Оюу толгой зэсийн нөөцөөрөө Эрдэнэтээс 7 дахин том орд. Гэвч улсад төлж байгаа татвар нь Эрдэнэтийг ч гүйцэхгүй байна.
Энэ оны эхний 8 сарын гүйцэтгэлийг харахад Эрдэнэт үйлдвэрээс улсын төсөвт 327 тэрбум төгрөг  орсон байна. Харин  уг үйлдвэрээс  100 мянган тн илүү зэс экспортолсон Оюу толгой Эрдэнэтээс гурав дахин бага, ердөө 100 тэрбум төгрөг л төсөвт оруулжээ.
Оюу  толгой өнгөрсөн хугацаанд 1.7 их наяд төгрөгийн бүтээгдэхүүн борлуулсан ч түүнийхээ ердөө 10 хувийг л татварт өгсөн. Эндээс өмнө нь зээлсэн мөнгөө суутгаад ердөө 100 тэрбум л орж ирж байгаа юм. Ирэх онд  ч ялгаагүй. Оюу толгой 3.9 их наяд төгрөгийн зэсийн борлуулалт хийнэ. 
Монгол Улсын төсөв жилийн 7 их наяд гэж үзвэл энэ бол улсын төсвийн 60 хувьтай тэнцэх  мөнгө.  Гэвч Монгол Улсын татварт энэ мөнгөний ердөө 10 хувь буюу 324 тэрбум төгрөгийг л оруулахаар тооцжээ. Эндээс Оюу толгойн урьдчилгаа хэмээн ард түмэнд 5.120-оор нь тараасан мөнгөнийхөө өрийг дараад, цаана нь бараг татвар төлөгдөхгүй гэдгээ Сангийн сайд ч хүлээн зөвшөөрлөө.
 Тодруулбал ирэх онд Эрдэнэт үйлдвэр 590 тн зэсийн баяжмал экспортлох бол Оюу толгой түүнээс 200 мянган тн-оор илүүг экспортонд гаргана. Эрдэнэт үйлдвэр улсын төсөвт 447 тэрбумыг оруулах бол түүнээс 200 мянган тн илүү экспортлох  Оюу толгой түүнээс мөн л 100 гаруй тэрбумаар багыг төсөвт төвлөрүүлэх нь ойлгомжтой болжээ.
 Эрдэнэтээс 7 дахин их нөөцтэй Оюу толгойн гэрээгээ зөв хийж , ядаж Эрдэнэт үйлдвэр шигээ татвараа авч чадсан бол өнөөдөр Монгол Улсад долларын ханш өсч, эдийн засаг нь хямрахгүй байх байлаа.
Ингэхдээ бүр Оюу толгойн эзэн болсон монголчууд Оюу толгойн татвар төлөлтийн талаар ч мэдэхгүй эрхгүй гэдгээ саяхан мэдсэн.
Өөрөөр хэлбэл Оюу толгой компанид Монголын талаас шалгалт хийснээр 130 сая ам.долларын татвар төлөөгүй нь тогтоогдсон . Гэвч "Оюу толгой” -н 66 хувийг эзэмшигч "Туркойз хилл” компани уг актыг хүлээж аваагүйгээс манайх актынхаа 100 сая ам.доллар буюу 4-ний 3-ыг нь хөнгөлж, ердөө 30 сая ам.долларын татвар авахаар болсон билээ.
Оюу толгойд яагаад  ийм хөнгөлөлт эдлүүлэх болсныг УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар Оюу толгойн татварын асуудлыг хариуцсан ажлын хэсгийнхэн уулзах үеэрээ тодруулсан. Уулзалтанд  Татварын Ерөнхий Газрын дарга Т.Батмагнай, Сангийн яамны хэлтсийн дарга Ж.Ганбат болон ТЕГ-ийн Маргаан таслах зөвлөлийн гишүүд оролцсон. Тэднээс Оюу толгойд ямар үндэслэлээр 100 сая доллар буюу 184 тэрбум төгрөгийн татварын хөнгөлт эдлүүлж байгааг асуусан ч дээрх албан хүмүүс "Монгол Улсын татварын хуулинд зааснаар хувь компани, хуулийн этгээдийн татварын асуудал нууцын зэрэглэлд хамаарна, зөвхөн  хувьцаа эзэмшигчдэд л танилцуулна. УИХ гишүүн хүссэн асуудлаараа зөвхөн мэдээлэл авч болно. Харин баримт шаардах эрхгүй” гэсэн тайлбар хийсэн.
Чухамдаа Оюу толгой Монголын ард түмний өмч. Түүний 34 хувийг эзэмшдэг ард түмэн татварын хөнгөлөлтийг яагаад мэдэх эрхгүй гэж. Гэвч татварын Ерөнхий газар уг асуудлыг улстөржүүлээд орхисноос биш яагаад Оюу толгойд 184 тэрбум төгрөг бэлэглэж байгаагаа ард түмэнд тайлбарлах сонирхол байсангүй. Уг нь татварт орох энэ мөнгөөр багш, эмч нарын цалинг, хүүхдүүдийнхээ хоолны мөнгийг, тэтгэврийн насны хүмүүсийнхээ тэтгэмжийг  нэмэгдүүлэх боломж байлаа.
Эрдэнэт дангаараа төсвийн 20 хувийг бүрдүүлдэг. Өнгөрсөн 30 жилд Монголын ард түмнийг тэжээлээ ч гэж ярьдаг. Гэтэл түүнээс 7 дахин том Оюу толгойгоос монголчууд бид ашиг хүртэх нь байтугай өрөнд орж жил бүр 150 сая ам доллар өгч байгааг юу гэж ойлгох вэ.
34 хувьдаа оногдох хөрөнгө оруулалтын мөнгийг өндөр хүүтэй зээлж, хүүгээс хүү бодогдож явсаар жилд л 150 сая ам доллар төлж байа.
Ингэж явсаар өрөө дуусгаад 34 хувийн ногдолоо эдлэе гэхэд нөөц нь дууссан байх нь ойлгомжтой шүү дээ. Тэгээд ч борлуулалтын орлого нь Монголд хадгалагддаггүй. Гадаадад хадгалагддаг. Хэрэв Монголын банкаар дамждаг байсан бол өнөөдөр ядаж л долларын хомсдолд орж, ингэтлээ валютын ханш өсөхгүй байлаа.
Тэгэхээр Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрээс их зэс экспортолж буй Оюу толгой Монгол Улсад Эрдэнэтээс ч бага татвар төлөөд зогсохгүй, жил бүр 150 сая ам.долларыг монголчуудаас өрөндөө суутган авч байгааг зүгээр харсаар суух уу, та минь ээ.
 

Эх сурвалж:Mongolcomments.mn