Саусгоби сэндс” компанийг удирдаж байхдаа 35 тэрбум төгрөгийн татвар төлөхөөс зайлсхийсэн хэргээр анхан шатны шүүхээс ял сонссон АНУ-ын иргэн Жастин Капла, Бүгд найрамдах Филиппин улсын иргэн Кристобал Ж.Дэвид, Хиларион В.Кажуком нарт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж хоёрдугаар сарын 26-нд уучлал үзүүлсэн.

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн энэ үйлдлийг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзэж, иргэн Б.Энхбаяр болон "Босоо хөх Монгол” хөдөлгөөнийхөн Үндсэн хуулийн цэцэд хандаад байна. Жастин Капла "Саусгоби сэндс” компанийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан бол Хиларион В.Кажуком санхүүгийн ерөнхий менежер, Кристобал Ж.Дэвид санхүү нягтлан бодох бүртгэлийн ерөнхий менежер байсан юм. Тэднийг гэмт хэрэгт холбогдуулан шалгах нь зөв, буруу хэмээн мэтгэлцэж байв. Харин өдгөө Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлсэн нь зөв, буруу гэж маргаж байна. Ингээд зарим улстөрчийн энэ талаарх байр суурийг хүргэе.

УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат: ДАВЖ ЗААЛДАХ ХУГАЦАА ДУУССАНЫ ДАРАА УУЧЛАЛ ҮЗҮҮЛСЭН

-Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлэх эрхтэй. Үүнийг хуульчилж өгсөн. Эрхийнхээ дагуу Жастин Капла болон хамтрагчдад нь уучлал үзүүлсэн. Тэднийг уучилснаар 35 тэрбум төгрөгийн татвараа авч чадахгүй нь гэж ярьж байгаа. Татвараа төлүүлэх асуудал дээр "Саусгоби сэндс” гэх хуулийн этгээдтэй маргаан үүсгээд явна. Харин энэ компанийг удирдаж байсан хувь хүмүүсийн үйлдсэн хэрэг тусдаа асуудал юм. Ял шийтгүүлсэн хүмүүс уучлал хүсэх эрхтэй. Эрхийнхээ дагуу уучлал хүссэн. Тэгээд уучлал үзүүлэх эрх бүхий субъект нь хүсэлтийг зөвшөөрсөн. Дөнгөж анхан шатны шүүхээс ял шийтгэхэд нь л уучиллаа, давж заалдах эрхийг эдлүүлээгүй гэж шүүмжилж байгаа. Жастин Капла нар давж заалдах хугацаагаа дууссаны дараа уучлахыг хүссэн өргөдлөө бичсэн гэж ойлгож байна.

УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан: МОНГОЛЫН ХУУЛЬ ХЭНД Ч ТЭГШ ҮЙЛЧЛЭХ ЁСТОЙ

-Ерөнхийлөгч хууль зөрчсөн үү, эс зөрчсөн үү гэдгийг Үндсэн хуулийн цэц эцэслэн тогтооно. Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр гарсны дараа УИХ-аар хэлэлцэнэ. Цэц Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Үндсэн хууль зөрчсөн байна гэж үзвэл хариуцлага тооцох асуудлыг УИХ-аар авч хэлэлцэх боломжтой. Гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг хорьсноор хөрөнгө оруулалт татахад сөргөөр нөлөөлнө гэж ярьж байна. Жастин Капла тэргүүтэй гадаадын иргэдэд уучлал үзүүлснийг хөрөнгө оруулалттай холбож зөв, буруу гэж хэлэхэд эрт байна. Гэхдээ Монгол Улсын хууль гадаадын ч, дотоодын ч иргэнд тэгш үйлчлэх ёстой. Энэ бол хазайлгаж болохгүй зарчим.

УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү: МАНАЙ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ БҮДҮҮЛЭГ ХҮН

-Үндсэн хуульд шүүх эрх мэдэлд хөндлөнгөөс хэн ч нөлөөлөх ёсгүй гэж заасан байгаа. Түүнчлэн анхан шатны шүүхээс гаргасан шийдвэрийг давж заалдвал өмнөх шийдвэр түдгэлздэг процесстой. Жастин Капла нар давж заалдахаа мэдэж байсан. Тэд өөрсдийнхөө эсрэг мэдүүлэг өгөхгүй байх эрхтэй. Гэтэл Ерөнхийлөгч "Бид гэм буруугаа хүлээж байна. Давж заалдахгүй” гэсэн ам өчиг бичүүлж авч уучилчихаад, түүндээ хөнгөмсгөөр найдаж байгаа. Манай Ерөнхийлөгч ийм бүдүүлэг зантай хүн. Ингэж болохгүй. Шүүхийн процесс дундуур орсноороо Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ноцтой алдаа гаргалаа. Би Ц.Элбэгдорж гэдэг хүн гэхээсээ илүү, түүнд зөвлөж байгаа хуулийн мэргэжилтнүүд том алдлаа гэж харж байна. Ер нь энэ хэрэг явдал гадаадын хөрөнгө оруулалттай огт хамаагүй. Би АНУ-ын Элчин сайдын яамныхантай уулзаад "Мянганы сорилтын сангийн хөрөнгө оруулалт, Жастин Каплаг шийтгэсэн шийдвэр хоёр ямар хамааралтай юм бэ” гэж асуусан. Тэд "Хувь хүмүүсийн үзэл бодол Засгийн газрын бодлого өөр. Тиймээс ямар ч хамааралгүй” гэж хариулсан. Тухайн улсын шүүх байгууллагыг давсны дараа л хэрэг маргааныг олон улсын төвшинд ярьдаг. Олон улсын ямар ч байгууллага тусгаар улсын шүүхийн процесст нөлөөлөх гэж оролддоггүй. Харин иргэнийхээ эрхийг хамгаалах мэдэгдэл хийж болдог. Иргэд нь хар тамхи зөөсөн хэргээр Индонезод шүүгдэхэд Австралийн Засгийн газар амьд үлдээж өгөөч гэж гуйсан. Түүнээс биш, танай шүүх буруу ажилладаг, муу шийдвэр гаргадаг гэж ярихгүй байгаа биз. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өөрийн гараар шүүх засаглалын эрх мэдлийг үгүйсгэсэн. Энэ бол маш ноцтой үйлдэл гэдгийг хэлэх байна.

Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч намын дарга Ш.Төмөрсүх: ТЭР ӨРГӨСӨН ТАНГАРГААСАА НЯЦСАН

-Жастин Капла нарыг уучилснаараа Ерөнхийлөгч болчимгүй алдаа гаргасан. Уг нь Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлэх эрхтэй. Шүүхийн процесс үргэлжилж байхад дундуур орж, уучлал үзүүлсэн нь түүний болчимгүй алдаа юм. Энэ үйлдлээрээ тэр Монгол Улсын хуулийг уландаа гишгэлээ. Шүүх засаглалын эрх мэдэл, бие даасан байдалд халдсан. Жастин Капла нар давж заалдах өргөдлөө гаргаад байсан шүү дээ. Шүүхийн процессыг эцэст нь тултал үргэлжлүүлэх байсан. Дээд шүүх эцсийн шийдвэр гаргасны дараа тэднийг уучилсан бол өөр хэрэг. Яагаад тэсвэртэй хүлээж чадаагүйг нь ойлгохгүй юм. Бид өнгөрсөн жил Ерөнхийлөгч өргөсөн тангаргаасаа няцаж эхэллээ гэж мэдэгдэж байсан. Тэр саяын үйлдлээрээ үүнийгээ нотоллоо. Гадаадын ямар нэг нөлөөнд автаж яаран уучлал үзүүллээ гэж хардаж байна. Гадаадынхан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг аргалчихвал хуулийг нь, шүүхийг уландаа гишгэж болох юм байна харж буй биз. Ер нь Ц.Элбэгдорж хийсвэр хүн л дээ. Улс төр, эдийн засгийн ул суурьгүй шийдвэр гаргадгийг бүгд мэднэ. Гэнэт УИХ-ын гишүүдийн давхар дээлийг тайлуулна гээд гүйж байх жишээтэй.

ЭШЛЭЛ
-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2015 оны хоёрдугаар сарын 26-нд Жастин Капла болон бусад хүнд уучлал үзүүлсэн. Хоёрдугаар сарын 24-нд давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах хуулийн хугацаа тэдний хувьд дууссан байдаг. Энэ хугацаанд тэд уучлал хүссэн өргөдлөө татаж аваагүй. Давж заалдах гомдлыг тэдний зүгээс тавиагүй. Анхан шатны шүүхийн шийдвэр гармагц Капла болоод бусад хүнийг хорьсныг бүх хүн мэднэ. Иймд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлиг нь Үндсэн хууль болон бусад хуульд нийцэж буйг хэлэх байна.
Ерөнхийлөгчийн хүний эрх, хуулийн бодлогын зөвлөх Ч.Өнөрбаяр (www.news.mn)

-Гэмт хэрэгт ял шийтгүүлсэн хүмүүс хяналтын шат буюу Улсын дээд шүүх, түүний дараа Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчид өргөдөл гомдол гаргах учиртай. Харин энэ шатууд дууссаны дараа Ерөнхийлөгчид хандах хатуу тогтсон хуулийн журам бий. Ерөнхийлөгч энэ журмыг зөрчиж, уучлал үзүүлсэн гэж ойлгож болно. Хэрвээ цаашдаа ийм жишиг тогтвол Ерөнхийлөгч мөрдөгдөж буй болон хэргийг нь шалгаад урьдчилан хорьж байгаа хүмүүсийг суллаад байх нь.
Хуульч С.Нарангэрэл (www.sonin.mn)

Монголд хөрөнгө оруулалт хийнэ гэдэг дээрэмдүүлсэнтэй адил гэдэг ойлголтыг дэлхий нийт авчихсан байна. Энэ байдлаас улсынхаа нэр хүндийг аврахын тулд Ерөнхийлөгч зөв шийдвэр гаргасан. Тэгээд ч Үндсэн хуульд цагаан дээр хараар "Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлнэ” гээд заачихсан байгаа. Ямар нэгэн нөхцөл заалгүйгээр шүү. Үндсэн хуулийн 33 дугаар зүйлийн найм дахь хэсгийг үзээрэй.
УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин (www. dnn.mn)

Т.Энхбат

Өнөөдөр сонин