Харин баялгийн сан байгуулбал Монгол Улс өөрийн гэсэн хуримтлал үүсгэж эрдэс баялгийн салбараас орж ирэх орлогоо арвижуулан, үе дамжуулан үлдээх боломж бүрдэх учиртай. 2012 онд манай улсын төсвийн орлого өмнөх жилийнхээсээ хоёр дахин өсөж байжээ. Гэвч тухайн үед монголчууд орлогоо бүгдийг нь зарлага болгож орхисон нь инфляцыг хөөрөгдөж, макро эдийн засгийн тогтворгүй байдал үүсгэн, эдийн засгийг "хөөсрүүлсэн" гэхэд болно. Эргээд орлого хумигдах үед зарддаа танаж чадахгүй суугаа, бид. Энэ мэт сөрөг нөлөө, Толланд өвчин"-өөс сэргийлэхэд баялгийн сангийн ач тус их. Учир нь баялгийн санг эдийн засаг, төсвийн тогтвортой байдлыг хангах зорилгоор байгуулдаг. Бид газар доорх баялгаа олборлоод, үр шимийг нь хүртэхээс гадна хойч үедээ орлогоосоо нөөцөлж, үе хоорондын тэгш байдлыг хангахын сацуу дээрх өвчнөөс сэргийлэх юм.

Баялгийн сангийн хөрөнгийг уул уурхайн салбарын орлогоос бүрдүүлэх бөгөөд хөрөнгийг нь арвижуулж байна гэсэн үг. Дэлхийн улсуудын Төвбанкны нөөцийн, баялгийн сангууд нийт 17 их наяд ам.долларын хөрөнгөтэй болж амжсан гэсэн тооцоо бий. Норвегийн баялгийн сан гэхэд улсынхаа ДНБ-ээс 1.5 дахин илүү хөрөнгөтэй болж чадсан байна. Харин эрдэс баялгаа үр ашиггүй зарцуулснаар гэнэтийн их орлого нь баялгийн ха-раалын шалтгаан болсон түүх бий.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Баялгийн сан буюу Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийн төслийг Сангийн яамныхан болово руулж өнгөрсөн аравдугаар сард өргөн барьжээ. Шийдвэр гаргагчид, Улсын их хурлын гишүүд Канад, Норвеги, Шинэ Зеланд, Австрали, Сингапур зэрэг орны баялгийн сангийн үйл ажиллагаатай танилцаад ирсэн гээд холбогдох ажил, шаарддагатай судалгааг хийж буйгаа Сангийн яамныхан дуулгасан. Одоогоор баялгийн сангийн хөрөнгө оруулалтын бодлогоо тодорхойлж буй аж. Өөрөөр хэлбэл, санд хуримт луулсан хөрөнгөө хэрхэн үр ашигтай, үнэ цэнийг нь алдуу-лахгүй байх вэ гэдэгт ухаанаа зарж буй гэсэн үг. Одоогоор тодорхой болсон зүйл гэвэл баялгийн санд төвлөрсөн мөн-гөөр олон улсын зах зээлд хөрөнгө оруулах гэнэ.

Тавантолгой, төмөр зам гээд олон төслийг хэрэгжүүлэхэд хөрөнгийн эх үүсвэр дутагдаж буй энэ үед гадаад зах зээлд, санхүүгийн хэрэгслүүдэд байршуулахаар төлөвлөж буйг уншигч Та гай-хаж магадгүй. Гэхдээ эдийн засагт "доголон" тогтолцоо бүрдэж, уул уурхайгаас ихээ-хэн хамаарах болсноор бусад салбараас хөрөнгийн эх үүо вэр, ажиллах хүч зэргийг булааж авах эрсдэлтэй. Улмаар үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн ханш чангарч, экспортын бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэнэ гэсэн үг. Тэгээд ч дотоодын төсөл, хөтөлбөрүүдийн сан-хүүжилт "олдог" Хөгжлийн банк бий. Нөгөөтэйгүүр, эрдэс баялгийн салбараас илүү-дэл гэж хэлж болох орлогыг авчихаад эргээд эдийн засагтаа шингээснээр Толланд өв-чин"-д нэрвэгдэж мэдэх гэнэ.

САНГИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ИЛ TOД БАЙНА
Монгол Улсад байгуулах баялгийн санг "Ирээдүйн өв сан" гэж нэрлэхээр хуулийн төсөлд тусгажээ. Харин сангийн хөрөнгийг тусгайлан байгуулах Ирээдүйн өв сангийн корпорациар удирдуулах гэнэ. Тус корпорац эхний ээлжинд эрсдэл багатай, зээлжих зэрэглэл өндөр улсын Засгийн газрын бонд худалдан авч, хүүгээс нь ашиг олох гэнэ. Дараа нь зорилгодоо нийцүүлэн бусад санхүүгийн хэрэгсэлд байршуулах аж. Тухайлбал, цаашид компаниудын үнэт цаас авах юм байна. Ийм корпорац байгуулахад хөрөнгеө зөв удирдахын тулд эхний ээлжинд гаднаас менежерүүдийг урьж ажиллуулна гэдгийг Сангийн яамыы Баялгийн сангийн хэлтсийн дарга Б.Төгөлдөр  ярилаа. Мөн тэрбээр "Үр ашигтай санхүүгийн хэрэгсэлд хөрөнгө оруулахаас гадна үндэсний мэргэжилтнүүдийн  чадавхийг сайжруулахад анхаарна" гэсэн. Ер нь хоёр хөршөөс авахуулаад дэлхийн 60 орчим орон баялгийн сан байгуулж хэдийнэ амжжээ. Тэдгээрийн зарим нь зөвхөн гадаад зах зээлд хөрөнгө оруулдаг бол бас дотооддоо санхүүжилт олгодог нь бий юм.

Монгол Улсын баялгийн сангийн үйл ажиллагаа 100 хувь ил тод байх бөгөөд хаана хөрөнгө оруулсан жагсаалтаа тайлагнах аж. Хөрөнгийн хэдэн хувиар аль улсын Засгийн газрын бондыг, ямар хугацаатай худалдан авсан, урьдчилсан гүйцэтгэлээр тухайн жилийн ашиг хэр гарахаар байна гэдгийг олон нийтэд байнга нээлттэй мэдээлэх гэнэ. Мэдээж хөрөнгө оруулах шийдвэр гаргахаар судалж байх үед, мөн түүнээс өмнө зарлахгүй. Улсын их хурлын даргад өргөн барьсан хуулийн төсөлд хаана хөрөнгө оруулснаа ямар тохиолдолд, хэд хоногийн дотор тайлагнахыг тодорхой тусгажээ.

2018 ОНООС ХУРИМТЛАЛ ҮҮСГЭНЭ
Хүний хөгжлийн сангийн нэг их наяд гаруй төгрөгийн өрийг барагдуулах төлөвлөгөө гарган, түүнийг төсвийн хүрээнд уялдуулж байгаа. Тус сангийн өрийг 2017 онд ба-рагдуулж дуусна гэж тооцжээ. Дараа жилээс нь дээрх сангийн хөрөнгийн эх үүсвэр баялгийн санд орох юм байна. Олон улсын валютьш сангийн мэргэжилтнүүд уул уурхайн сачбараас орж ирэх орлогын таван хувийг төвлөрүүлэх нь зүйтэй гэж зөвлөжээ. Харин Хүний хөгжил сангийн нийт орлого буюу уул уурхайн орлогын ойролцоогоор 30 хувийг баялгийн санд төвлөрүүлэхээр тооцсон байна. (Тогтворжуулалтын сан одоогийн хэвээр байх юм) Олон улсын жишгээр баялгийн санд тогтворжуулалтын, нөөцийн, тэтгэврийн, хөрөнгө оруулалтын, хадгаламжийн сангууд багтдаг. Дээрх төрлөөс манайх урт хугацааны хадгаламжийн, төсвийн тогтворжуулалтын сантай болох нь.

Сангийн яамныхны тоо цоолж буйгаар Ирээдүйн өв сангийн корпорац 2030 оноос өгөөжөө өгөх гэнэ. Энэ нь макро эдийн засгийн маш том зохицуулалт болох учиртай. Баялгийн сан байгуулах нь бас зээлжих зэрэглэлд сайнаар нөлөөлнө. Санхүүгийн хуримтлалтай байснаар улсын санхүүгийн байдал сайжрах учраас тэр. Олон улсын зах зээлд бонд арилжлаа гэхэд хүү нь бага тогтох давуу тал авчрах нь дамжиггүй. Мөн ирээдүйд үүсэж болзошгүй санхүүгийн томоохон дарамтаас сэргийлэхэд хуримтлал үүсгэсний ач тус их. Сүүлийн жилүүдэд гэхэд төсвийн зарлага ДНБ-ий 30-50 хувьтан тэнцээд байгаа юм.

Урьдчилан таамаглаж буйгаар 2030 он гэхэд "Ирээдүин өв сан" 21 их наяд төгрөгинн хуримтлалтай болсон байх бөгөөд түүнээсээ 770 орчнм тэрбум тегрөгннг төсөвт оруулах боломжтон юм байна Харин 2050 он гэхэд хуримт лалын хэмжээ 58 их наяд хүрч, 2.2 их наяд төгрөгийн өгөөж оруулах тооцоо гарчээ. Байгалийн баялгаа ухаатгаар удирдах нь манай улсын эдийн засгийн хөгжлийн тогтвортой орчин бүрдүүлэхэд ач холбогдолтой билээ.

"Өнөөдөр"