18:15

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Ноён уулыг тусгай хамгаалалтад авах эсэх асуудлыг шийдвэрлэх байсан ч гишүүдийн ирц хангалтгүйгээс санал хурааж чадсангүй. Мөн гишүүдийн ойлголцол хол байгаа тул ирэх долоо хоногийн УИХ, байнгын хороогоор хэлэлцэх асуудалд Ноён уулын асуудлыг багтаахгүй, харин энэ хооронд бүх талын төлөөллийг багтаан хэлэлцүүлэг хийх шаардлага байна гэж УИХ-ын дарга үзлээ.

Харин дээрх шийдвэрийг гаргахаас өмнө Ноён уулыг улсын тусгай хамгаалалтад авах эсэх асуудалтай холбогдуулж гишүүд дараах байр суурийг илэрхийллээ.

УИХ-ын дэд дарга Л.Цог:  Гацууртын ордыг бид буцаагаад явуулсан нэмэргүй дахиад оруулж ирж байна, ингэхдээ өөр халхавчтай орж ирж байна. Гегелийн нэг үг бий, хүн төрлөхтний хамгийн адгын араншин бол эх орноо тонон дээрэмдэх гэж үг бий. Энд асуудал байгаа. Нинжа нараа дийлдэггүй Монголын төр гэж хаашаа харсан юм байна вэ. Гадныхан төргүй л гэж ойлгоно. Энийг улиглаад сууж болохгүй.

Төсөв болохгүй болохоор л алтны ордоо ашиглах юм ярьдаг. Оюутолгойн баримтын шалгалтын дүнг бид мэднэ. 3 миллиард долларын асуудал байгаа, Монгол Улсын төсөвтэй тэнцэнэ.

Ноён уулыг хамгаалалтад авах нь зүйтэй, гэхдээ бүтэн авах нь зөв. Дутуу авснаас хэл ам үүсээд байна. Алтаа олборлоод сайхан болчихно л гэсэн хаа байна.

УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ: Тусгай хамгаалалтад авна гээд оруулаад ирэх нь сайхан ч хөвөнд чулуу боогоод оруулаад ирсэнтэй л адил байна.

Алтны татварыг бууруулаад, Урт нэртэй хуулийг хэрэгжүүлэх журмын тухай хуульд өөрчлөлт оруулахаар сайхан болно гэсэн, гэтэл энэ зунжин ган боллоо. 300 гаруй аж ахуйн нэгж алт ухаад төсвийн орлогыг яаж нэмэгдүүлэв. Асуухаар алтны үнэ дэлхийн зах зээлд унасан гэдэг тайлбар хийгээд сууж байгаа. Баялагаа тасралтгүй зөөж байгаа ч татварт орж ирж байгаа юм нь бага байна.

Засгийн газрын "Сентерра гоулд”-тай хийж байгаа хэлэлцээрээр Монголд орж ирэх юм нь маш бага л байна. Хэн нь хэлчих вэ, 50 тонн алтнаас 1 тонн нь Монголд үлдэх юм л яригдаад байна.

УИХ-ын гишүүн Д.Тэрбишдагва: Ноён уул нь хүн амын нягтаршил ихтэй, түүх соёлын арвин их олдворууд байдаг газар судалгаа нь байна. Ноён хатангүйгээр байж болдог юм уу. Үзэл баримтлалаасаа ухарсан юм харагдаад байна.  

УИХ-ын гишүүн Г.Уянга: Ноён уулыг хатантай нь, үр хүүхэдтэй нь хамт хамгаалах асуудлыг оруулж ирвэл дэмжинэ. Сүүлийн үед "нинжа” оруулдаг арга дэлгэрээд байна. Ер нь энэ асуудлыг цогцоор нь яръя, томоохон хэлэлцүүлэг хийе. Нэртэй эрдэмтэд байна, олон улсын байгууллагууд судалгаагаа ирүүлчихсэн байна. эдийн засгийн үр ашиг, түүх археологи гео тогтоцынх нь асуудлыг бүхэлд нь багтаагаад хэлэлцүүлэг хийе. Үүний дараа дахин оруулж ирвэл ямар вэ.

УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун: Ноён уул орчмыг нь тусгай хамгаалалтад авахыг дэмжихгүй хэн байх вэ. Зэрэмдэглэж авч болохгүй. Зүүн, баруун тийшээ шугам татсан байна лээ. "Сентерра гоулд”-д үйлчилсэн байдлаар оруулж ирж болохгүй. Ул суурьтай хандмаар байна.

УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаяр: Асуудлыг хэлэлцэхийг дэмжиж байна. Дөрвөн асуулт асуухад хоёрыг нь хариулаагүй. Нэг дээр нь ойлгомжтой хариулт авч чадсангүй. Яагаад зарим газрыг хамгаалалтад авсангүй вэ гэхээр "Нинжа” нар түйвээгээд байгаа хэсгийг хамгаалалтад авч байна” гэж хариулах. Гэтэл өөр нэг газар руу нь "нинжа” орохгүй гэх баталгаа байгаа юм уу.

Засгийн газар хариултаа бодож өгмөөр байна, би тэнд нь бужигнуулчихая, чи сонгогчиддоо очоод хариулчих гэсэн байдлаар хариулт өгч байна.

Бүтнээр нь авчихаж болохгүй байгаагаа ул үндэстэй тайлбарлах хэрэгтэй байна. Хорт бодистой холбоотой технологи яаж явах вэ гэдгээ тайлбарлах. Бүхлээр нь хамгаалалтад авах эсэхийг шийдэж болох байлгүй дээ, нэгэнтээ УИХ-д өргөн мэдүүлсэн учраас холбогдох байнгын хороо нь шийдвэрээ гаргачих боломжтой.

Ийн гишүүд саналаа хэлсний дараа чуулганы нэгдсэн хуралдааныг өндөрлүүллээ.

17:20

Тусгай хамгаалалтад авах газарт лиценз байна уу?

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Зарим газрыг улсын тусгай хамгаалалтад авах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг хэлэлцэж байна.

УИХ-аас Гацууртын ордыг стратегийн ордод хамруулах шийдвэр гаргасан, мөн тус ордод төр 34 хүртэл хувь эзэмших хуулийн төслийг Засгийн газар УИХ-д өргөн мэдүүлсэнтэй холбоотойгоор Ноён уулыг улсын тусгай хамгаалалтад авах асуудлыг УИХ-аар хэлэлцэж байгаа юм. Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн дээрх төсөлд Ноён уул орчмын 11 мянган га талбайг улсын тусгай хамгаалалтад авахаар заагаад байна. Хамгаалалтад авахаар болсон нь Хүннүгийн үеийн булш бунхныг хамгаалахтай холбоотой. Хэлэлцүүлгийн шатанд УИХ-ын гишүүн, Аж үйлдвэрийн сайд Д.Эрдэнэбат "Ноён уулыг тусгай хамгаалалтад авахыг дэмжиж байна. Хэнтийн нурууны усны хаалт бүхий хамгаалалт бас үүнд хамаарна. Нутгийн хүний хувьд маш олон компани энэ газар алтны хайгуул хийхээр зөвшөөрөл авсанд эмзэглэдэг. Гацууртын ордын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшдэг "Сентерра гоулд” компани 5 лиценз авсан байдаг. Үүнээс Бороогийн ордын нөөц дууссан учраас одоо 4 лиценз бий. Сүжигтэйд түүхэн дурсгалт олдворууд бий. Тусгай хамгаалалтад авах газарт лиценз байна уу. Давхцал үүсэх үү” гэлээ.

Уул уурхайн сайд Р.Жигжид: Хамгаалалтад авахаар санал болгож байгаа 11 мянган га талбайд 6 тусгай зөвшөөрөл бий. Үүний 2 нь хайгуулынх, 4 нь ашиглалтын зөвшөөрөл. Сүжигтэй нь хүннүгийн бүлэг олдвортой нь холбоотой

"Сентерра гоулд”-ын нэг лиценз хамгаалалтад авсан талбайд орж давхцаж байгаа. Энэ талаар яриа хэлэлцээр эхлүүлсэн, хуулиараа нөхөн төлбөр хийх, эсвэл талбайг нь сольж болно.

УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар: Ноён уулаа тэр чигээр нь тавьж туух гэж байсны хажууд бас яах вэ, талыг нь ч болов хамгаалах нь. Олборлолт явуулснаар хүнцэлийн хор гэдэг хор агаарт дэгдэж аюултай байдалд орно. Пүрэвсүрэн эрдэмтний гаргасан судалгаа байна.  Хараа, Ерөө голыг дагаж амьдардаг Дархан, Сэлэнгийн иргэд хордохгүй гэх баталгаа байна уу. Ёроолгүй алтнаас ёроолтой зэс дээр гэж үг бий. Булш бунхан ухна гэдэг хийморь сүлдэнд ч аюултай.

УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаяр: Ашиглалтын лицензтэй аж ахуйн нэгжид хэчнээн хэмжээний нөхөн олговор өгөх тооцоо гарсан бэ?.

Уул уурхайн сайд Р.Жигжид: Тусгай хамгаалалтад авч байгаа газар нутаг дотор 6 тусгай зөвшөөрөл бий. Тооцогоор бол хайгуулын ажлын зардал 97.7 сая, тусгай зөвшөөрлийн төлбөр нь 88.7 сая, нийт дүнгээрээ 186.4 сая төгрөгийн нөхөн төлбөр бидний гар доор байгаа баримтад байна. Гэхдээ үүнийг татвар зэрэг холбогдох газруудын мэдээлэлтэй тулгаж нягтлах шаардлага бий.

Г.ДАРЬ news