Монгол Улсын төл­бөрийн тэнцэлд 2012 оны сүүлийн хагасаас эхэлж үүссэн дарамт нь 2013 онд хямралын шинжтэй болж, улмаар энэ нь 2013-2014 оны эдийн засгийн хүндрэлийн суурь, учир шалтгаан болсныг эдийн засагчид тайлбарладаг. 

Мэр­гэ­жилтнүүдийн  хэлж буй­гаар "Сүүлийн 20 орчим сарын хугацаанд төлбөрийн нийт тэнцэл 2.8 тэрбум ам.доллар буюу ДНБ-ий 24 хувьтай тэнцэх хэмжээний алдагдалтай гарч, Монгол Улсын гадаад цэвэр актив 5.3 их наяд төгрөгөөр буурсан” гэдэг.

 Түүгээр зогсохгүй 2011, 2012 онд дунджаар гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт ДНБ-ий 40 гаруй хувийг эзэлж байсан бол 2013 онд 16 хувь, 2014 оны эхний хагаст ердөө найман хувьтай тэнцэх хэмжээнд хүрч огцом буурсан үзүүлэлт ч бий.  Харин хоёр жилийн турш гадаадын шууд хө­рөнгө оруулалт огцом буурсан, гадаад худалдааны нөхцөл муудсан, эдийн засгийн үлэмж нөлөө бүхий томоохон төслүүдийн хэ­рэг­­жилт он дамнан удаа­ширч тодорхой бус байдал нэмэгдсэн, Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл буурсан зэрэг хүнд орчинг эерэгээр эргүүлэх зорилгоор Монгол­банк мөнгөний бод­логыг хэрэгжүүлж, хүүг тодорхой түвшинд барих арга хэмжээ авсан билээ.

Тухайлбал, өнгөрсөн оны эхээр 12.5 хувьтай байсан мөнгөний бодлогын хүүг эдийн засгийн бусад хүчин зүйлстэй уялдуулан тухай бүрт нь тодорхой хэмжээгээр өөрчилсөн. 2013 оны дөрөвдүгээр сараас өнөөдрийг хүртэл Монголбанкны Мөнгөний бодлогын зөвлөл дөрвөн ч удаа хуралдаж, өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сард  нэг нэгжээр буулгаж 11.5 хувь болгосон. Гэсэн ч тухайн оныхоо зургаадугаар сард дахин  нэг нэгжээр буу­руулж, 10.5 хувьтай тэнцүүл­сэн ч энэ оны хоёр­дугаар сард дахин нэг нэгжээр бууруулж, өнгөрсөн долоодугаар сард 1.5 хувиар өсгөж, 12 хувьд хүргээд байгаа билээ. 

Өнөөдрийн баримталж байгаа мөнгөний бодлогын хүү одоогийн нөхцөл байдал д болж байгаа хэмээн Монголбанкныхан үздэг юм билээ. Гэхдээ нэг талаасаа мөнгөний бодлогын хүүг ийн зохицуулсан нь олон талын ач тустай байсан юм шиг санагдав. Тухайлбал, "Гол нэрийн бараа, бүтээг­дэхүүний үнийг тогт­воржуулах хөтөлбөр”-ийг Засгийн газартай хамтран хэрэг­жүүлснээр мах, гурил, жижиглэнгийн худал­дааны шатахуун зэрэг ир­гэдийн хэрэглээний суурь бүтээгдэхүүний үнийн өсөл­тийг эрс бууруулах, тогт­вортой байлгах, дундаж давхаргын бодит орлогод ирэх ачааллыг зөөл­рүүлэх, хэрэглээний суурь бараа, бүтээгдэхүүний ний­лүүлэлтийн тогтвортой тогтолцоог бүрдүүлэхэд анхаарсан. 

Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд шатахуун импортлогч 11 компанид урт хугацааны, бага хүүтэй зээл олгосон. Эдгээр компани тодорхойгүй шалт­гаанаар жижиглэнгийн үнээ өсгөхгүй гэсэн бол­зол­тойгоор энэ зээлд хамрагд­сан. Ингэсний үр дүнд шата­хууны  жижиглэнгийн  үнийг тус бүр нь 50 төгрөгөөр ойр ойрхон хоёр удаа нэмснийг эс тооцвол харьцангуй тогт­вортой байсан. Дотоодын зах зээлд монополь гэх гурил үйлдвэр­лэгчид ч энэ хөтөлбөрт хамрагдан зээл авсан. Ингэсний үр дүнд гурилын үнэ нэг их "донслоогүй”. Энэ мэтээр хөтөлбөрт хамрагдсан барааны үнийн өсөлт нь 2010-2012 онд дунджаар нийт инфляцийн 35 хувийг эзэлдэг байсан бол түүний инфляцид үзүүлэх шууд нөлөөлөл нь 2013 онд хоёр дахин, 2014 оны эхний есөн сард долоо дахин буурч, инфляцийн бүтцэд тогтвортой, эерэг өөрчлөлт гарсныг судалгаанаас харж болох юм. 

Мөнгөний бодлогын хүү­ний нөлөөг сайжруулах, банк хоорондын захын хүүний хэлбэлзлийг буу­руулах үүднээс дөрвөн нэгж хувийн өргөнтэй хүүний коридорыг 2013 онд нэвтрүүлсэн. Ийм коридортой болсноор Монголбанкнаас банкуудын авах санхүүжилтийн хүү буурч, 2013-2014 оны эдийн засгийн идэвхжилд эергээр нөлөөлсөн гэж албаныхан тайлбарладаг. Энэ нь дам дамаа иргэдэд ирэх эдийн засгийн дарамтыг хөнгөлөх бас нэгэн хөшүүргэ болж байгаа гэсэн үг. Энэ мэтээр эдийн засгийн хямралаас гарах гарцыг эрэлхийлж, тохирсон арга хэмжээг цаг тухайд нь хэрэгжүүлж байгаа та­лаар эдийн засагчид өөр өөрийн­хөөрөө дүгнэдэг юм билээ.

Тухайлбал, дээр дурьдсан бодлогын цогц арга хэмжээг үе шаттай хэрэгжүүлсний үр дүнд эдийн засгийг тогтворжуулж, 2013-2014 онд санхүүгийн салбарт зээ­лийн тасалдал үүсэх, мөнгөний нийлүүлэлт огцом буурах, санхүүгийн сал­барт системийн шинжтэй тогт­воргүй байдал бий болох, эдийн засгийн хямрал нүүр­лэх эрсдэлийг хааж байгаа явдал хэмээн үзэж буй аж.Харин зарим эдийн засагчийн хувьд мөнгөний бодлого бол инфляцитай тэмцэх хамгийн сайн арга хэмээн үзсэн ч инфляцийн эсрэг ганцаардаж байна. Эдийн засгийн хэд хэдэн хөшүүргэтэй хамтатган тэмцвэл илүү үр дүнтэй хэмээн үзэж буйгаа ч илэрхийлсэн байдаг. 

Юутай ч сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд 4-5 удаа өөрчилсөн мөнгөний бод­логын зохицуулалт үр дүнгээ өгч байгааг олон хүн сайшааж байна. 

Өглөөний сонин
М.Уянга