- mram.gov.mn
- nea.gov.mn
- keestrackmongolia.mn
- erdenetmc.mn
- southgobi.mn
- mininginvestment.mn
- infomine.mn
- pam.gov.mn
- mn.mno.mn
- mmc.mn
- tsairt.mn
- energyresources.mn
- mongolgazar.mn
- monpolymet.mn
- international.mcs.mn
- erdenesmgl.mn
- tavantolgoi.mn
- mm.gov.mn
- tananimpex.mn
- investor.mn
- entree.mn
- mpi.mn
- absolutemining.mn
- adamasmining.mn
- uuluurhai.mn
- boroogold.mn
- sbt.mn
- ot.mn
- donbass.mn
- tanilgroup.mn
- baganuurmine.mn
- monmag.mn
- mining.mn
- cylpro.mn
- ewater.mn
- mera.mn
- digdog.mn
- guum.mn
- amc.mn
- miningmongolia.mn
- eitimongolia.mn
- mak.mn
- mongoliandiamondtool.mn
- lme.com
- altanrio.com
- bloomberg.com
- infomine.com
- sharyngol.com
- umamisf.com
- cengeolab.com
- noyonshish.com
- zamineservices.com
- tumurlug.e-darkhan.com
- mongolianminingjournal.com
- mnmining.net
Уулчин Г.Өсөхбаяр: Хэрвээ эвгүйтсэн бол тав битгий хэл 25 хүн бүгд амиа алдахаар аймшигтай нөхцөл байдал угтсан
Монгол Улсын гавьяат тамирчин Г.Өсөхбаяртай ярилцлаа.
-Таны хувьд энэ жил нэг зорилгоо биелүүлсэн гэсэн. Аль тивийн ноён оргилд гарсан бэ?
-Миний хувьд дэлхийн тивүүд дэх ноён оргилуудад бүгдэд нь гарч үзэх зорилготой. Энэхүү зорилгоо биелүүлэхийн тулд олон жил төлөвлөж байна. Цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө ч их шаардагдах юм. Ямартай ч энэ зун Австрали тивийн ноён оргил Коскиусзкод дөрөвдүгээр сарын 21-нд гарч чадлаа.
-Энэ удаагийн авиралт бусдаас юугаараа онцлогтой байв?
-Би өмнө нь Хойд Америкийн ноён оргил Маккенлиа, Африкийн дээвэр Килиманжаро уулын оргил зэрэгт дандаа л ганц, хоёроороо гарч байсан. Харин энэ удаа зөндөө олон монголчуудтай гарсан. Австралид амьдарч буй монголчууд хамт гарсан. Бараг 20 гаруй хүн гарсан байх. Миний хувьд энэ удаагийн авиралт үнэхээр сайхан дурсамж үлдээсэн гэдгийг хэлмээр байна. Нутаг нэгтнүүдтэйгээ, олуулаа нэг ч гэсэн тивийн оргилд гарсандаа баяртай байна. Аяллын тухай нэвтрүүлэг удахгүй телевизээр цацагдах байх. Одоо Өмнөд Америкийн Аконкагуагийн оргил, Антарктид тивийн Винсон Массиф оргилд гарах үлдээд байна.
-Монголдоо ямар авиралт хийв. Аль аль ууланд авирав?
-Ерөнхийдөө Алтай Таван богд ууланд гарсан.
-Хэдэн удаа?
-Алтай Таван богдод гурав... бараг дөрвөн ч удаа гарсан юм байна. Монголын ууланд зуны гурван сар гарахад л цаг агаарын хувьд ч тэр хамгийн тохиромжтой үе байдаг. Нэг авиралт хийхэд дунджаар 10 хоног зарцуулдаг.
-Сошиал дахь хүмүүсийг хараад байхад бараг амралтын өдрөө тааруулаад ийм ууланд авиралт хийгээд ирье гэж харагддаг. Тийм боломж бий юу?
-Ямар ууланд авиралт хийхээс шалтгаална. Хотоос урагшаа Богд ууланд явган алхах, мөс, цастай Алтай Таван богдод авиралт хийх хоёрын хооронд тэнгэр газар шиг ялгаа бий. Ялангуяа мөсөн голтой ууланд авирна гэдэг маш их эрсдэлийг дагуулж байдаг. Яахав манай монголчуудад нэг давуу чанар байдаг. Маш их эрч хүчтэй, тэвчээртэй. Харамсалтай нь үүнийгээ буруу ашигладаг. Гадныхан бол ууланд гарахаар төлөвлөвөл дүрэм журмынх нь дагуу олон хоног, сар сургалтад хамрагдаж, хувийн бэлтгэлээ хангадаг. Харин манайхан бол шууд л өнөөдөр шийдээд маргааш явчихдаг байх жишээний. Энэ нь наад зах нь эрүүл мэндээрэй хохирч үлдэх хор уршигтай. Нэгэнт алдсан эрүүл мэндийг хэзээ ч нөхөж авч чадахгүй шүү дээ. Цаашлаад амь насаараа хохирох аюулыг дагуулж байдаг.
-Өнгөрсөн зун Алтай Таван богдод Монголын таван уулчин эндсэн харамсалтай явдал болсон. Дээрх хүмүүс мөн л сошиалд нэгдэж, ямар ч бэлтгэл сургуулилтгүй явсан гэсэн?
-Фэйсбүүкээр нэгдсэн хүмүүс гэсэн. Энэ зун үнэхээр монголын түүхэнд, уулчдын түүхэнд хар бараанаар тэмдэглэгдэх том гарз тохиож, таван хүн эндлээ. Энэ тухай дурсахаас ч бэрх байна. Уулчдын хувьд үнэхээр эмзэг асуудал болоод байгаа. Олон жил ууланд авирсан, манай туршлагатай уулчин МУ-ын гавьяат тамирчин Болдбаатар ах уг ууланд авиралт хийж яваад эндсэн. Даанч манайхан анзаараагүй. Одоо ч анзаарахгүй хайнга хандсан хэвээр л байна. Хэрвээ энэ чигээрээ замбараагүй яваад байвал энэ жагсаалт улам л уртсах болно. Дараагийн ээлжинд би ч байж болно. Хэн ч мэдэхгүй. Осол хэлж ирэхгүй шүү дээ.
-Тухайн хүмүүсийн зарим нь мэргэжлийн уулчид байсан гэдэг. Та таних уу?
-Нэг эгч, нэг залуу хоёрыг нь л зүс танина. Хаа нэг уулчдын цугларалт дээр таарч байсан. Тэрнээс сайн мэдэхгүй. Бусад нь бол бараг анх удаа ууланд авирсан хүмүүс гэсэн. Нэг залуу нь бүр гадаадад сурдаг. Монголд ирэнгүүтээ шөнөдөө ууланд авирах гээд гараад явчихсан гэж сонссон. Гэрийнхэн нь ч мэдээгүй байсан. Тухайн үед "Монголиан экспедишн” компаниас зохион байгуулсан уулчдын багт ороогүй сайн дураараа баг бүрдүүлж явсан хүмүүс юм билээ. Ер нь сүүлийн үед фэйсбүүкээр хараад байхад ууланд гарахыг их уриалдаг болж. Гэхдээ ямар ууланд гарах гэж байгаагаа ядаж судлах хэрэгтэй. Мэдээлэлтэй байх хэрэгтэй. Ядаж л авирах гэж байгаа уулынхаа зүг наанадаж хоёр хоног харж, бүх зүйлээ тооцоолох ёстой шүү дээ. Ялангуяа мөсөн голтой ууланд авирна гэдэг тэр чигээрээ эрсдэл.
-Алтай Таван богд ууланд хичнээн мөсөн гол байдаг вэ?
-Монголд мөсөн голтой уул хэдхэн бий. Үүний нэг нь Алтай Таван богд уул. Мөнх хайрхан бага зэрэг мөсөн голтой. Бас Увс аймагт байрлах Цагаан дэглий уул байна. Ууланд авирагчдын хувьд хамгийн хэцүү эрсдэл бол мөсөн гол. Ийм төрлийн ууланд авирах тусам халширдаг, айдаг болчихдог. Уулчид ууланд авирах тусам л өөрийгөө жижигхэн гэдгийг мэдэрдэг. Ялангуяа мөсөн голтой ууланд авирахын тулд уулаа маш их мэддэг, дадлага, туршлагатай байх ёстой.
-Хүйтний оргилд гарах тогтсон зам байдаг уу?
-Алтай Таван богд ууланд авирах гурван ч зам байдаг. Бүр олон жил яваад дадал болчихсон зам. Ихэвчлэн уулынхаа ар шилээс өгсөж гардаг. Өдөрт зургаан цаг авиралт хийнэ гээд бодохоор Хүйтний оргил дээр гарахад гурав хоног зарцуулагддаг.
-Осол болохоос өмнөхөн таныг амиа алдсан уулчидтай замд таарсан гэсэн?
-Нэг л замаар явдаг учраас ууланд авирах үед авиралт хийж буй бусад хүмүүстэй таардаг. Тухайн үед ч бас тэдэнтэй таарсан. Нэг л замаар өгсөж, уруудаж байгаа юм чинь таарахаас аргагүй.
-Хэдэн цагийн үед таарсан юм бэ?
-Үдээс хойш замд зөрсөн. Уулын бичигдээгүй дүрэм байдаг. Ямар ч ууланд өглөө эрт авиралт хийгээд үдээс хэтрэхгүй оргил дээр нь гараад хурдхан бууж оройноос өмнө отогтоо хүрсэн байх ёстой. Үдээс хойш болчихоор цаг агаарын хувьд таагүй болчихдог. Миний хувьд тухайн өдөр 12 хүний бүрэлдэхүүнтэй хоёр багтай өглөө эрт оргилд нь хүрчихээд бууж явсан. Тухайн хүмүүстэй явсан багийнхны хувьд хэтэрхий оройтсон болов уу.
-Та хэзээ нь ослын талаар мэдсэн бэ?
-Буусан хойно мэдсэн. Араас таван хүнтэй нэг багийнхан олдохгүй байна, төөрчихлөө гэж хэлсэн. Үнэхээр харамсаад ч барахгүй байна. Цасан шуурга шуурч байсан болохоор буцаад явж хайх ямар ч боломжгүй байсан.
-Тогтсон зам ч гэсэн төөрөх магадлалтай юу?
-Цасан шуургатай үед хэцүү. Төөрөх бол энүүхэнд. Таван метрийн зайтай явж байгаа хүн харагдахгүй болтол цасаар шуурах тохиолдол ч бий. Ийм үед нэг алхам ч хазгай гишгэхгүй, өмнөх хүнийхээ мөрөөр явах хэрэгтэй.
-Ер нь оргил хүртэл зам хэр бартаа ихтэй вэ?
-Маш их. Гишгэсэн мөрөөрөө эргэж бууна шүү дээ. Мөсөн голтой уулын хамгийн гол эрсдэл бол цасан шуурга, мөсөн ангал. Хэрвээ 50 метрийн ангал руу нэгийгээ алдахад дэлхийн хамгийн шилдэг уулчин байгаад ч татаж гаргаж чадахгүй. Бусдыгаа эрсдэлд оруулахгүйн тулд орхиод явсан тохиолдол зөндөө байдаг.
-Таны хувьд эрлийн багийнхантай хамт ажилласан хүн. Талийгаачдыг ангал руу унаагүй, эрлийг эрт эхлүүлсэн бол аврах боломжтой ч байсан гэсэн яриа тухайн үед гарч байсан. Үнэхээр тийм боломж байв уу?
-Ангал руу унаагүй. Одоо хэлэхэд хэцүү л дээ. Үнэхээр аймшигтай газраар явсан байсан. Тэд Хүйтний оргилд гарчихаад буух замдаа төөрсөн юм шиг байна лээ. Цасан шуургатай үед хэцүү шүү дээ. Шуурганаар асар том хунгарлаад тогтчихсон цасны яг доогуур багийнхан бүгд явж өнгөрсөн байсан. Эхний багийнхан явахад цас бага багаар сууж ан цав үүссэн байх. Ингээд яг сүүлийн баг гарах үед цас нурж дээрээс нь унасан юм шиг байсан. Сүүлийн хүмүүс л дарагдсанаас биш эвгүйтсэн бол тэнд явсан 25 хүн бүгд амиа алдаж болохоор тийм аймшигтай нөхцөл байдал угтсан. Осол болох үед өмнөх багийн хүмүүс бусдынхаа орилох дууг сонссон гэж ярьж байсан.
-Төөрснөө мэдсэн бол ямар арга замыг сонгох нь зүйтэй байсан бол оо?
-Ямар ч үед оргилоо буцаад олох хэрэгтэй.
-Хүйтний оргилоос хэр зайнд осол болсон байсан бэ?
-200 метр орчим юм уу даа. Төөрөлтийн гол шалтгаан цас. 2009 онд санагдаж байна. Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр уг ууланд авираад буух замдаа төөрөөд эргэж оргилоо олох шийдвэрт хүрсэн байгаа юм. Бид нар очих үед оргилоос 50 метрийн зайтай байсан. Тэр хооронд л хэдэн цаг холхиод бүр мөр гаргачихсан байсан. Хажууд нь явсан ахмад уулчид яахаа мэдэхгүй байхад тэр хүн ууланд хэрхэн гарах, төөрсөн тохиолдолд яах вэ гэдгээ уншчихсан мэдээлэлтэй байгаа байхгүй юу. Хэрвээ ууланд төөрвөл оргилоо олох нь хамгийн зөв шийдэл.
-Ер нь Алтай Таван богдод цаг агаар байнга сэрүүвтэр байдаг уу?
-Янз бүр. Майк, богино өмдтэй гарчихмаар дулаахан өдөр байна. Куртиктай гарчихаад байхад даарах өдөр ч байна. Гэхдээ өглөө эрт гараад оргилд нь хүрлээ, зургаа дарууллаа, эргээд шууд буух ёстой. Гэтэл манайхан архи, сүү өргөх болоод явчихна. Зарим нь бүр дуулна. Манайхан багахан найр хийчих гээд байдаг. Тэгж болохгүй шүү дээ. Цаг агаар яаж ч өөрчлөгдөж болно. Хурдхан л буух ёстой. Миний хувьд ихэвчлэн гадныхантай гардаг. Гадаадын уулчид бол дүрэм, журмын дагуу явдаг. Тэгж болохгүй гэсэн л бол шууд хүлээж авна. Наад зах нь Хүйтний оргилоос буух замд дөнгөж авирч яваа хүмүүс ч таардаг. Тухайн үед та нар хэтэрхий оройтсон учраас эрсдэлтэй, маргааш авир гэж хэлдэг. Харамсалтай нь төдийлөн хүлээж авдаггүй. Гадныхан бол шууд л хүлээж аваад бууна. Монголчууд "Энэ Өсөхөө өөрөө оргилд нь гарчихаад биднийг ингэж хэлээд. Өсөхөө гарч байхад яагаад би гарч болдоггүй юм” гэсэн байдлаар ханддаг. Үнэндээ ууланд авирах бүр уулын бүтэц хүртэл өөрчлөгдчихсөн байдаг.
-Хэзээ хамгийн таатай үе вэ?
-Мэдээж цаг агаар тогтуун үед гарахад байгалийн хувьд үнэхээр үгээр илэрхийлэмгүй үзэсгэлэнтэй. Зөвхөн тавхан оргил байдаггүй. 50, 60 уулын оргил харагдана ш дээ. Үнэхээр гайхамшигтай. Би гарах болгондоо л дуу алддаг. Найман сарын дундуур оргилд нь гарахад нар сар зэрэг гарчихсан харагддаг. Гэхдээ жил, сар болгон уулын бүтэц өөр. Зургаан сард мөсөөр хучигдсан хөрс хатуувтар байсан бол долдугаар сард суларчихсан байна. Энэ өнгөлөн далдлалтыг хүмүүс мэддэггүй. Харин наймдугаар сард бүх ангалууд нь ил гарч ирдэг. Тиймээс наймдугаар сард нэлээн олон удаа авирч үзэх хэрэгтэй. Гэхдээ тэр ангалуудыг нүдээрээ харсан хүн тэр болгон уул руу зүглээд байдаггүй.
-Таны хувьд тийм ангал олон харж байсан уу?
-Доошоо харахад ёроолгүй харанхуй ангал ш дээ. Алтай Таван богдод тоолохын аргагүй тийм ангал бий. Олон жил ууланд авирсан мэргэжлийн уулчин учраас туршлагаараа л явна. Ангалтай газрын цасны өнгө ямар байх, хаанаас нь ямар судал орж ирсэн байна гээд нарийн ажиглана. Тэрнээс энд нэг ангал байдаг, энд бас гээд тойроод гүйгээд байхгүй ш дээ. Мөсөн голын эрсдэлүүд хамгийн аймшигтай. Алтай Таван богдын мөсний зузааныг 150 метр гэдэг байх аа. Японы эрдэмтэд, Ус цаг уур, орчны шинжилгээний хүрээлэнгийнхэнтэй хамтраад мөсний судалгаа хийж байгаа. Мөс маш их хайлж байна гэсэн мэдээлэл байгаа. Мөс хайлна гэдэг уулчдын хувьд улам их эрсдэл хүлээж байна гэсэн үг. Жил ирэх тусам аюул нэмэгдээд л байна.
-Ер нь ууланд, тэр дундаа мөсөн голтой ууланд гарахдаа ийм багаж хэрэгсэл, тийм хувцастай явна гэсэн стандарт байдаг биз дээ?
-Байлгүй яахав. Яахав сошиал ертөнц дэх хүмүүсийг хараад байхад Алтай Таван богд руу бараг дээлтэйгээ гүйгээд гарчихлаа. Пүүзтэй гараад ирлээ би гээд л ярьдаг. Мэдээж ууланд гарч байгаа нь сайн байна. Ууланд гарах тусам эр зориг нэмэгдэнэ. Туршлагатай болно. Гэхдээ нэн тэргүүнд аюулгүй байдлаа хангах нь чухал. Стандартаараа бол наад зах нь гурван төрлийн гуталтай байх ёстой. Доор амрах үедээ сандаал, тавчиг, авирахдаа өөр гутал, оргилд гарахдаа бас нэг гуталтай байх шаардлагатай. Гэвч манайхан ганцхан гуталтай явчихаад доор шавар шалбааганд гутлаа норгочихдог. Чийг авсан гутал дээш гарах явцад хөлдөнө, хайрна. Ингээд хөлөө хөлдөөх тохиолдол хүртэл гардаг.
-Мэдээж мөсөн голтой ууланд авч явах ачааны тогтсон жин байдаг байх?
-Зарим хүмүүс би уулын оргил руу 40 кг ачаатай гарлаа ш дээ гэдэг. Мэргэжлийн хүмүүсийн хувьд үнэхээр инээдтэй хэрнээ сонин санагддаг. Өөртөө мундаг санагдаж байгаа боловч ямар ч хэрэггүй ачаа яах гэж үүрдэг юм бэ. Тийм ачаатай гарч байгаа нь өөрийнх нь л буруу. Стандартын дагуу 20 кг ачаатай л байх ёстой. Ууланд таван кг нэмэгдэнэ гэдэг аймшигтай зүйл байхгүй юу. Манайхан хэрэгтэй, хэрэггүй баахан юм цүнхэндээ хийчихсэн байдаг. Цүнхнийхээ аль талд ямар ачаагаа хийхээс эхлээд цүнхний нэг бүч хүртэл нарийн учиртай байдаг байхгүй юу. Жижигхэн алдаанаас болж өөрийгөө, цаашлаад бусдын амийг хамт аваад явах тийм эрсдэлийг өөрсдөө бий болгодог. Би Эверестийн оргилд 21 удаа гарч Гиннесийн номонд бичигдсэн нэгэн уулчинтай хамт Монголын Бүргэд хайрхан гээд ууланд хамт авирсан. Би түүнтэй өмнө нь далайн түвшнээс дээш 8848 м-т орших Эверестэд хамт гарч байсан юм. Гэтэл 4100 метрт орших ууланд гаран гартлаа амандаа маань мэгзэм тасралтгүй уншиж байсан. Тэр хүн тийм өндөр ууланд олон удаа гарчихаад биеэ тоогоод энэ юу байхав гэж болох шүү дээ. Үүнийг сүүлийн үед уулын спорт сонирхож буй залуус сайн ойлгох ёстой. Уул чихтэй, нүдтэй, амьтай гэдэг. Би үүнд 100 хувь итгэдэг. Хэзээ ч уулыг бүү бас.
-Сүүлийн үед ганц, нэг удаа ууланд явган аялал хийсэн хүмүүс өөрсдийгөө уулчин гэдэгт итгэж энэ нь эргээд эрсдэл дагуулж байх шиг...
-Миний хувьд би хэдий мэргэжлийн уулчин ч гэлээ байнгын бэлтгэл сургуулилттай байдаг. Алхана, хүчний бэлтгэл хийнэ. Ууланд авирахад сэтгэл зүйн бэлтгэл бас хамгийн чухал. Алтай Таван богдод авирах явцад ажиглагддаг л даа. Саяхан нэг явахад цасаар шуураад өнгөцхөн дарагдчихсан ангалын хажууханд хүний мөр байсан. Үнэхээр ганц нэг ууланд явган аялал хийгээд, эсвэл ганц удаа хүн дагаж авирчихаад дараа нь "өө би мэднэ, амархан” гээд баахан чадахгүй хүн дагуулаад явчихдаг. Ядаж олсныхоо зангилааг зөв зангидаад сурчихгүй байж шүү дээ. Олсны нэг зангилаа хүртэл чухал. Яахав сүүлийн үед мэргэжлийн багаж хэрэгсэл их орж ирдэг болж. Мөнгөтэй байлаа гээд яаж ашиглахаа мэдэхгүй баахан багаж авчихдаг. Очоод нэгийг нь ч ашиглаж чадахгүй байх тохиолдол зөндөө гардаг. Тэгэхээр мэргэжлийн хүмүүст хандаж, зөвлөгөө авч сургалтад хамрагдах ёстой. Өөрийнхөө аминаас гадна бусдын амийг аюулд учруулж байна гэдгээ хүмүүс ухамсарлах хэрэгтэй байна.
-Нэг олсонд хэдэн хүн явах стандарттай байдаг юм бэ?
-Мөсөн дээр явж байгаа тохиолдолд нэг олсонд хоёрхон хүн л явах ёстой. Олсны диаметр, замаасаа шалтгаалж олсонд хэдэн хүн орохоо тооцоолдог. Дунджаар олсныхоо диаметрээс хамаарч 5-6 хүн л нэг олсонд ордог. Харин манайхан нэг олсонд 10, түүнээс дээш хүн чихчихдэг нь хамгийн аймшигтай алдаа. Олсны хоорондын зай таван метр байх ёстой. Гэтэл 50 метрийн олсонд арван хүн оруулсан байдаг. Гэтэл нэг, хоёр эгнээ явлаа, дараагийн хүмүүс татагдаж доошоо унах эрсдэл маш их. Хэдий таван метрийн зайтай ч аюул арилчих юм биш. Амь алдах эрсдэл чинь өндөр болж байна гэсэн үг. Миний хувьд сайн итгэсэн хүндээ нэг багаа хариуцуулаад тав таван хүнтэй хоёр олсонд хуваадаг. Түүнээс илүү бол би хяналт тавьж чадахгүй шүү дээ. Тиймээс залуустаа олсноосоо хэзээ ч гарч болохгүй, ахлагчийнхаа үгнээс гарч болохгүй зэрэг уулын бичигдээгүй алтан дүрмээ л дага гэж захимаар байна.
Даваанямын Даваасүрэн
URL:
Сэтгэгдлүүд:
Сэтгэгдэл нэмэх
Санал асуулга
Тавантолгойн хувьцааг иргэдэд бэлнээр тараах нь зөв үү?
| Нью йоркын хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| BHP Billiton Ivanhoe Mines |
90.53 23.3 |
1.44 0.00 |
| Австралийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| General Mining Corp Aspire Mining Limited |
0.145 0.52 |
0.00 -0.02 |
| Лондонгийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| Petro Matd Limited polo Resources Limited |
123.5 5.4 |
0.00 0.02 |
| Хонконгийн хөрөнгийн бирж | ||
| Нэр | Хаалт | Өөрчлөлт |
| Mongolian Mining Corporation Mongolia Energy |
9.59 1.14 |
0.00 -0.06 |
| Торонтогийн хөрөнгийн бирж | ||
Вэб сайтыг Aureola
