0.76 хонконг доллар. Энэ бол Тавантолгойн ордын Ухаахудагийн хэсгээс нүүрс олборлож, баяжуулан Хятадын зах зээлд экспортолж буй Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Монголиан майнинг корпорац”- ын ("Энержи ресурс”-ийн толгой компани) хувьцааны өчигдрийн ханш. Үндэсний компани олон улсын зах зээлээс хөрөнгө босгосон шинэ түүхийг нээсэн "Монголиан майнинг корпорац”-ын нэгж хувьцааг хөрөнгө оруулагчид 2010 онд 7.02 хонконг доллараар худалдан авч байлаа. Тухайн үед Монголын газрын хэвлийн баялаг гадаадын хөрөнгө оруулагчдын харааг булааж, боодол боодол "ногоон”-ы ашиг олох боломж гэж харагдаж байв. Тиймээс энэ компанийн IPO амжилттай болсон.

2011 он гарснаар "Монголиан майнинг корпорац”-ын хувьцааны ханш 10.66 хонконг долларт хүрлээ. Ийн гялалзтал өсөж явсан хувьцааны ханш гурван жилд 14 дахин буурав. Тус компани Ухаахудагийн уурхайд хайгуул хийх, баяжуулах үйлдвэр, цахилгаан станц, авто зам барихад 1.1 их наяд төгрөг зарцуулжээ. Гэтэл төгрөгт хөрвүүлэн тооцвол энэ компани Хонконгийн хөрөнгийн биржид 643.4 тэрбум төгрөгийн үнэлгээтэй байна. Энэ бол Монголын төр засгийн дутуу тооцоолж, судалгаагүй гаргасан шийдвэрээс болж хохирогчдын нэг.

Монголын уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг гадаад, дотоодын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй 50 гаруй компани уг буруу шийдвэрийн улмаас хохирсон. Тэднийг хохироосон хэрэг явдал ийн эхэлсэн юм. Манай улсаас нүүрс экспортолдог "Саусгоби сэндс”-ийн хувьцааны хяналтын багцыг Хятадын төрийн өмчит "Шинхуа” компани худалдан авах хэлэлцээ эхлүүлснийг таслан зогсоохоор УИХ Стратегийн ач холбогдол бүхий салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжид гадаадын хөрөнгө оруулалтыг зохицуулах тухай хуулийг 2012 оны хавар яаран батлав. Дэлхийн зах зээлээс ашиг олдог гол салбартаа их гүрний төрийн мэдлийн компанийг давамгай байдалтай оролцуулахгүй гэсэн бодлого нь зөв байсан ч манайхан хуульдаа дэндүү ярвигтай заалт олныг тусгасан байлаа. Хэтэрхий өмчирхсөн, зарим талаар өширхсөн заалтууд нь хөрөнгө оруулагчдын чихэнд "Монголоос явцгаа” гэсэн өнгө аястай сонсогдсон байх. Ингээд л хөрөнгө оруулагчид Монголоос нүүр буруулав. Оффисоо нээсэн зарим нь хаачихаад арилж өгөв. Хөрөнгө оруулахаар зэхэж байсан нэг хэсэг нь баялагтай хэрнээ хөрөнгө оруулалтын хязгаар тогтоогоогүй Мьянмар зэрэг орныг зорьсон.

Монголд төсөл хэрэгжүүлдэг компанийн хувьцааг эзэмшигчид нь яаран арилжиж эхлэв. Үр дүнд нь Австрали, Торонто, Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй, Монголд ашигт малтмалын төсөл хэрэгж үүлдэг бүх компанийн хувьцааны ханш огцом унасан. Хөрөнгө оруулагчдад найр тавигддаггүй, сав л хийвэл нармайг нь нээчих гээд байдаг Монгол хэмээх оронд үйл ажиллагаа явуулдаг тэдэнд төслөө үргэлжлүүлэх хөрөнгө босгоход зовлонтой байгааг уул уурхайн хурал, чуулганд оролцох бүртээ учирлаж байна. Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг "хязгаарлах” хуультай, зарим улстөрчийн Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг өөрчлөх санаачилга зэрэгцэн газар авч, улмаар энэ төслийн далд уурхайн санхүүжилт бүрэн зогссон нь хөрөнгө оруулагчид үргэхэд ташуур нэмэв. Бас Хятадын зах зээлд нүүрсний үнэ буурч, Монголын экспортлогчид зах зээлээс шахагдаж байгаа нь нэрмээс боллоо. "Монголиан майнинг корпорац”-аас гадна Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Монголиан энержи”, Австралийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Аспайр майнинг”, "Блина минералс”, "Женерал майнинг”, "Модун ресурс”, "Вояжер ресурс”, "Харанга ресурс”, "Занаду майнс”, Торонтогийн хөрөнгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй "Сентерра гоулд” "Денисон майнс”, "Онтрэ гоулд” "Эрдэнэ ресурс девелопмент” зэрэг компани Монголд үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэгвэл "Тавантолгой”, "Багануур”, "Шивээ-Овоо”, "Шарын гол”, "Могойн гол” зэрэг Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй компани уул уурхайн салбарт ажилладаг.

Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг "хязгаарлах” хууль батлагдсанаас хойш "Эрдэнэ ресурс девелопмент”-ийг эс тооцвол Монголд уул уурхайн төсөл хэрэгжүүлж байгаа ихэнх компанийн хувьцааны ханш "өндийсөнгүй”. "Эрдэнэ ресурс девелопмент” компанийн ерөнхийл өгч Петер Акерли "Алтаннар ордын алтны агууламжийг танилцуулсны дараа компанийн хувьцааны ханш 100 хувиар өсчихөөд байна. Хувьцааны ханш хоёр дахин өссөн ч гурван жилийн өмнөхөөсөө доогуур хэвээр байгаа” гэж ярьсан юм. МICС брокер дилерийн компани гадаадын хөрөнгө оруулалттай уул уурхайн компаниудын хувьцааны ханшийн өсөлт, бууралтыг уул уурхайн индексээр 2012 оны төгсгөл хүртэл гаргаж байсан. 25 компанийг багтаасан энэ индекс 2011 оны эхээр 255.93 нэгж байсан бол 2012 оны төгсгөлд 82 болж, гурав дахин буурсан билээ. Энэ нь компаниудын хувьцааны ханш гурав дахин буурсан гэсэн үг. Мөн Рейтингийн үнэлгээ хийлгэдэг компаниудын зээлжих зэрэглэл буурсаар байна. Тухайлбал, "Монголиан майнинг корпорац” компанийн зээлжих зэрэглэлийг Moody’s агентлаг "өндөр эрсдэлтэй”-гээс "маш өндөр эрсдэлтэй” гэсэн ангилал руу бууруулав.

Монголын төр алдаагаа ухамсарлан, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хууль баталсан ч хөрөнгө оруулагчид болгоомжилсон хэвээр байгаа бололтой. Хөрөнгө оруулалтын орчинд нааштай өөрчлөлт гаргасангүй. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт 40 хувийн бууралттай байсаар, өнгөрсөн оныг үдлээ. Засгийн газар хөрөнгө оруулалтыг хязгаарлах биш, дэмжихээр болсноо олон улсад ойлгуулахаар чармайн ажиллаж байна. Тэд Пи Ар агентлаг хөлслөн улсаа гадаадад сурталчлуулж байгаа. Гэвч шинжээчид "Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг санхүүжүүлэхэд Монголын Засгийн газар "Рио Тинто”-д хатуурхахгүй байх нь "сэхээнд хэвтсэн” уул уурхайн хөрөнгө оруулалтыг сэргээхэд илүү нөлөөлнө гэж ярьж байна.

 Т.ЭНХБАТ

MONGOLNEWS