Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутаг, Ноён уулын сав газар байрлаж байгаа Гацууртын алтны шороон орд нь 50 тонн алтны нөөцтэй. Гэтэл нөгөө талд нь уг газар түүхийн өв болох Хүннү нарын булш, бунхан, хиргэсүүр олон бий гэдгийг УИХ-ын нэр бүхий гишүүд хэлж байгаа. Ингэхдээ тэд бүр тус газар нь очоод ирсэн. Ирээд чуулганы хуралдаанд Ноён уулын газрыг баялгийг нь ашиглах нэрийдлээр ухуулж болохгүй гэж шүүмжлэх болсон. Үүгээр зогсохгүй иргэний хөдөлгөөнийхөн эсэргүүцэж, хэд хэдэн ч удаа жагсаал цуглаан хийж, үгээ хэлж байна. Үүнийг ч мөн тоосонгүй. УИХ-аар Гацууртын ордыг стратегийн ордод авч, ашиглуулахаар болсон. Бас одоо төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тогтоохоор хэлэлцэж байна. Энэ бүгд "Сентерра гоулд”-ын санал санаачилга, Гацууртын ордыг ашиглах их хүсэлтэй нь яахын аргагүй холбогдож байгаа юм.

Хэдэн жилийн өмнөөс л уг ордыг ашиглах хүсэлтээ тавьсан уг компани "Урт нэртэй” хуулийн үйлчлэлд орж, зогсонги байдалд орсон. Бизнесийн байгууллага учир Монголын зарим нэг улстөрчидтэй холбоо тогтоон, гарц олж харсан нь стратегийн орд болгох явдал. Үүнийгээ ч хэрэгжүүлсэн. Стратегийн ордууд "Урт нэртэй” хуулийн үйлчлэлд хамаарахгүй. Манай улсад 15 стратегийн орд, 39 стратегийн ордод хамруулж болохуйц нөөцтэй ордууд бий. Үүний алинд ч Гацууртын орд багтаагүй гэж байгаа юм. Ийм байтал "Сентерра гоулд”-ынхон ашиглахаар зүтгэж буй нь "Бороо гоулд”-ыг ашиглаж дууссантай нь холбон тайлбарлаж болох биз ээ.

УИХ-ын гишүүн Г.Уянга хэлсэн байдаг. Тэрбээр "Яг үнэндээ "Синтерра гоулд” гэдэг бол "Бороо гоулд”-ын үргэлжлэл, нэг эзэнтэй компани. Одоо бидэнд 500 хүнийг ажилтай байлгах талаар л ярьж байна. 500 хүнийг ажилтай байлгах нь мэдээж чухал. Гэхдээ түүнээс илүү үнэ, цэнэтэй зүйл Монгол оронд бий. Юмны үнэ цэнийг дарааллуулж, дэнсэлж мэдэхгүй хүмүүс төрд байна. Иймд Гацууртын ордыг ашиглуулж болохгүй” гэсэн юм.

Түүнчлэн "Синтерра гоулд”-д Гацууртыг ашиглуулахыг эсэргүүцэгч гишүүд уг компанийн эзэмшилд байгаа 2300 га талбай бий гэж байгаа. Гацууртын ордыг ашиглахад ердөө 303 га-д нь олборлолт хийнэ. Тэгвэл үлдсэн ордоо буцааж өгөх хэрэгтэй гэж гишүүдийг хэлэхэд өгнө гэж хэлэхгүй байгаа гэж буй. Мөн тэдний тайлбарлаж байгаагаар "Тус компанийн эзэмшлийн 2300 га-д Хүннүгийн үеийн олдворууд, Археологийн хүрээлэнгийн судалгааны талбай бүгд хамрагдсан байгаа. Тэгэхээр энэ бол маш их эрсдэлтэй алхам. Энэ компанид нэг зөвшөөрөл өгвөл цаашаа яаж ухахыг нь мэдэхгүй. Үүнийг Сүжигтийн хагарал гэж нэрлээд байгаа юм. Сүжигтийн ам бол булш, олдворууд олноороо байгаа газар. Энэ мэтчилэн олон ээдрээтэй асуудал байна. "Синтерра гоулд” зөвхөн 303 га газраа ашиглаад үлдсэн зөвшөөрлөө буцаагаад өгнө гэвэл тэр олон лицензийг өөртөө байлгах шаардлага байхгүй” гэдэг асуудлыг л гишүүд тавиад байгаа юм. Гэвч Уул уурхайн яамнаас түүхийн дурсгалт олдвор байхгүй гэсэн тайлбарыг өгөөд байгаа.

"Сентерра гоулд" компани 10 жилийн хугацаанд гурван их наяд төгрөгийн борлуулалт хийнэ. Нөөц ашигласны тусгай төлбөрт 659 тэрбум төгрөг төлөх аж. Мөн Монгол ажилчдын цалин, худалдан авалт зэрэг тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийнэ. Монгол Улсад нийт 1.9 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийнэ гэх тооцоо мэдээллийг Уул уурхайн дэд сайд Г.Тэмүүлэн өгсөн. "Сентерра гоулд" Гацууртын ордыг стратегийн ордод оруулахдаа л төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг 20 хувиар оруулж ирсэн. Үүнийг Засгийн газар УИХ-д оруулж ирээд хэлэлцүүлж байгаа юм. Энэ нь Засгийн газар Гацуурт төсөлд шаардлагатай хөрөнгө оруулалтын 20 хувийг гаргана. Гэхдээ хөрөнгө оруулагчдаасаа зээлж, хөрөнгө гаргах аж. Үүнд эрсдэлтэй зүйл бий. Дэлхийн зах зээл дээр алтны үнэ буувал ашгийн хэмжээ буурна. Нүүрстэй л адил гэсэн үг. Мэдээж дэлхийн зах зээл дээр үнэ өндөр байвал орох ашиг өндөр. Буурвал тэр хэмжээгээрээ л буурна. "Синтерра гоулд”-ынхонд бүрэн итгэснээсээ болж ард түмнээс ирэх эсэргүүцэл, уг ордын 20 хувийг эзэмшихэд учирч болох эрсдлийг мартаагүй гэж найдая.

Ц.Гэрэл

zaluu.com