Ийм нэг салаа сонголтын ирмэг дээр Монгол Улс ирчихжээ. Эдийн засгийн байдал хүндэрсэн, хүндрээгүй хэмээн маргаж, хэн нэгнээ буруутгах гэж хичээх зуур түшээд геополитикийн асуудлаа мартаад байна. Манай эдийн засаг уул уурхайн салбараас бүрэн хамааралтай. Газар дорх баялаг хэмжээ хязгаартай учраас ганц салбараас хараат эдийн засагтай явж болохгүй гэдгийг төрийн удирдлагууд эрх биш ухаарч эхэлсэн. Тиймээс хөдөө аж ахуй, газар тариалан, үйлдвэржилтийн бусад салбарыг хөгжүүлэх том зорилго тавьчихаад ажиллаж буй. Мэдээж зүйтэй. Гэвч энэ бол зөвхөн тогоон доторхоо харсан бодлого. Үүнээс гадна улс төр, нийгэм, газар зүй, түүх гээд бүх хүчин зүйлийг цогцоор нь авч үзэх геополитикийн бодлого үгүйлэгдэв. Монгол Улс ОХУ, БНХАУ хэмээх хоёр их гүрний дунд "хавчуулагдан” оршдог. Гэхдээ газар зүйн энэ байршлаа ашиглан эдийн засгаа, улс орноо өөд татах боломж бидэнд бий. Ази, Европыг холбох "гүүр” нь Монгол Улс болж, тээврийн зангилаа болох боломжийн тухай энд ярьж буй юм. Тулга тойрсон хэрүүлийнхээ ард энэ том асуудлыг түшээд мартаад байгаа юм биш биз.

ТӨМӨР ЗАМ

Эдийн засаг уу, геополитик уу гэсэн гацааны золиос болоод буй нэг чухал салбар нь энэ. 2010 онд УИХ-аас Төмөр замын талаар төрөөс баримтлах бодлогоо баталж, эхний ээлжинд Тавантолгойгоос Чойбалсан хүртэл 1100 км, дараа нь Нарийнсухайтын ордоос Шивээ хүрэнгийн боомт хүртэл 45.5, Ухаахудагаас Гашуунсухайтын боомт хүртэл 267 км, Хөөт-Тамсагбулаг- Нөмрөгийн чиглэлд 380 км, Хөөт-Бичигтийн хооронд 200 км төм өр зам барихаар уг бодлогод тусгасан. Одоогоор Тавантолгойгоос Гашуунсухайт хүртэлх 267 км төмөр замын ажил л эхэлсэн. Уг төмөр замын даланг бариад эхэлчихсэн, энэ ондоо багтаад дуусгах төлөвлөгөөтэй юм билээ. Дээр нь харин ямар цариг бүхий төмөр зам тавих нь одоохондоо тодорхойгүй. Төмөр замтай болох тухай яриа зургаан жилийн өмн өөс эхлэхэд л царигийн тухай маргаан дагалдсан. Одоо ч үргэлжилж байна. Гэхдээ Засгийн газар өнгөрсөн сарын 21-ний хуралдаанаараа олон жил үргэлжилсэн уг маргаанд чимээгүйхэн цэг тавьж орхив.

Нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлэх, гадаад худалдааны тэнцлийг сайжруулах зорилгоор Гашуунсухайтын боомтыг БНХАУ-ын Ганцмод боомттой холбосон нарийн төмөр зам барих шийдвэрийг эндээс гаргасан юм. Үүнийг "ЭрдэнэсТавантолгой” компани холбогдох аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтран "Гашуунсухайтын төмөр зам” ХХК-ийг байгуулан гүйцэтгэх юм. Энэ бол хил хоорондын 10 гаруй км төмөр замын асуудал. Тэгэхээр Монгол Улс, БНХАУ-ын хил хооронд нарийн царигтай төмөр зам барих нь. Тавантолгойгоос Гашуунсухайтыг чиглээд тавьж яваа 267 км далан дээр одоо ямар цариг тавих бол. Өргөн царигтай зам тавина гэвэл Шилжүүлэн ачих анги байгуулах нэг хувилбар бий. Эсвэл тэр чигтээ нарийн царигтай төмөр зам тавих хувилбар байж болно. Гагцхүү шийдвэрээ эдийн засгийн талаас авч үзэх үү, эсвэл геополитикийн хувьд гаргах уу гэдэг дээр л гацаа үүсчихжээ. Мөнхийн хөрш байх энэ хоёр улстай эдийн засгийн ч, геополитикийн талаас ч харсан, тэнцвэртэй шийдвэр гаргах учиртай.

ХИЙН ХООЛОЙ

Төмөр замын тухайд бид дотооддоо шийдвэрлэчих боломжтой. Харин газар зүйн "гүүр” болох талаасаа манай үе үеийн Засгийн газар ОХУ-БНХАУ-ыг холбох хийн хоолойг эх нутгаараа дамжуулах сонирхолтой байдаг. Яриа хэлэлцээ ч багагүй хийсэн. Одоохондоо ямар нэг үр дүн алга. Гэвч энэ бол "зүтгэж” болох чиглэл гарцаагүй мөн. Ингэвэл эдийн засгаа өөд татах нэг том эх үүсвэр бүрдэнэ. Аюулгүй байдлаа ч хоёр хөршөөр давхар хамгаалуулаад авна. ОХУ-ын төрийн өмчит "Газ пром” компани БНХАУ-ын Газрын тосны үндэсний корпорацид 2018 оноос жилд 38 тэрбум шоо метр байгалийн хий нийлүүлэхээр болсон. Үүнийг тээвэрлэх хийн хоолойг улсаараа дамжуулчих гээд Монгол Улс "үзэж” байна. Гэвч түрүүчээсээ манайхыг тойруулсан шийдвэр гарч буй. БНХАУ-ын байгалийн хийн хэрэгцээ их учраас хоолой татах хэрэг мундахгүй гэсэн итгэл бидэнд байсаар. Асар их мөнгөний урсгалыг эх орон руугаа татахын тулд харин төрийн өндөрлөгүүд сайн ажиллах хэрэгтэй.

Тэгвэл энэ мэт геополитикийн бодлого гаргахдаа манай улстөрчид нэгдэж чадах уу. Ингэж чаддаг байхын тулд Хөгжлийн цогц бодлого чухал. Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгч байхдаа анхны Хөгжлийн цогц бодлогын төслийг өргөн барьж, УИХ 2008 онд баталсан байдаг. Гэвч үүнийг үндэсний хөгжлийн бодлого гэж харахаасаа илүү "Тухайн үеийн эрх баригч намын санаачилсан асуудал” гэж хардаг учраас өнөөдөр мөрдөхг үй байгаа аж. УИХ-ын дарга энэ талаар "Олон намын төлөөлөл багтдаг УИХ энэ дутуу зохицуулалтыг нэмж оруулаад уг төслийг өргөн барьж ондоо багтаан батална. Ингэхдээ үндсэн зарчмуудыг өөрчлөхийг хориглоно. Мөн зарим өөрчлөлт оруулах бол нийт гишүүний дөрөвний гурвын саналаар л "гар хүрдэг” босго тогтоох ёстой” гэсэн. Ингэвэл намаар ялгахг үйгээр мөрддөг Хөгжлийн цогц бодлоготой, түүндээ өнөөх геополитикийн асуудлаа давхар тусгасан цагт алсыг харсан шийдэл дээр улстөрчид намаар талцалгүй нэгддэг болох биз ээ.

 

 

С.Туул