Улс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйч үүдийн оролцоог нзмэщүүлэх талаар сүүлийн жилүүдэд их ярьж, хэлэх болов. Улс төрийн намууд ч нэр дэвшигчдийн жендерийн харьцаанд анхаарал хандуулж, эмэгтэйчүүдийн оролцоог дэмжиж хандлага сүүлийн хоёр сонгуулиар ажиглагдаад байна. Энэ талаар холбогдох хууль, тогтоол шийдвэрт ч тусгалаа олсон байгааг харж болно. Тухайлбал, иргэний сонгох, сонгогдох эрхийн талаар УИХ-ын болон Аймаг, сум, дүүргийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн тухай хуульд (6.1) "сонгуульд сонгуулийн эрх бүхий иргэн үндэс угсаа, хэл, арьсны өнгө, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бсдол, боловсролоор ялгаварлагдахгүйгээр оролцох эрхтэй" гэжээ.

Мөн одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Улс төрийн намын тухай хуулийн 5.1.3-д гишүүддээ намын удирдах байгууллагын төлөөлөлд орох, сонгуульд нэр дэвших, сонгогдоход хүйсээр ялгаварлахгүй адил тэгш боломж олгохыг намууд үйл ажиллагааныхаа зарчим болгохыг зааж өгчээ. Нөгөө талаар 2005 онд Монгол Улсын Их Хурлын 25 дугаар тогтоолоор Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг баталж, 2015 он гэхэд улс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог 30 хувь болгож нэмэгдүүлэх зорилт тавьсан. Энэ зорилтод өнөөдөр хараахан хүрээгүй ч бас эмэгтэйчүүдийн улс төр дэх оролцоо бодитоор өссөнийг үгүйсгэж болохгүй.

Монгол Улсын Их Хуралд 1992 онд 293 хүн нэр дэвшиж гурван эмэгтэй, 1996 онд 302 нэр дэвшигчийн найм, бүлэг хүмүүс. Тийм ч учраас аливаа хүн улс төрийн сонголтыг хийхдээ өөрийн үзэл баримтлалыг тухайн намын үзэл баримтлалтай нэг цэгт уулзуулж хийдэг дэлхийн жишиг бий. Зарим тохиолдолд үзэл бодлын хувьд зөрчилдөж намаа солих явдал байдаг ч тухайн намыг дагаж амаа тосдсон хүнд бол зарчмын хувьд ичгүүртэй л хэрэг. Ийм байдаг болохоор туршлагатай улстөрчдийн хувьд улс төрийн сонголт нь эр нөхөрт гарч, айлын эхнэр боллоо л гэсэн үг. УИХ-ын гишүүн Д.Арвин 2000-2008 оныг хүртэл тасралтгүй найман жил УИХ-д сонгогдохдоо МАН/МАХН/-аас нэр дэвшиж байсан. Тэр намдаа сэтгэлийн болон эд материалын ямар нэг өглөггүй гэж ярьдаг ч түүний улс төрд орох их хаалга, энэ талбарт ханилсан эр нөхөр нь яах аргагуй МАН. Гэтэл 2008 оны УИХ-ын сонгуулиар тойроггүй хоцорлоо гэдэг шалтгаанаар МАН гэсэн зүүн гэоийн хаалгыг савж, чичрүүлэхээр огцруулах санал гаргачихаад явж байгаа. Туйлбаргүй төмөр нүүрт хатагтай нарын тодхон жишээ дээрх гишүүд болж чадсан байгаа биз.

Улстөрд эр зориг чухал. Тэр нь урагшлах, шийдвэрлэх, хөгжих том хөшүүрэг болдог. Гэтэл зарим эмэгтэйд тэр нь алга уу гэж асуумаар.

ИЗНН-ын дарга С.Оюун 1998 оноос хойш тасралтгүй монголын төрд ахынхаа зам мөрийг үргэлжүүлж яваа туршлагатай улстөрч. Түүний намтарт өөлөх зүйл бараг байхгүй. Гэхдээ түүнд нэг л зүйл дутаж ирснийг хэлэх хүмүүс бий. Тэр нь Зориг. Өнөөдрийг хүртэл С.Зориг агсны хэрэг илрээгуй. Жилээс жилд бүдрэгч цэцгийн баглаа, дурсгалын үгсээс хэтрэхээ байсан нь нууц биш. Энэ хэргийг илрүүлэхэд хамгийн их хүчин чармайлт гаргах хүн гагцхүу тэр. Тэр ч өөрийгөө мэддэг биз. Нөгөө талаар ИЗНН улс төрийн давцанд цойлж чадаагуй нь ч түүнтэй холбоотой. мэдэхээр эмзэг болчихсон. Харин эрчүүд дуурайж өмссөн давхар дээл Р.Бурмаа гишүүнд даанч зохихгүй байгаа юм.
Эмэгтэйчүүдийн хөнгөн байдал улс төрд бас зохиж өгөхгүй нь.

Мөнгөтэй бол мөнгөтэй, өнгөлөг бол өнгөлөг гишүүн бол одоо бодоод байхад УИХ-ын гишүүн Л.Эрдэнэчимэг юм. 2012 оны сонгуулиас өмнө тэрээр гишүүн хэмээх суудлын төлөө багагүй тэмцэж, эмийн сангуудын орлогоо хуу хамж байсныг 2008 онд нэр дэвших үеийн нөхөд нь ярьдаг юм билээ. Гэхдээ тэгж зүтгэсний үр дүн гарч өнгөрөгч сонгуулиар Сонгинохайрханчууд түүнийг УИХ-ын гишүүн болгосон. Л.Эрдэнэчимэг өөрөө хүсдэг ч юм уу, үгүй ч юм уу бүү мэд, яаж ийгээд л олны нүдэнд гэнэн болчимгүй байдлаар өртчихөөд байдаг юм. ВЕ1М2!-8500 авч гэнэ. Авсан даруйдаа түүнийхээ автоматаар зогсоолд ордог, зууд найман литр шатахуун зарцуулдаг,

Б.ЧИНБАТ /ҮНДЭСНИЙ МЭДЭЭ/