугацаанд хийх ажлууд. Ингээд шинэ Ерөнхий сайд томилогдсоноосоо хойшхи 13 хоногийн хугацаанд эдийн засгийг хүндрэлээс гаргах гол чиглэлдээ юу хийв, цаашлаад энэ он дуустал ямар ажлууд хийхээр төлөвлөснийг эргээд нэг харъя.

Шинэ Засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүн хараахан тодорхой болоогүй байгаа ч өнгөрсөн хугацаанд Ерөнхий сайд хуучин бүрэлдэхүүнээр гурван ч удаа Засгийн газрын хуралдаан хийв. Засгийн газрын хуралдаанаар бизнес санхүүгийн салбарын нэлээд хэдэн хуулийг УИХ-д оруулж хэлэлцүүлэхээр дэмжсэн. Тодруулбал, Төрийн өмчийн тухай, Зах зээлийн хэлэлцээрийн тухай хуулийг төслийг дэмжсэн.Мөн Засгийн газрын үнэт цаас гаргах, арилжаалах журам батлахаар шийдвэрлэсэн. Өчигдөр болсон Засгийн газрын хуралдаанаар Хөрөнгө оруулалтын сан байгуулах эхний ээлжийн санхүүжилтийг шийдвэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл, Хөгжлийн банкинд Хөрөнгө оруулалтын сан байгуулах ажлын эхний үе шатад шаарлагатай 100 сая ам.долларын санхүүгийн амлалт гаргах зөвшөөрлийг олгожээ. Ингэснээр Хөгжлийн банк олон улсын санхүүгийн байгууллагуудтай хэлэл-цээр хийж, шаардлагатай хөрөнгийг босгох юм байна. Эдгээр ажил нь Ерөнхий сайдын богино хугацаанд хийх ажлын жагсаалтад багтжээ. Энэхүү жагсаалтад анхаарал татахаар, эдийн засагт тодорхой хэмжээний өөрчлөлт авчирч магадгүй нэг ажил бий. Энэ нь жилд 1.4 тэрбум ам.долларыг дотооддоо авч үлдэх боломжийн 'тухай асуудал. Энэ нь арванхоёрдугаар сард багтаж ОХУ-ын Төв банктай рублийн своп хэлцэл байгуулна гэдгийг Ерөнхий саид Ч.Сайханбилэг хэлсэн. Ингэснээр Оросоос шатахуунаа рублиэр авах боломж нээгдэх юм байна. Өөрөөр хэлбэл Оростой хийх гадаад худалдааг ам.доллараар биш, рублиэр хийдэг тогтолцоонд шилжинэ гэсэн үг. Тиймээс энэ ажил хэрэгжих боломж хэр бодитой байгаа, хэрэгжсэнээр эдийн засагт, иргэдийн амьдралд хэрхэн нөлөөлөх талаар сонирхлоо.

ОХУ-ын Төв банктай рублийн своп хэлцлийн гэрээ байгуулах ажил ямар явцтай байгаа талаар Монголбанкнаас лавлахад, одоогоор эцсийн шийдвэр гараагүй гэдэг шалтгаанаар мэдээлэл өгөхөөс татгалзсан юм. Гэхдээ Төв банкны Ерөнхийлөгч Н.Золжаргал сэтгүүлчдэд мэдээлэл хийх үеэрээ дотоодод бензиний үнэ өсөхгүй байх нөхцөл бүрдсэн гэдгийг хэлж байсан удаатай. Тэрээр "Ирэх оны нэгдүгээр сараас эхлэн шатахууны үнэ тогтворжуулах хөтөлбөрийг зогсоож, шинэ тогтолцоонд шилжинэ. 2015 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс шатахуунаа рублиэр авах боломжтой болж байгаа" гэдгийг хэлсэн. Ямартай ч Оростой хийх гадаад худалдаа, тэр дундаа шатахуунаа рублиэр авдаг болбол эдийн засагт эерэг өөрчлөлт авчирна гэдэг дээр олон хүн санал нийлж байна. Манай улсын жилийн шатахууны дундаж хэрэгцээ 1.4 сая тонн. Үүний 90 орчим хувийг ОХУ-аас, үлдсэнийг нь Хятад, Солонгос, Сингапур зэрэг улсаас импортоор авч байгаа. Оросоос нэг тонн шатахууныг дунджаар 1000 ам.доллараар худалдан авдаг бөгөөд жилд ойролцоогоор 1.4 тэрбум ам.долларыг зарцуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, жилд Чингис бондын эх үүсвэртэй тэнцэх хөрөнгөөр дотоодынхоо шатахууны хэрэгцээг хангадаг гэсэн үг. Рублиэр худалдан авалт хийдэг болбол ийм хэмжээний ам.доллар дотоодод шингэж үлдэнэ. Шатахуун нь ам.долларын хамгийн том зардал бөгөөд доллар хомсдох, ханш өсөх шалтгаан болж байгаа нь үнэн. Сардаа шатахуун импортлогч компаниуд 80-100 сая ам.долларыг зах зээлээс худалдан авдаг байна. Энэ хэрээр ам.долларын эрэлт нэмэгдэж, ханш улам чангарч байгаа. Тиймээс Оросоос рублиэр шатахуунаа авдаг болсноор ханшийн хэлбэлзэлд эергээр нөлөөлж, ам.долларын ханш сулрах нөхцөл бүрдэнэ гэж үзэж байгаа аж.

ДОГООДОД ШАТАХУУНЫ ҮНЭ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДӨХ ВЭ

Мэдээж хүн болгон ингэж асууна. Албаны эх сурвалжаас дээрх асуултыг тодрууллаа. Олонхи нь рублиэр шатахуунаа авдаг болбол шатахууны үнэ тогтвортой байх боломжтой гэв. Учир нь, манай валютын зах дээр рублийн ханш тогтвортой байгаа учраас дотоодод үнийн савлагаа үүсэхгүй гэлээ. Гэхдээ Оросын Төв банкнаас рублийг хэчнээн хувийн хүүтэй худалдан авахаас үнэ шалтгаална гэсэн. Ер нь шатахууны үнэд хилийн үнэ, валютын ханш шууд нөлөөлдөг. Шатахуун импортлогч компаниуд хилийн үнэ, валютын ханш, өртөг зардал гэсэн томъёоллыг ашиглаж үнээ тогтоодог байна. Одоогоос хоёр жилийн өмнө хилийн үнийг "Роснефть" компани тогтоодог байсан. Өөрөөр хэлбэл, "Роснефть"-ийн хэлсэн үнээр шатахуун импортлогч компаниуд худалдан авалт хийдэг тогтолцоотой байсан гэж хэлж болно. Харин өнгөрсөн жилээс эхлэн Сингапурын биржийн үнээр хилийн үнийг тохирч байхаар манай улс "Роснефть" компанитай гэрээ хэлэлцээр хийсэн байдаг. Энэ нь зах зээлийн үнээр шатахуунаа авдаг тогтолцоо руу шилжсэн гэсэн үг. Өнгөрсөн жилээс эхлэн шатахууны хилийн үнэ буурч байгаа.

Жишээ нь, өнгөрсөн оны аравдугаар сард нэг тонн шатахууны үнэ дунджаар 1250 ам.доллар байсан бол энэ жил 800 ам.доллар болж буурсан. Гэхдээ дотоодод шатахууны үнэ буураагүй. Буурахгүй байгаа шалтгаан нь ам.долларын ханш өссөнтэй холбон тайлбарлаж буй. Тэгэхээр хэрвээ хилийн үнэ буурч байгаа үед рублиэр шатахуунаа худалдан авдаг болбол дотоод дахь жижиглэнгийн шатахууны өсехгүй байх боломжтой. Тиймээс ам.доллараар хийж буй худалдан авалтаа рубль руу шилжүүлэх нь томоохон өөрчлөлтийг авчирна гэж үзэж байгаа юм. Өнөөдөр рублийн эрэлт юаниас бага байна. Тиймээс ханшийн савлагаанд өртөх магадлал маш бага зарим эдийн засагч үзэж буй. Гэхдээ үнэ буурна гэж хүлээх нь өрөөсгөл. Учир нь, адилхан гадаад валютын ханшаар зохицуулагдаж байна. Гэхдээ манайх дотооддоо шатахуунаа үйлдвэрлэжэхэлбэл үнэ буурах бүрэн боломж нээгдэнэ. Уул уурхайн яамнаас "Роснефть" компанитай он гараад шинэ хэлэлцээр хийхээр бэлдэж байгааг хэлсэн. Шатахууны худалдан авалт хийх ам.долларын томъёоллоо рубль руу шилжүүлэх саналаа тавих ажээ.

МАНАЙД РУБЛИЭР ХУДАЛДАЖ АВАХ БҮТЭЭГДЭХҮҮН БАЙНА УУ
Оростой рублиэр худалдаа хийх тохиролцоонд хүрснээр манай эдийн засагт дээр хэлсэнчлэн эерэг өөрчлөлт гарах юм. Шатахуунд зарцуулж байгаа ам.доллараа үйлдвэрлэлд хийж, төлбөрийн тэнцэл алдагдалгүй байх боломж харагдаж байна. Ингэснээр улсын гадаад валютын нөөц багассан энэ үед 1.4 тэрбум ам.долларыг дотооддоо авч үлдэх боломж гарч ирж байгаа нь сайн мэдээ ч бас эрсдэл бий. Манайх рублиэр гадаад худалдаа хийхийн тулд их хэмжээний рублийн зээл Оросоос авна. Эсвэл төгрөгөөр рубль худалдан авах ч энэ нь эргээд өр болно. Өөрөөр хэлбэл, рублийг нь төгрөгөөр худалдан авлаа гэхэд эргээд оросууд төгрөгөөр худалдан авах бараа бүтээгдэхүүн манайд алга. Тиймээс оросуудад худалдах бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг бодлогоор дэмжихгүй бол тэдэнд өгсөн төгрөгөө эргээд валютаар худалдан авах нөхцөл байдал үүснэ. Энэ үед өрөнд орох магадлалтай. Тиймээс эрсдэлээ тооцож үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэх нь мөн чухал. Үйлдвэрлэл хөгжвөл валютын орлого нэмэгдэнэ. Шинэ Ерөнхий сайд рублийн своп хэлцэл хийнэ гэж хэлэхээсээ өмнө энэ бүх эрсдэлийг тооцсон гэж найдъя.

Э.Мөнхцэцэг /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/