Төмөртэйн уурхай баяжуулах үйлдвэрээ нээж, ажилчдынхаа цалинг 25 хувиар нэмлээ

Монгол улсын стратегийн ордын нэг болох 229,3 сая тонн төмрийн хүдрийн нөөцтэй Төмөртэйн уурхай ажилчдынхаа цалинг 25 хувиар нэмжээ. Манай улсын эдийн засаг хямралд ороод байгаа энэ үед уул уурхайн компаниуд бараг бүгд ажилчдаа халж, цомхотгож байгаа. Мөн цалин хөлсийг нэмэх биш хасах болоод байна.

Монголыг хэдэн арав, зуун жилээр тэжээнээ гээд байсан Оюу толгой, Тавантолгойгоос эхлээд Алтайн хүдэр зэрэг үндэсний томоохон төсөл хөтөлбөрүүд ажилчдаа цомхотгох, цалингаа танах хэлбэрт шилжиж байгаа. Зарим компаниуд дампуурлаа зарлаж, бас нэг хэсэг нь дампуурлын ирмэгт тулаад байгаа гэдэг.

Ийм үед Дорнодын Тамсагбулагт газрын тосны уурхайг эзэмшигч Хятадын Дачин Тамсаг компани л ажилчдынхаа цалинг нэмэгдүүлсэн шийдвэрийг гаргасан. Түүнийг нь манайхан хужаа нар ийм муу санаатай хэмээн хардаж байсан. Тэгвэл энэ удаа Монгол улсын стратегийн ордын нэг дээр үйл ажиллагаа явуулдаг төрийн өмчит үндэсний уурхай цалингаа ийн нэмж байгаа нь сайшаалтай юм.

Дарханы хар төмөрлөгийн үйлдвэрийн харьяа тус уурхайг нэг хэсэг хувийн компанид өгч зувчуулах шахаж, мөн олон компаний харьяанд оруулж шүүх цагдаадаа хүрдэг үе байсан. 1990 оны 4-р сарын 14-ний өдрийн БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 160-р тогтоолоор Дарханы Төмөрлөгийн үйлдвэрийг байгуулахдаа Төмөртэйн ордыг түшиглэсэн бөгөөд тус үйлдвэр эзэмшиж эхэлжээ.

Гэвч 1990-ээд оны сүүл үеэс энэ ордоор манай одоогийн эрх баригчид үе үе бөмбөг шиг тоглосоор ирсэн байдаг юм. АХ эвслийн М.Энхсайханы Засгийн газрын үед 1998 оны 1-р сарын 22-ны өдрийн Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газрын 2/98 тоот шийдвэрээр Төмөртэй ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл Хятадын "БЛТ”ХХК-нд шилжсэн байдаг.

Дараагийн удаад Ц.Элбэгдоржийн Засгийн газарт Лу.Болдыг АМГТХЭГ-ын дарга байх үед 2005 оны 3-р сарын 07-ны өдрийн Ашигт малтмал, газрын тосны хэрэг эрхлэх газрын, геологи уул уурхайн кадастрын газрын 302 тоот шийдвэрээр Төмөртэй ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл "БЛТ”ХХК-аас ахиад Хятадын хөрөнгө оруулалттай "Төмөртэй хүдэр”ХХК-нд шилжсэн.

Энэ шийдвэрийг МАХН /одоо МАН/-ын М.Энхболдын тэргүүлсэн Засгийн үед буюу 2006 оны 9-р сарын 08-ны өдөр хүчингүй болгосон байна. Учир нь 2008 оны 2-р сарын 2-ны өдрийн Ашигт малтмал, газрын тосны хэрэг эрхлэх газрын, геологи уул уурхайн кадастрын газрын 280 тоот шийдвэрээр Төмөртэй ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг "Эрдэнэс МГЛ”ХХК-нд олгосон.

Тэр шийдвэрээс зургаан сарын дараа 2008 оны 6-р сарын 27-ны өдрийн Ашигт малтмал, газрын тосны хэрэг эрхлэх газрын, геологи уул уурхайн кадастрын газрын 996 тоот шийдвэрээр Төмөртэй ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл "Эрдэнэс МГЛ”ХХК-аас буцаад анхны эзэмшигч "Дарханы Төмөрлөгийн үйлдвэр”ТӨХК-нд шилжсэнтэй холбоотой байсан хэрэг юм.

Ингэж хятад, монгол луйварчдын гараар орж зутарч ирсэн Төмөртэйн төмрийн ордын байдал тэр үеийг бодвол Монгол улсад ашиг орлого өгч эхлээд байна. Эдийн засаг, уул уурхай хямарч байгаа энэ үед Төмөртэйн уурхайн хувьд боловсон хүчнийг цомхотгох бус орон тоог нь дотооддоо шилжүүлж, шингээх хэлбэрээр ажилласан байна.

Энэ сарын 1-нээс уурхайнхаа дэргэд хуурай соронзон аргын баяжуулах үйлдвэр нээхийн сацуу ажилчдынхаа цалинг 25 хувиар нэмсэн юм. Төмөртэйд байгуулагдсан баяжуулах үйлдвэр нэг цагт 750 тн хүдэр боловсруулах боломжтой юм. Энэхүү төсөл нь Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр ТӨХК-ийг өргөтгөж 2015 он гэхэд "Уул уурхай-Хар төмөрлөгийн цогцолбор” байгуулах ажлын хүрээнд хийгдсэн байна.

Төмөртэйн уурхай нь одоогоор жилд нэг сая тн хүдэр олборлож байгаа юм. Тус уурхайн төлөвлөсөн хөрөнгө оруулалтууд царцах, хугацаанаасаа хойшлох зэрэг хүндрэлүүд гарч байсан ч энэ бэрхшээлийг амжилттай давж бүтээн байгуулалтын ажлаа хугацаанд нь хийж гүйцэтгэжээ.

Тэд мөн Ерөө суман дахь дэд станцыг ашиглалтанд оруулж, тэндээсээ Төмөртэйн уурхай руу 50 км урттай 110 кВ-ын агаарын шугам, 16 мВт-ын дэд станц, Төмөртэйн уурхайгаас Хандгайт өртөө хүртэл 34.5 км төмөр замын ажлыг эхлүүлээд байгаа ажээ.