Эрчим хүч үржиж эхэллээ. Бүр үржихийн хүрдээр өсч байна. Гурван киловатт эрчим хүчийг зургаа дахин өсгөдөг төхөөрөмжийг монголчууд бүтээлээ. Авдрын дайтай энэ төхөөрөмж хоёр минутад 17 киловатт цахилгаан шинээр үүсгэнэ.

Уншигч та яаж өсгөдгийг гайхаж магадгүй. Тэгвэл үржих үйл явцыг энгийнээр тайлбарлая. Энергийг нэг төлөвөөс нөгөөд шилжүүлснээр арвиждаг байна. Өөрөөр хэлбэл, "авдар” дотор байрлах төхөөрөмж хурдыг хүч болгон хувиргаж, олшруулдаг.

Өвлийн цахилгаан, дулааны нийт зардал 40 мянган төгрөгт хүрнэ

Ийн хормын дотор эрчим хүч "ургуулсан”-аар цахилгааны зардал тэг рүү дөхнө гэж зохион бүтээгч "Органик энержи” группээс мэдээлэв. Тус групп эрчим хүч өсгөгч ашиглан нийслэлийн гэр хорооллын халаалтыг цахилгаанаар хангах боломжтой гэж үзэж байна.

Жишээ авъя. Гэр хорооллын 40-60 ам метр талбай бүхий байшинтай нэг айл өвөлд нүүрсээр халаалтаа хангахад сард дунджаар 140 мянган төгрөг зарцуулдаг. Харин цахилгаанаар шийдвэл 200 мянган төгрөг төлдөг байна. Тэгвэл эрчим хүчээ өсгөснөөр цахилгаан, дулааны нийт зардал нь тав дахин буурч, 40-60 мянган төгрөг болох боломжтой.

Бас малчин өрх нарны зай хураагуурт хуримтлуулсан эрчим хүчээ ч төлжүүлнэ. Малчид нарны эрчим хүчээр чийдэн, зурагтаа л "амилуулж” дөнгөдөг. Тэгвэл энэ багахан энергиэ арвижуулж, халаалт төдийгүй худагнаас ус татах эрчим хүчээ ч гарган авах боломжтой.

20 киловаттын эрчим хүч өсгөгч 20 сая төгрөгийн үнэтэй. Энэ өсгөгчийг таван айл дундаа хэрэглэн, эрчим хүчний зардлаа хэмнэж болно. Хэтдээ үнэгүй эрчим хүч ч хүртэх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, өрх бүр цахилгаан үйлдвэрлэгч болж, хором бүрт өгөөж хүртэнэ гэсэн үг.

"Органик энержи” групп 18-20 киловаттын эрчим хүч өсгөгчийнхөө анхны загварыг бүтээж, танилцуулсан нь энэ. Мөн "12 ваттыг таван киловатт, 10 киловаттыг 100 киловатт болгох эрчим хүч өсгөгч бүтээхээр зэхэж байна” гэж тус группийн захирал О.Ганболд хэлэв. Тус групп дэлхийд анх удаа соронзон эрчлүүрийг эрчим хүч өсгөгчид ашигласнаараа онцлог аж. Үүнээс гадна илүү өндөр хүчин чадалтай эрчим хүч өсгөгч бүтээхээр монгол инженерүүд ажиллаж байна. 2015 онд манай мэргэжилтнүүд нэгдэн, "Ногоон хот” ассоциаци байгуулжээ.

1000 киловаттын хүчин чадалтай 1000 өсгөгч байхад Улаанбаатарын утаа арилна

С.Зоригт, О.Ганболд, П.Баатарсүрэн, Д.Баяр тэргүүтэй мэргэжилтнүүд утааг арилгахаар зориг шулуудан, шийдлийн эрэлд морджээ. Тус ассоциацийн гишүүд байгальд ээлтэй, эдийн засагт хэмнэлттэй халаалтын систем зэрэг шинэ санаачилгыг зохион бүтээж буй. Үүний нэг нь эрчим хүч өсгөгч.

"Ногоон хот”-ын гишүүд тус бүртээ өсгөгч бүтээж буй. Энэ дундаас "Органик энержи” групп буюу О.Ганболдын бүтээлүүд нь айл өрхөд зориулсан, бага оврынх. Харин П.Баатарсүрэн, С.Зоригт нар өндөр хүчин чадалтай өсгөгч бүтээхээр ханцуй шамлажээ.

"Гэхдээ санхүүжилт дутаж, арга мухардсан” гэж "Ногоон хот” ассоциацийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга, зохион бүтээгч С.Зоригт хэлсэн. Түүний хувьд 100 киловаттаас 500, 110 киловаттаас 1000 киловатт эрчим хүч гарган авах өсгөгчийнхөө тооцооллыг Германы мэргэжилтнүүдтэй хамтран хийж байгаа аж.

Хэрэв санхүүжилт олбол хоёр сарын хугацаанд загвараа бэлэн болгож, бидэнд үзүүлэхэд бэлэн аж. Түүний бүтээлийг уурхай, үйлдвэрүүдэд ашиглахад тохиромжтой. Мөн 1000 киловаттын өсгөгчөөр нийслэлийн 200 айлыг эрчим хүчээр хангана. Өөрөөр хэлбэл, "1000 киловаттын хүчин чадал бүхий 1000 өсгөгч байхад нийслэлийн гэр хорооллын халаалтыг бүрэн шийднэ. Ингэснээр 2018 онд Улаанбаатарын утаа арилна” гэж С.Зоригт бардам хэлэв.

Тэд анх утааны эсрэг тэмцэл эхлүүлсэн нь эрчим хүчний эх ундарга бүтээхэд хөтөлжээ. Ногоон хотынхон Улаанбаатарын утааг арилгаад зогсохгүй эрчим хүчний шавхагдашгүй эх булаг олсон. Бас эрчим хүч өсгөгчийг хилийн чанадад экспортлох ч боломжтой.

• Эрчим хүч өсгөгч нь гурван киловаттыг зургаа дахин өсгөдөг.
• Малчин өрх нарны зай хураагуурт хуримтлуулсан эрчим хүчээ арвижуулах боломжтой.
• Өндөр хүчин чадлын эрчим хүч өсгөгч бүтээхээр ажиллаж байна.

"Эх дэлхий эрчим хүчний хямд эх үүсвэрийн эрэлд гарсан энэ үед хойд, урд хөршдөө худалдах боломжтой” гэж С.Зоригт нэмж тайлбарлав. Мөн "Бид зөвхөн бүтээж л чаддаг хүмүүс. Харин бүтээлийг минь худалдах менежментийн хүчтэй баг хэрэгтэй байна” хэмээн тэрбээр учирлаж байлаа.

"Нийслэлийн агаарын бохирдолтой тэмцэхэд "Утаагүй зуух” төсөл үр дүнгээ өгсөн. Гэхдээ утаа буурах бус нэг түвшиндээ л тогтлоо. Харин одоо бууруулахын тулд шинэ технологи, инноваци ашиглах ёстой” гэж "Ногоон хот” ассоциацийн гишүүд үзэж байгаа юм.

Эрчим хүч сэргээгддэг болж эхэллээ. Бас нарны илч мэт шавхагдашгүй болох нь. Дэлхий нийт ч үүний төлөө л зорьж буй. Тэгвэл Монгол Улс ч энэ чиглэл рүү мөр зэрэгцэн алхаж байна. 

Г.Байгал 

Засгийн газрын мэдээ