Одоогийн байдлаар судалгаа, хөгжүүлэлтийн шатандаа явж байгаа "Дөрөвдүгээр үеийн реактор” нь онолын хувьд цөмийн эрчим хүч үүсгэх технологи юм. 2017 онд хэрэглээнд нэвтрүүлэхээр зорьж буй ОХУ-ын BN 1200 буюу 1200 мегаватт хүчин чадалтай, натри хөргөх системтэй реактороос бусад загварууд 2030-2040 оны хооронд хэрэглээнд нэвтрэх боломжтой аж.

Дөрөвдүгээр үеийн цөмийн реактор нь ашиглаж байгаа бүх түлшээ шатаах чадалтай

Өнөөдөр дэлхий даяар ихэнх орнууд 1990-ээд онд хэрэглээнд нэвтэрсэн "Хоёрдугаар үеийн цөмийн реактор”-ыг ашиглаж байгаа бол 2014 оны байдлаар "Гуравдугаар үеийн цөмийн реактор” ашиглаж байгаа тоотой хэдхэн орон байна.

Дөрөвдүгээр үеийн цөмийн реактор нь ашиглаж байгаа бүх түлшээ шатаах чадалтай харин өнөөдөр бидний ашиглаж байгаа реакторууд баяжуулсан ураныг ганцхан удаа хэрэглэх төдийгүй ердөө нэг хувийг нь эрчим хүч болгон хувиргаад үлдсэнийг нь хаягдал болгон гаргадаг.

Гэтэл эрчимтэй өсөн нэмэгдэж байгаа дэлхийн эрчим хүчний хэрэгцээ 2030 он гэхэд одоогийнхоос 50 хувиар нэмэгдэх бол 2050 онд 200 хувьд хүрэх аж. Ингэхээр хүн төрөлхтөнд зайлшгүй шинэ үеийн эрчим хүч үүсгэх, хямд зардал бүхий технологи хэрэгтэй болно.

Эхний ээлжид "Дөрөвдүгээр үеийн цөмийн реактор” үүнийг хангаж чадах юм. Түрүүн дурдсанчлан бүх түлшээ шатааж, хаягдал гаргахгүй реактор гэдэг онолын хувьд бидний өнөөдөр "Цөмийн хаягдал” гээд булшилж байгаа материалыг ашиглаж болох аж.

Тиймээс "Дөрөвдүгээр үеийн цөмийн реактор”-ын шаардлагад хамгийн ойр байж болох зургаан технологийг ашиглана гэж таамаглаж байгаа. Гурав нь дулааны реактор байхад үлдсэн гурав нь хурдан реактор аж.

Ерөнхийдөө дараагийн үеийн реакторт тавигдах үндсэн дөрвөн шалгуур тогтоох хэрэгтэй:

Эдийн засгийн хувьд хэмнэлттэй байх. Өнөөдөр бидний ашиглаж байгаа реакторуудыг барихад их хэмжээний зардал гардаг төдийгүй ажиллуулахад төвөгтэй. Харин дөрөв дэх үеийн реакторууд барихад хялбар, бага зардалтай, ажиллуулахад энгийн байх ёстой.

Эрсдэлийг бууруулах. Ажиллах горим нь энгийн байснаар гарах эрсдэл төдий хэмжээгээр буурах боломжтой. Түүнчлэн эхний ээлжид хамгийн чухал хүмүүс болох үйлдвэрийн ажилчдад аюулгүй байх ёстой.

Хамгийн бага хэмжээгээр хаягдал ялгаруулах. Цөмийн реакторууд ашиглаж байгаа түлшнийхээ дөнгөж нэг хувийг эрчим хүч болгодог. Түүнчлэн өнөөдөр бидний хэрэглэж байгаа уламжлалт "дахин боловсруулах төрлийн реактор”-ууд хэдийгээр бусадтай харьцуулахад бага хаягдал гаргадаг ч дөрөв дэх үеийн реактор өнөөдрийн эрчим хүчний үүсгүүрүүдээс хамаагүй бага хаягдал гаргах ёстой.

Цөмийн зэвсгийг дэлгэрүүлэхээс сэргийлэх. Цөмийн эрчим хүчний хамгийн том асуудал бол яах аргагүй цөмийн зэвсэг. Тиймээс шинэ үеийн реакторууд үүнээс сэргийлэх төдийгүй маш бага хэмжээний плутони ялгаруулах түлш ашиглах ёстой.

Дөрөв дэх үеийн реакторын жишээ

Хэдийгээр шинэ үеийн реактор өнөөдрийн технологийн дэвшилтэт хувилбар ч гэсэн хоёр үндсэн төрөлд ангилж болно:

Шингэн натри хөргүүрт реактор – Энэ нь ерөнхийдөө дулааны реактор бөгөөд үндсэн хөргөлт нь натрид суурилах юм. Бал чулуун голтой байх бөгөөд энэ нь урвалыг тохируулах үүрэг гүйцэтгэнэ. Түүнчлэн энэ реактор ашиглалтад орох үед уран биш торий ашиглаж болно гэж үзжээ.

Натри хөргүүрт хурдан реактор – Энэ төрлийн реактор нь шингэн натрийн оронд энгийн усыг үндсэн хөргөлтийн системд ашиглана. Харин ижил төстэй арга нь реакторыг хөргөхийн тулд даралт үүсгэх шаардлагагүй. Хамгийн гол онцлог энэ төрлийн реактор хэт халсан үедээ өөрөө автоматаар цөмийн гинжин хэлхээг асар хурдан хугацаанд зогсоох чадалтай. Түүнчлэн нэг ашигласан түлшээ дахин дахин ашиглана.

Эдгээрээс гадна дэвшилтэт реакторуудын хөргөлтийн системд хар тугалга, байгалийн хий ашиглаж болох юм байна.

Дөрөвдүгээр үеийн реакторын эерэг тал

• Реакторын ашигласан түлш хэдэн мянганаар биш хэдхэн зууны дотор цацраг идэвхээ алдана
• Өнөөдөр ашиглаж байгаа реактортай адил хэмжээний түлшээр 100-300 дахин их эрчим хүч ялгаруулна
• Зөвхөн уран гэлтгүй, торий зэрэг өөр элементийг түлш болгон ашиглаж болно.
• Өнөөдөр бидний булшилж байгаа "Цөмийн хаягдал”-ыг дахин ашиглаж эрчим хүч үүсгэнэ.
• Аюулгүй байдал сайжирч, ослын үүсгүүр ашиглах шаардлагагүй төдийгүй усан хөргөлтийн системээс татгалзсанаар байгальд ээлтэй чанар нь нэмэгдэнэ.

Дөрөвдүгээр үеийн реакторын cөрөг тал

Натрийн хөргүүрт хурдан реакторт гэмтэл гарч натри устай холилдож болно. Энэ үед натрийн ислээс сэргийлэх гэж аргон хий ашиглаж болох бөгөөд аргон нь гелитэй адил агаар дахь хүчилтөрөгчийг зайлуулах чадалтай. Аргон агаарт их хэмжээгээр тархвал тухайн орчинд ажиллаж байгаа ажилчид хүчилтөрөгчийн дутагдалд орох эрсдэлтэй аж. 

Сэтгүүлч А.Ихсанаа | GoGo.mn